ቅዱስ ፋኑኤል አባቴ✝️✝️✝️⛪️⛪️⛪️ 🇪🇹🇪🇹🇪🇹

«[ማርያም ሆይ] አንቺ ምሥራቅ ነሽ፤ ልጅሽ ደግሞ የጽድቅ ፀሐይ ነው።» ​ለዘመናት በድንግልናዋ ክብር፣ በንጽህናዋ ልዕልናና በመለኮታዊ ማደሪያነቷ ተደንቆ የማይጠገበው የሰማይና የምድር ድንቅ ምሥጢር ይህ ነው። እመቤታችን ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም የፍጥረት ሁሉ መጀመሪያ፣ የብርሃን መውጫ በር፣ የሰማያዊቱ ርስት መተላለፊያ ምሥራቅ ናት። ከእርስዋ ማኅፀን የፈነጠቀው ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ደግሞ የጨለማውን ዘመን ገፎ፣ የሞትን አገዛዝ ሰብሮ ሕይወትን የሰጠ የባሕርይ አምላክ የጽድቅ ፀሐይ ነው። ​ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን (እንደ ቅዱስ ያሬድ፣ ቅዱስ ያዕቆብ ዘሥሩክ፣ ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ፣ አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ እና አባ ሔርያቆስ) ይህንን ቃል ሲያብራሩት፤ ምሥራቅ ፀሐይን ስትወልድ ተከፍታና ቆስላ አትወጣም፤ ፀሐይም ከምሥራቅ ስትወጣ ምሥራቁን አታጎድፈውም፣ ውብ መልኩን አታጠፋውም። እንዲሁም መለኮት በድንግል ማርያም ማኅፀን ሲያድር የድንግልናዋ ማኅተም ከቶ አልተለወጠም፤ ድንግልናዋ እንደታተመ ኖረ እንጂ። ​ሙሴ በሲና ተራራ ያያት እሳት ያልቃጠላት የሰንሰል ሐመልማል ምሳሌ እርስዋ ናት፤ መለኮታዊውን እሳት በማኅፀኗ ተሸክማ ሳትቃጠል፣ መለኮትም ከእርስዋ ሰው ሆኖ ተወልዶ ለዓለም የዘላለም ሕይወትን አብርቷል። ይህችውም ድንግል መለኮታዊ ፀሐይ የታቀፈባት ሕያዊት ሰማይ ናትና፤ ይህ ጥልቅ፣ የረቀቀና አዕምሮ የማይመረምረው መለኮታዊ ምሥጢር በልቦናችን ታትሞ፣ ከትውልድ ወደ ትውልድ በሰማያዊ ዝማሬና በአንደበት ምስጋና እስከ ዘላለም ይኖራል። ቀሲስ ኢዩኤል ሰሎሞን

"ሳይወሰን በማኅፀን ተወሰነ ሳይሰበሰብ በማኅፀን አደረ ሥጋዊ ፍጥረትን ሁሉ የፈጠረ እርሱ በማኅፀን ኖረ፡፡ በኪሩቤል ላይ የሚኖር እርሱ በሥጋ ወተት አደረ፡፡ የሚያቃጥል እሳት እርሱ ሥጋን ተዋሐደ ከሥውር በግልጽ ተወለደ በማኅፀንም ሕፃናትን የሚፈጥራቸው እርሱ ሕፃን ሆነ ብርሃንን የሚጐናጸፍ እርሱን በጨርቅ ጠቀለሉት፡፡ እንደ ምስኪን በድሃ ቤት አደረ እንደ ንጉሥ እጅ መንሻን ከርቀት ያመጡለት ዘንድ ሐዋርያትን ላከ፡፡ ላህም ጌታውን እንዲያውቅ የሚያደርገው እርሱ በበረት ተኛው፡፡ እንደ ሕፃን አደገ የሁሉ ጌታ እንደ መሆኑ ሰገዱለት፡፡ እንደ እግዚአብሔርነቱ እየሠራ እንደ ሰው ተመላለሰ፡፡"    ቅዳሴ ዮሐንስ ወልደ ነጎድጓድ

ጾመ ፍልሰታ በነገረ ማርያም ተጽፎ እንደምናገኘው እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ጥር ፳፩ ቀን በ፵፱ ዓ.ም ከዚህ ዓለም ድካም ባረፈች ጊዜ ቅዱሳን ሐዋርያት ሊቀብሯት ወደ ጌቴሴማኒ ይዘዋት ሲሔዱ አይሁድ “እንደ ልጇ ተነሣች፤ ዐረገች እያሉ እንዳያውኩን በእሳት እናቃጥላት” ብለው በዓመጽ ተነሡ፡፡ ታውፋንያ የሚባል አይሁዳዊም አጎበሩን ይዞ ሊያወርዳት ሲል የእግዚአብሔር መልአክ ሁለት እጆቹን ቀጥቶታል፡፡ ከዚህ በኋላ እግዚአብሔር አምላክ ሐዋርያው ቅዱስ ዮሐንስን ጨምሮ እመቤታችንን በደመና ነጥቆ ወደ ገነት ወስዶ ከዕፀ ሕይወት ሥር አስቀመጣት፡፡ ቅዱሳን ሐዋርያትም እመቤታችን ያለችበት ቦታ እንዲገለጥላቸው ባረፈች በስምንተኛው ወር ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ሱባዔ ገብተው እግዚአብሔርን በጸሎት መጠየቅ ጀመሩ እመቤታችን ካረፈችበት ቀን ከጥር ወር ጀምሮ እስከ ነሐሴ ድረስ ጥያቄያቸውንና ጸሎታቸውን ባያቋርጡም ከሰው ተለይተው ሱባዔ ገብተው ጾም ጸሎት የጀመሩት ግን ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ነው፡፡ ቀድሞስ የክብር ባለቤት የጌታችን የመድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዛሙርት ኾነው እናቱ ቅድስት ድንግል ማርያም ተሠውራባቸው እንዴት ዝም ብለው ይቀመጣሉ? ሁለት ሱባዔ ካደረሱ በኋላም የነገሩትን የማይረሳ፣ የለመኑትን የማይነሳ እግዚአብሔር አምላካችን ጸሎታቸውን ሰምቶ የእመቤታችንን ሥጋ ሰጥቷቸው በክብር ገንዘው በጌቴሴማኒ ቀብረዋታል፡፡ በሦስተኛው ቀንም እንደ ልጇ እንደ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከሙታን ተለይታ ተነሥታለች፡፡ “ከመ ትንሣኤ ወልዳ፤ እንደ ልጇ ትንሣኤ” ያሰኘውም ይህ ታሪክ ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ቶማስ ሲሰብክ ቆይቶ ደመና ጠቅሶ ከሀገረ ስብከቱ ወደ ኢየሩሳሌም ሲመጣ እመቤታችን ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ወደ ሰማይ ስታርግ አገኛት፡፡ በዚህ ጊዜ “ቀድሞ የልጅሽን ትንሣኤ፤ ዛሬ ደግሞ ያንቺን ትንሣኤ ሳላይ ቀረሁን?” ብሎ ትንሣኤዋን ባለማየቱ ኀዘን ስለ ተሰማው ከደመናው ይወድቅ ዘንድ ወደደ፡፡ “ወፈቀደ ይደቅ እምደመናሁ” እንዲል፡፡ እመቤታችንም “አይዞህ አትዘን፤ ባልነጀሮችህ ሐዋርያት ያላዩትን ትንሣኤዬን አንተ አይተሃል” ብላ ከሙታን ተለይታ መነሣቷንና ማረጓን እንዲነግራቸው አዝዛ የያዘቸውን ሰበን ሰጥታ ሰደደችው፡፡ እርሱም ትእዛዟን ተቀብሎ በክብር ከተሰናበታት በኋላ ወደ ሐዋርያት ሔዶ እንዳልሰማ እንዳላየ መስሎ “የእመቤታችን ነገር እንደምን ኾነ?” አላቸው፡፡ እነርሱም “አግኝተን ቀበርናት” ሲሉት “ሞት በጥር በነሐሴ መቃብር እንዴት ይኾናል?” አላቸው፡፡  በዚህ ጊዜ ቅዱስ ጴጥሮስ ከዚህ በፊት የክርስቶስን ትንሣኤ መጠራጠሩን ጠቅሶ እየገሠጸ ስለ እመቤታችን መቀበር እነርሱ የሚነግሩትን ኹሉ መቀበል እንደሚገባው ለቅዱስ ቶማስ አስረዳው፡፡ ቅዱስ ቶማስም የያዘውን ያውቃልና ጸጥ ብሎ ሲሰማው ቆየ፡፡ ቅዱስ ጴጥሮስም ተቈጥቶ የእመቤታችንን ክቡር ሥጋ ለቅዱስ ቶማስ ለማሳየት ሔዶ መቃብሯን ቢከፍት የእመቤታችንን ሥጋ ሊያገኘው አልቻለም፡፡ በዚህ ጊዜ ቅዱስ ጴጥሮስ ደንግጦ ቆመ፡፡ ቅዱስ ቶማስም “አታምኑኝም ብዬ ነው እንጂ እመቤታችንስ ከሙታን ተለይታ ተነሥታ ስታርግ አግኝቻታለሁ” ብሎ የሰጠችውን ሰበን ለሐዋርያት ሰጥቷቸዋል፡፡ እነርሱም በእመቤታችን ትንሣኤና ዕርገት እየተደሰቱ ሰበኑን ለበረከት ተካፍለውታል፡፡ ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን እንደሚያስተምሩን በቅዳሴ ጊዜ ሠራዒ ዲያቆኑ በሚይዘው መስቀል ላይ የሚታሠረው መቀነት መሰል ልብስ፤ እንደዚሁም አባቶች ካህናት በመስቀላቸው ላይ የሚያደርጉት ቀጭን ልብስና በራሳቸው የሚጠመጥሙት ነጭ ሻሽ የእመቤታችን ሰበን ምሳሌ ነው፡፡ በዓመቱ ቅዱሳን ሐዋርያት “ቶማስ የእመቤታችን ትንሣኤዋንና ዕርገቷን አይቶ እኛ እንዴት ሳናይ እንቀራለን?” ብለው ከየሀገረ ስብከታቸው ተሰባስበው ጌታችን ሥጋዋን እንዲሰጣቸው በጠየቁበት በዚሁ ወቅት ከነሐሴ ፩ ቀን ጀምረው ሱባዔ ቢይዙ ጌታችን ልመናቸውን ተቀብሎ ነሐሴ ፲፮ ቀን እመቤታችንን መንበር፤ ጴጥሮስን ተራዳኢ ካህን፤ እስጢፋኖስን ሠራዒ ዲያቆን አድርጎ ቀድሶ  አቍርቧቸዋል፡፡ እነርሱም እመቤታችንን በዓይናቸው ከማየት ባሻገር አብረው ሥጋውን ደሙን ተቀብለዋል /ትርጓሜ ውዳሴ ማርያም/፡፡ ይህንን ትምህርት መሠረት በማድረግ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት ከነሐሴ ፩-፲፭ ያለው ሁለት ሱባዔ ከሰባቱ አጽዋማት አንዱ ኾኖ በምእመናን ዘንድ መጾም እንደሚገባው ሥርዓት ሠርተውልናል /ፍት.ነገ.አን.፲፭/፡፡ ይህ ጾምም “ጾመ ማርያም (የማርያም ጾም)” ወይም “ጾመ ፍልሰታ ለማርያም (የማርያም የፍልሰቷ ጾም)” እየተባለ ይጠራል፡፡ ‹ፍልሰት› የሚለው ቃልም “ፈለሰ ሔደ፤ ተሰደደ” ካለው የግእዝ ግስ የተገኘ ሲኾን ትርጕሙም ከአንድ አገር ወደ ሌላ አገር መሔድን ያመለክታል፡፡ ‹ፍልሰታ ለማርያም› ሲልም እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ካረፈች በኋላ ከጌቴሴማኒ ወደ ገነት መወሰዷን የሚያስረዳ መልእክት አለው፡፡ በጾመ ፍልሰታ በቤተ ክርስቲያናችን በየቀኑ በማኅሌቱ፣ በሰዓታቱና በቅዳሴው በሚደርሰው ቃለ እግዚአብሔር ነገረ ማርያም ማለትም የእመቤታችን ከመጸነሷ ጀምሮ እስከ ዕርገቷ ድረስ ያለው ታሪኳ፣ ለአምላክ ማደሪያነት መመረጧ፣ ንጽሕናዋ፣ ቅድስናዋ፣ ክብሯ፣ ርኅርራኄዋ፣ ደግነቷ፣ አማላጅነቷ፣ ሰውን ወዳድነቷ በስፋት ይነገራል፡፡ እመቤታችንን ከሚያወድሱ ድርሳናት መካከልም በተለይ ምሥጢረ ሥላሴን፣ ምሥጢረ ሥጋዌንና ነገረ ድኅነትን ከነገረ ማርያም ጋር በማዛመድ የሚያትተው ቅዳሴ ማርያም፤ እንደዚሁም ነገረ ድኅነትን ከምሥጢረ ሥጋዌ (ከነገረ ክርስቶስ) እና ከነገረ ማርያም ጋር በማመሣጠር የሚያትተው ውዳሴ ማርያምም በስፋት ይጸለያል፤ ይቀደሳል፤ ይተረጐማል፡፡ በሰንበታት የሚዘመሩ መዝሙራት፤ በየዕለቱ በቅዳሴ ጊዜ የሚነበቡ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎችም እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ለተዋሕዶ በእግዚአብሔር መመረጧን፣ ዘለዓለማዊ ድንግልናዋን፣ ክብሯን፣ ቅድስናዋን፣ ንጽሕናዋን የሚያወሱ ናቸው፡፡ በጾመ ፍልሰታ ባሕታውያን ብቻ ሳይኾኑ ዓለማውያንም በእግዚአብሔር ቸርነት፣ በእመቤታችን አማላጅነት የሰይጣንን ፈተና ድል ለማድረግ እንዲቻላቸው ከቤተሰቦቻቸው ተለይተው በየገዳማቱና በየአብያተ ክርስቲያናቱ በዓት አዘጋጅተው፣ ሱባዔ ገብተው፣ ፈቃደ ሥጋቸውን ለፈቃደ ነፍሳቸው አስገዝተው ይጾማሉ፤ ይጸልያሉ፡፡ እንደዚሁም ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን ይቀበላሉ፡፡ እኛም የእመቤታችንን ዕረፍትና ትንሣኤ በማሰብ ከልጇ ከወዳጇ የሚገኘውን ጸጋና በረከት ተስፋ በማድረግ የአባቶቻችንንና የእናቶቻችንን ፈለግ ተከትለን በየዓመቱ ጾመ ፍልሰታን እንጾማለን፤ የምንችል ደግሞ አስቀድሰን ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን እንቀበላለን፡፡ በተጨማሪም ይህ ጾም ለእመቤታችን ያለንን ፍቅርም የምንገልጽበት ወቅት ነው፡፡ በተለይ ኦርቶዶክሳውያን ሕፃናት በአብዛኛው ትምህርተ ወንጌል የሚማሩት፤ ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን የሚቀበሉት በዚህ በጾመ ፍልሰታ ነው በጾመ ፍልሰታ ሳምንታት በጌታችን፣ በእመቤታችንና በቅዱሳን ሐዋርያት ስም በቤተ ክርስቲያን ተሰባስበን ቅዱሳት መጻሕፍትን ከመማር ባሻገር ብንጾም፣ ብንጸልይ፣ ብናስቀድስ፤ እንደዚሁም ሥጋውን ደሙን ብንቀበል በበረከት ላይ በረከትን፤ በጸጋ ላይ ጸጋን እናገኛለን፡፡ በኋላም ሰማያዊውን የእግዚአብሔርን መንግሥት ለመውረስ እንችላለን፡፡ የእግዚአብሔር ቸርነት፣ የእመቤታችን የቅድስት ድንግል ማርያም አማላጅነት፣ የቅዱሳን ሐዋርያት ጸጋና በረከት አይለየን፡፡ በረከት እና ምሕረትን ከእግዚአብሔር ዘንድ የምንቀበልበት ጾም ያድርግልን!!

የዕንቁ መዋዕል፡ የድንግል ማርያም የፍልሰታ ጾም ማኅተም እና የልብ ሱባኤ ​ሰላም ለኪ እግዝእትነ ወመድኃኒትነ ማርያም! ​ወገኖቼ ሆይ፤ እንሆ ሰማያዊው መዐዛ የሚረጭባት፣ መላእክት በግርማ የሚከቡባት፣ የምድር ሰዎች ደግሞ ከሐዘን ወደ ሐሴት የሚሸጋገሩባት ቅድስተ ቅዱሳን የዕንቁ ወራት—የእመቤታችን የድንግል ማርያም የፍልሰታ ጾም ደርሳለች። ሐዋርያት በዕለተ ዕረፍቷ ጊዜ ሐዘንና ልቅሶን ችለው፣ መዐዛውን ተቀብለው፣ የተቀደሰችውን ሥጋዋን በገነት መካነ ዕረፍት በክብር ከደብረ ዘይት አግኝተው መልሰው በጌቴሴማኒ ዳግም የቀበሩበትና የልጇን ትንሣኤ ምሳሌ ያዩበት ያ ምስጢረ ፍልሰታ ዛሬም በኛ ሕይወት እየታደሰ ይገኛል። ​ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ “የብርሃን አጽራር” እያለ እንዳመሰገናት፣ አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ በመጸሐፈ ሰዓታት እንዳሰማው፣ ሊቁ ቅዱስ ያዕቆብ ዘሱሩግ በግጥም ሐመልማለ ጽጌ እያለ እንዳነጻጸራት፣ እንዲሁም አባ ሕርያቆስ በቅዳሴው “እመቤታችን ሆይ፤ ከሰማያት በላይ የረቀቅሽ፣ ከኪሩቤል የከበርሽ አንቺ ነሽ” እያለ እንዳቀረበው ምስጋና፣ የዚህች እመቤት ጾም የሰማይና የምድር መገናኛ ድልድይ ነው። ​፩. የሕዋሳት ሰንሰለት ሲፈታ (ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅን አስቦ)፦ ​ጾም ከሆድ ዕቃ ጥጋብ መከልከል ብቻ አይደለም፤ ሐዋርያውና ሊቁ ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ እንደሚያስተምረን ጾም የጠቅላላው ሰውነት መንጻት ነው። • ​ዐይናችን ከንቱ ዓለማዊ መጫወቻዎችን ከመመልከት ታቅቦ፣ የእግዚአብሔርን ተአምራትና የተቸገሩ ወንድሞቹን እየተመለከተ ወደ ሰማይ ከፍ እንዲል፣ • ​ጆሯችን ከሐሜት፣ ከክፉ ወሬና ከከንቱ ነገሮች ራቁቱን ቀርቶ የምስራች ቃላትን እና የእግዚአብሔርን ቃል ብቻ እንዲሰማ፣ • ​እግራችን ወደ በጎ መድረኮች እንጂ ወደ ጥፋት ጎዳና እንዳይቸኩል፣ በንጹህ አቋም መገደድ አለበት። ሊቁ ቅዱስ ያሬድ በዜማው እንደሚያሰማው፣ መላእክት የሚሰግዱላት ንጽህት እመቤት ስትታሰብ ሕዋሳቶቻችን በቅድስና ሊቀደሱ ይገነው። ​፪. የንስሐ ሐመልማልና የልብ መታደስ (የአባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ ሐዋርያዊ ጥሪ)፦ ​በዚህ በረከቱ እጅግ በረቀቀ ወራት፣ ከፈጣሪ ጋር ያለንን ግንኙነት በጥልቀት እንመርምር። አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ በመጽሐፈ ምሥጢር እንደመከረን፣ ንስሐ የሰማይ መዝገብ መክፈቻ ቁልፍ ናት። ቆሻሻን ይዞ ንጹህ ንብረት እንዳይቀመጥ፣ የሕይወታችንን ቍስል ለሐኪሙ ለክርስቶስና ለንስሐ አባታችን በመግለጥ ከእመቤታችን አማላጅነት በታች እንበርከክ። የፍልሰታ ጾም የዕርቅ፣ የሰላም እና የድንግል እናት አፍንጫ የምትሸጥበት የይቅርታ አውደ ምህረት ነው። ​፫. ሰማያዊው ሰልፍ፡ ቅዳሴና የሊቃውንቱ መዐዛ (የቅዱስ ያሬድ ዜማ)፦ ​ቅዳሴ በምድር ላይ ያለ ሰማያዊ አገልግሎት ነው። በቅዱስ ያሬድ ዜማ ድምፅ፣ “ኪሩቤል ይሰግዱ ለኪ፣ ወሱራፌል ይትኤአዩ ለኪ” (ኪሩቤል ይሰግዱልሻል፣ ሱራፌልም በአክብሮት ይመለከቱሻል) እየተባለ የውዳሴ ማሕሌት ሲቆም፣ እኛም በዚያ ሰማያዊ ማዕድ እንገኛለን። ዕለት ዕለት የሚተረጎመውን የእመቤታችንን ውዳሴዋን፣ የሊቃውንቱን መጻሕፍት ትርጓሜ መስማት መንፈሳችንን ከማልማቱም በላይ፣ የድንግልን ስደት እና ሐዘን አስበን ከእርሷ ጋር እንድንባትን ያደርገናል። ​፬. የመንፈስ ርቀትና የንባብ ብርሃን (በቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ ጥበብ)፦ ​አእምሮአችን ከዓለማዊ ጩኸት ርቆ ጸጥ ባለበት በዚህ ሰዓት፣ ከነገረ ማርያም ጋር የተያያዙ ውብ መጻሕፍትን እንክፈት። የቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ ድርሰቶች፣ የውዳሴ ማርያም ጥልቅ ምሥጢራት ሲነበቡ የልብ መጋረጃ ተገልጦ የብርሃን ጸዳል ይፈስበታል። ንባብ የነፍስ ምግብ ነውና ቃሉን እናጥናው፤ በዕለታት የሚነገሩትን መጻሕፍትም ልብ ብሎ ማስተዋል ትልቅ ማስተዋልን ያስጨብጣል። ​፭. የሐዋርያት ሐዘን የተለወጠበት መዐዛ (የፍልሰታው ጥልቅ ምስጢር)፦ ​ሐዋርያት የእመቤታችንን ዕረፍት ሰምተው በሰንሰለታማ ሐዘን ተውጠው ሳለ፣ ጾሙን በመያዛቸውና ጸሎታቸውን ወደ ሰማይ በማሳረጋቸው ብቻ ከዕንባ ወደ ሐሴት ተሸጋገሩ። ቅዱስ ዮሐንስ የእናቱን ሥጋ በክንፈ መላእክት ታጅቦ ሲወጣና መዐዛው ሲረጭ ዐይቷልና፤ ሐዋርያትም ዮሐንስ የያዘውን የእመቤታችንን ንጹሕ ሥጋ ከገነት መልሰው አግኝተው በጌቴሴማኒ ሲቀብሩት ልባቸው በሰማያዊ ሰላም ተሞልቷል። እኛም ዛሬ ይህንን ጾም ስንጾም፣ የሐዋርያትን ያንን የድል አክሊል እና የሰማይ መዐዛ በመንፈስ እየተካፈልን፣ ከፍጥረታት ሁሉ በላይ የከበረችውን እናት ርኅራኄ በልባችን እንጨብጣለን። ​፮. የሕይወት ሰንሰለት፡ የቅዱስ ቊርባኑ ማኅተም (በአባ ሕርያቆስ ቅዳሴ)፦ ​ጾሙ፣ ጸሎቱ፣ ስግደቱ ሁሉ ማረፊያው ወደ ሕያው ቅዱስ ቊርባን ሲደርስ ነው። አባ ሕርያቆስ በቅዳሴው “እመቤታችን ሆይ፤ ሕብስት የምትባል የሕይወት እንጀራ ከሥጋሽ ተገኘች” ብሎ እንዳመሰገነው፣ እኛም ንስሐ ገብተን፣ ቀኖናችንን ፈጽመን፣ የክርስቶስን ሥጋና ደም በመቀበል ይህንን ጾም የድል አክሊል እናድርገው። ያለ ቅዱስ ቊርባን የሚደረግ ጾም ፍሬው አይሞላምምና ማኅተሙን በንጹሕ ሕሊና እንቀበል። ​ወገኖቼ! ይህንን የፍልሰታ ጾም እንደ ተራ ልማድ ሳይሆን፣ እንደ ሕይወት መለወጫ ዕድል እንያዘው። እመቤታችን ድንግል ማርያም የልመናችንን ቃላት ወደ ልጇ ዙፋን አሳርጋ፣ የዕንባችንን ጥያቄ በምልጃዋ መልሰህ የምንልበት ጸጋ ይብዛልን። ​ለወዳጅ ዘመድዎ በማጋራት የዚህ በረከት ተካፋይ ያድርጓቸው! ቀሲስ ኢዩኤል ሰሎሞን ሐምሌ 29/2018 ዓ.ም

"ጌታ ሆይ እርሻውን አቃጥለህ ሰብሉን ብትባርክ ምን ይጠቅማል? ዛፉንስ ቆርጠህ ቅርንጫፉን ብትባርክ ምን ይረባል? እናቴ እርሻ ናት እኔ ሰብል ነኝ:: እናቴ ዛፍ ናት እኔ ቅርንጫፍ ነኝ:: እባክህን እናቴ ብትክድ እኔ ባምን ምን ይጠቅማል:: ጌታ ሆይ የእናቴን ልብ በሃይማኖት አጽናልኝ" (ሕፃኑ ቅዱስ ቂርቆስ ስለ እናቱ ቅድስት ኢየሉጣ የጸለየው ጸሎት) ቅዱስ ቂርቆስ ሆይ አንተ ሕፃን ሆነህ ትልቅ ነበርክ:: ትልቅ ሆነን ሕፃን የሆንን እኛን በምልጃህ አስበን! "የእግዚአብሔር ምስክር የታመነ ነው፤ ሕፃናትን ጠቢባን ያደርጋል" መዝ 19፥7 (#ከዲያቆን_ሄኖክ_ኃይሌ_የተወሰደ)

ቅድስት ኢየሉጣን አላዊው ንጉሥ እስክንድሮስ "ስምሽ ማን ይባላል?" ባላት ጊዜ "#ክርስቲያን እባላለሁ፤ መዋቲ ስሜን ከፈለግህ ግን ኢየሉጣ ይባላል" አለችው። ልጇም ቅዱስ ቂርቆስም ተመሳሳይ ጥያቄ በተጠየቀ ጊዜ "ከማይደፈርስ ከንጹህ ምንጭ የተቀዳ ጥሩ ምንጭ ስሜ #ክርስቲያን ይባላል፤ መዋቲ ስሜን ከፈለግክ ግን ቂርቆስ ይባላል" አለ። እኛም ሕያው ስማችንን በገቢር መስክረን ርስተ መንግሥተ ሰማያትን እንድንወርስ አምላከ ኢየሉጣ ወቂርቆስ ይርዳን!!

✞ የእግዚአብሔር መልአክ በሚፈሩት ሰዎች ዙሪያ ይሰፍራል፣ ያድናቸውማል [መዝ 33፥7].     ቅዱስ ቂርቆስ (በእንግሊዘኛ :Cyricus) (በአራማይክ : ܡܪܝ ܩܘܪܝܩܘܣ ܣܗܕܐ‎ Mar Quriaqos Sahada ፤ በተጨማሪ Quiricus Cyriacus Quiriac) ሀገሩ ሮም አንጌቤን ነው። አባቱ ቆዝሞስ ይባላል። እናቱ ቅድስት እያሉጣ (በእንግሊዘኛ : Julitta) (በግሪክ: ουλίττα) (በአራማይክ ܝܘܠܝܛܐ‎, : Yolitha) በትውልዷ ከአዝማደ ነገሥት ነች። እኒህ ኹለት ሰማዕታት የእመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያምና የልጇ የኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌ ናቸው። በቤተ ክርስቲያን ሥርዓት መሠረት ሐምሌ 19 የቅዱስ ገብርኤል ዓመታዊ በዓል ነው፡፡ ይህ ቀን ሊቀ መላእክት ቅዱስ ገብርኤል ቅድስት እየሉጣንና ልጇን ቅዱስ ቂርቆስን ከሞት አደጋ እንደታደገበት የሚታሰብበት ዕለት ነው፡፡ የሐምሌ 19 ስንክሳርና የሐምሌ ወር ድርሳነ ገብርኤል ተርከውታል፡፡ እንኩዋን አደረሳችሁ!

አብርሃም አቡክሙ ተመነየ ከመ ይርአይ ዕለትየ ርእየሂ ወተፈሥሐ ​«አባታችሁ አብርሃም ቀኔን ያይ ዘንድ ተመኘ፤ አየም፥ ደስም አለው» (ዮሐንስ ፰፥፶፮) የሐምሌ ሥላሴ ትምህርት አንደ መነሻ ​ዛሬ—አባታችን ቅዱስ አብርሃም በመምሬ የአድባር ዛፍ ሥር ሥላሴን በድንኳኑ ያስተናገደበት፣ የዘላለም የምሥራች የሆነውን የይስሐቅን መወለድ የሰማበት እና አማናዊውን የክርስቶስን የማዳን ቀን በምሥጢር ተመልክቶ ሐሴት ያደረገበት ታላቅ ዕለት ነው! ​ይህ በዓል፣ እግዚአብሔር ለአብርሃም የሰጠው የተስፋ ቃል ጥላነቱ አልፎ አማናዊው ብርሃን የተገለጠበት፣ የብሉይና የሐዲስ ኪዳን መገናኛ ድልድይ፣ የቅዱሳን አባቶች የናፍቆታቸው ማረፊያና የምሥጢረ ሥጋዌ ፍጻሜ የሚታይበት ታላቅ ዕለት ነው። ​«አባታችሁ አብርሃም ቀኔን ያይ ዘንድ ተመኘ፤ አየም፥ ደስም አለው» (ዮሐንስ ፰፥፶፮) ​የክብር ባለቤት ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በምድር ላይ በሥጋ ተገልጦ ማዳኑን በሚያስተምርበት ዘመን፣ በትዕቢትና በሥጋዊ የዘር ሐረግ ብቻ ለሚመኩ ለአይሁድ የተናገረው ይህ ቃል የብሉይና የሐዲስ ኪዳን መገናኛ ድልድይ፣ የቅዱሳን አባቶች የናፍቆታቸው ማረፊያና የምሥጢረ ሥጋዌ ፍጻሜ የሚታይበት ጥልቅ ባሕር ነው ​ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን የዚህን ሰማያዊ ቃል ምሥጢር በሰፊውና በተመሥጦ ሲተረጉሙት፣ አብርሃም ሊያየው የናፈቀው «ቀን» እና አይቶ ሐሴት ያደረገበት «ምሥጢር» ከኦሪት እስከ ወንጌል በዝርዝር ተሰናስሎና ተዋሕዶ ይታያል ​አብርሃም ሊያየው የናፈቀውና የተመኘው ቀን፣ ተራ የዕለት ዑደት ወይም የፀሐይ መውጫና መግቢያ ቀን አይደለም። እርሱ የተመኘው «የእግዚአብሔርን የመገለጡን ቀን» ይኸውም የተቀደሰውን የሐዲስ ኪዳን ዘመን ነው አብርሃም ከልዑል እግዚአብሔር ጋር በደመናና በራእይ ሲነጋገር፣ መለኮት ሰብአዊ ባሕርይን ለብሶ፣ ፍጹም አምላክ ፍጹም ሰው ሆኖ ዓለሙን ከዲያብሎስ ባርነት የሚያድንበትን ያንን የጸጋና የፍቅር ቀን ለማየት በብርቱ ይመኝ ነበር እግዚአብሔር ለአብርሃም «በዘርህ የምድር አሕዛብ ሁሉ ይባረካሉ» (ዘፍ. ፳፪፥፲፰) ብሎ የሰጠው የተስፋ ቃል የሚፈጸምበትን፣ ያ በረከት ለዓለም የሚታደልበትን ዕለት ለማየት በናፍቆት ይጠባበቅ ነበርና ይህ ቀን ነቢያትና ጻድቃን ሊያዩት ተመኝተው ሳያዩት ያለፉት፣ ነገር ግን በሐዲስ ኪዳን ለሐዋርያት የተገለጠው አማናዊው የክርስቶስ ዘመን ነው አብርሃም የክርስቶስን ቀን ያየው በሥጋ ዓይን ብቻ ሳይሆን በምሥጢር፣ በትንቢትና በዕፁብ ድንቅ መገለጫዎች ነው፤ ይህም እይታ በታሪክ ማዕዘናት ውስጥ በምሳሌና በአምሳል ይተረጎማል ​አብርሃም ነገሥታትን ድል አድርጎ ሲመለስ፣ የሳሌም ንጉሥና የልዑል እግዚአብሔር ካህን የሆነው መልከ ጼዴቅ ሕብስትና ወይን ይዞ ተቀበለው፤ ባረከውም (ዘፍ. ፲፬፥፲፰)   መልከ ጼዴቅ ያቀረበው ሕብስትና ወይን ተራ ምግብ ሳይሆን የሐዲስ ኪዳን የቅዱስ ቁርባን—የሕብስተ አኰቴትና የጽዋአ በረከት ቀዳሚ ምሳሌ ነበረ አብርሃም በመልከ ጼዴቅ እጅ ያንን ሕብስትና ወይን በተቀበለ ጊዜ፣ አማናዊው የሰላም ንጉሥና የዘለዓለም ካህን ኢየሱስ ክርስቶስ በማዕደ ምሥጢር ላይ ሥጋውንና ደሙን ለደቀ መዛሙርቱ የሚሰጥበትንና ለዓለም የሕይወት መሥዋዕት የሚሆንበትን ያንን ታላቅ የቁርባን ቀን በምሥጢር አይቶት ሐሴት አደረገ ​ደግሞም በመምሬ የአድባር ዛፍ ሥር፣ በድንኳኑ ደጃፍ ሦስቱ እንግዶች በሰው አምሳል ተገልጠውለት ባያቸው ጊዜ፣ አብርሃም በዚያው ቅጽበት የሥላሴን አንድነትና ሦስትነት ብቻ ሳይሆን፣ ከሦስቱ አካላት አንዱ አካል ወልድ ወደፊት በተለየ አካሉ ሰው ሆኖ፣ በዚህ ምድር ላይ ከሰዎች ጋር እንደሚመላለስ በምሥጢር አየ ሦስቱ እንግዶች ለአብርሃም «የዛሬ ዓመት ወደ አንተ በእውነት እመለሳለሁ፤ ሚስትህ ሣራም ልጅን ታገኛለች» (ዘፍ. ፲፰፥፲) ባሉት ጊዜ፣ አብርሃም በይስሐቅ መወለድ ውስጥ የእውነተኛውን የድኅነት ልጅ የክርስቶስን መምጣት ተመልክቷል ​በተለይም ደግሞ በሞሪያም ተራራ ላይ፣ ልጁን ይስሐቅን ለመሠዋት በወጣ ጊዜ የክርስቶስን የማዳን ቀን ፍንትው አድርጎ አይቷል ይስሐቅ መሥዋዕት የሚሆንበትን እንጨት ተሸክሞ ወደ ተራራው ሲወጣ፣ አብርሃም እውነተኛው የእግዚአብሔር በግ ኢየሱስ ክርስቶስ መስቀሉን ተሸክሞ ወደ ቀራንዮ ተራራ የሚወጣበትን ዕለት አየ ልጁ ይስሐቅ «የመሥዋዕቱ በግ ወዴት ነው?» ብሎ በጠየቀው ጊዜ፣ አብርሃም በመንፈስ ቅዱስ ተሞልቶ «ልጄ ሆይ፥ የመሥዋዕቱን በግ እግዚአብሔር ያዘጋጃል» (ዘፍ. ፪፪፥፰) አለው ከዚያም ይስሐቅ ሊታረድ ሲል፣ ሳቤቅ በተባለች ዕንጨት ቀንዶቹ የተያዘውን በግ አየ ያ በግ በዕንጨት ላይ ታስሮ መገኘቱ—ክርስቶስ በእንጨት መስቀል ላይ ተሰቅሎ ዓለምን እንደሚያድንበት ቀን ማሳያ ነበር አብርሃም ይስሐቅን ከሞት እንደተቀበለው አድርጎ ሲቆጥር፣ የክርስቶስን ትንሣኤ አስቀድሞ ተመለከተ ​ከዚህም በላይ ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን ይህንን ቃል ሲያመሰጥሩት፣ አብርሃም በሥጋ ካረፈ በኋላ ነፍሱ በሲኦል (በወንጌሉ የአብርሃም ዕቅፍ ተብሎ በሚጠራው የጻድቃን ማረፊያ) ሆና የክርስቶስን መምጣት ትጠባበቅ ነበር ጌታችን በመስቀል ላይ ውሎ «ተፈጸመ» ባለ ጊዜ፣ ነፍሱ ወደ ሲኦል ወርዳ የነጻነትን የምሥራች ስታበሥር፣ አብርሃም ያንን በጉጉት ይጠብቀው የነበረውን የብርሃን ቀን፣ የዲያብሎስ መንግሥት የፈረሰበትን ዕለት በዓይነ ነፍስ በግልጽ አየ፤ «ደስም አለው» የተባለውም ለዚህ ነው ​አብርሃም በምሳሌና በትንቢት መስተዋት በሩቅ ያየውን ቀን፣ እኛ ዛሬ በአማን (በእውነት) አግኝተነዋል አብርሃም በመልከ ጼዴቅ በኩል የቁርባንን ምሳሌ አየ፤ እኛ ግን በየዕለቱ በመቅደሱ በቅዱስ ቁርባን አማናዊውን የክርስቶስን ሥጋና ደም እንቀበላለን አብርሃም በይስሐቅ ለመታረድ መቅረብ የቀራንዮን ጥላ አየ፤ እኛ ግን ከቀራንዮ የፈሰሰውን የማዳን ጸጋ ለብሰን የልጅነት ክብር አግኝተናል ፈጣሪያችን ያላደረገልን ቸርነት የለም፤ የከፈለልን ፍቅር ጥልቅና ወሰን የሌለው ባሕር ነው ​እኛ ዛሬ በሐዲስ ኪዳን የምንኖር ክርስቲያኖች፣ የምሥጢረ ሥጋዌውንና የማዳኑን ቀን በቤተክርስቲያን አማካኝነት አይተነዋል አሁን ግን በእምነትና በተስፋ ልናየው የምንመኘው ሌላ ታላቅ ቀን አለ፤ እርሱም የክብሩ መገለጫ ቀን (ዳግም ምጽአቱ) ነው እኛ «መንግሥትህ ትምጣ» እያልን የምንጸልየው፣ በምድራዊ ሕይወት ድንግዝግዝ፣ በኃጢአትና በመከራ መጋረጃ ተሸፍነን ለመኖር አይደለም፤ እምነታችን ወደ ማየት፣ ተስፋችን ወደ መጨበጥ የሚቀየርበትን ያንን ዘላቂ ቀን እንናፍቃለን ​ቅዱሳን ሊቃውንት እንደሚያስተምሩት፣ አሁን የምንኖርበት ዓለም በትዕግሥትና በእምነት የምንጓዝበት የሌሊት ያህል ነው ነገር ግን ወደፊት ፊት ለፊት የሚያበራውን መለኮታዊ ፊቱን እያየን የምንኖርበት የምሥጢር ቀን ይመጣል ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ «ዛሬስ በመስተዋት በድንግዝግዝ እንደምናይ ነን በዚያን ጊዜ ግን ፊት ለፊት እናያለን» (፩ ቆሮ. ፲፫፥፲፪) እንዳለ፣ ዛሬ በምሥጢርና በቅዱሳት መጻሕፍት የምናውቀውን አምላክ፣ ያን ቀን ግን ያለ መጋረጃ ፊት ለፊት እንመለከተዋለን በቅድስት ኢየሩሳሌም ሰማያዊት ውስጥ ፀሐይና ጨረቃ አያስፈልጉም፤ ምክንያቱም «የእግዚአብሔር ክብር ያበራላታልና፥ መብራትዋም በጉ ነው» (ራእይ ፳፩፥፳፫) ተብሎ እንደተጻፈ በዚያች ቀን የጸጋ አምላክ ፊቱን ይገልጥልናል። «ባሪያዎቹም ያመልኩታል፥ ፊቱንም ያያሉ» (ራእይ ፲፪፥፬)

የምስጢረ ሥጋዌ እና የቅድስት ድንግል ማርያም «በዓተ» እና «በዓታ»፡ የነገረ መለኮት ጥልቀት በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የሊቃውንት ትርጓሜ መሠረት፣ «በዓተ» እና «በዓታ» የሚሉት ቃላት የክርስትና እምነት መሰረት የኾኑትን ታላላቅ ምስጢራት ይገልጣሉ። እነዚህ ቃላት በግእዝ ቋንቋ «መግባት» የሚለውን ትርጉም ቢይዙም፣ በነገረ መለኮት አውድ ግን እንደ ውቅያኖስ ጥልቅ ምስጢር አላቸው። ፩. «በዓተ» (የጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋዌ) «በዓተ» (Bae’a) ማለት ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ፣ የባሕርይ አምላክ ሆኖ ሳለ፣ የሰውነትን ባሕርይ (ሥጋንና ነፍስን) ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም ነሥቶ በሰውነት ውስጥ መገለጡ ነው። • የሊቃውንቱ ትንታኔ፦ አበው «በዓተ» ሲሉ እንደ ሰው ወደ አንድ ክፍል መግባት አያስተምሩም። ይልቁን «መለኮት በሥጋዊ ባሕርያችን መገለጥ» ብለው ይተረጉሙታል። ◦ እንደ እሳትና ብረት፦ ጌታ በድንግል ማሕፀን ሲገባ (በዓተ)፣ ብረቱ እሳቱን እንደሚዋሐድ፣ እሳቱም ብረቱን እንደሚቀድስ፣ የድንግልን ማኅተመ ድንግልና ሳይለውጥ በምስጢር ገባ። ◦ የባሕርይ አንድነት፦ ይህ መግባት «ተዋሕዶ» ይባላል። መለኮት ትስብእትን፣ ትስብእትም መለኮትን ተዋሕዶ በአንድ አካል መገኘታቸው የ«በዓተ» ምስጢር ቁልፍ ነው። • መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስረጃ፦ «ቃልም ሥጋ ሆነ፥ በእኛም አደረ (በግእዙ፦ ወበዓተ ማእከሌነ)፤ አንድ ልጅም ከአባቱ ዘንድ እንዳለው ክብር የሚሆን ክብርን አየን፤ ጸጋንና እውነትንም ተሞልቶ ነበር።» (ዮሐንስ 1፡14)። ◦ ትርጓሜ፦ እዚህ ላይ «በዓተ» መባሉ፣ መለኮት በሰውነት ውስጥ መኖሪያውን እንደመሰረተ ያመለክታል። ፪. «በዓታ» (የእመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም የቤተ መቅደስ መግባት) «በዓታ» (Be’ata) የሚያመለክተው እመቤታችን በሦስት ዓመቷ ወደ ቤተ መቅደስ የገባችበት ምስጢራዊ ጉዞ ነው። • የሊቃውንቱ ትንታኔ፦ እመቤታችን ወደ ቤተ መቅደስ ስትገባ (በዓታ)፣ «ለሕያው አምላክ ማደሪያ» ለመሆን ራሷን አዘጋጀች። ሊቃውንቱ «እርሷ በዓታ (ስታደርግ)፣ የቤተ መቅደሱ ጌታም ወደ እርሷ በዓተ (ሊገባ) ተዘጋጀ» ይላሉ። ◦ መስተጋብሩ፦ እመቤታችን ወደ ቤተ መቅደስ በገባች ጊዜ (በዓታ)፣ ራሷ ቤተ መቅደስ ሆነች። በውስጧም የዓለሙ ሁሉ ፈጣሪ ገባ (በዓተ)። ይህ የኹለቱ ቃላት መስተጋብር ነው የነገረ ማርያም የልብ ምት። • መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስረጃ፦ «አንቺ ልጅ ሆይ፥ ስሚ እይ ጆሮሽንም አዘንብዪ፥ ወገንሽን ያባትሽንም ቤት እርሺ። ንጉሥ ውበትሽን ወድዶአልና፥ እርሱ ጌታሽ ነውና።» (መዝሙረ ዳዊት 44፡10-11)። ◦ ትርጓሜ፦ ሊቃውንቱ «ወገንሽን ያባትሽንም ቤት እርሺ» የሚለውን፣ እመቤታችን ምድራዊውን ቤቷን ትታ ወደ ቤተ መቅደስ በዓታ (መግባት) ያደረገችበትን ምስጢር ይገልጻሉ ይላሉ። ፫. የቋንቋ ትክክለኛነት፡ ለምን «በዓተ» እና «በዓታ» ተለያዩ? • የ«በዓተ» ረቂቅነት፦ በዓተ (በ አ ዐ ተ) ሲባል፣ የአይኑ (ዐ) መኖር በውስጡ «የመለኮትን መደበቅ» ያመለክታል። አምላክ ክብሩን በሥጋ ውስጥ ደበቀ። «በዓተ» ማለት «ምስጢሩን በውስጡ አዝሎ መግባት» ማለት ነው። • የ«በዓታ» ግልጽነት፦ በዓታ (በ አ ተ) ሲባል፣ ወደ ተቀደሰ ሥፍራ የሚደረግ «ምድራዊ የቅድስና ጉዞ» ነው። እመቤታችን ወደ ቤተ መቅደስ የገባችው ለራሷና ለዓለሙ ሁሉ «መቅደስ ሆና ለመገኘት» ነው። • የመደምደሚያው ማሳሰቢያ፦ «በዓተ» የፈጣሪ ወደ ፍጥረት የሚደረግ «መውረድ» ሲሆን፣ «በዓታ» የፍጥረት ወደ ፈጣሪ የሚደረግ «መውጣት/መቅረብ» ነው። ፬. የጊዜ፣ የታሪክ እና የነገረ ማርያም አውራነት • የጊዜ ምስጢር፦ ጌታ በዓተ (ሲገባ)፣ ጊዜንና ዘመንን ፈጣሪ ስለሆነ፣ በጊዜ ውስጥ መታሰር ሳይሆን «ጊዜን ወደ ራሱ አቅፎ መለወጡ» ነው። • የነገረ ማርያም እና የነገረ ክርስቶስ ውህደት፦ እመቤታችን «በዓታ» ባታደርግ ኖሮ፣ ለጌታ መቅደስ አልተገኘም ነበር፤ ጌታ «በዓተ» ባያደርግ ኖሮ፣ መቅደሱ ባዶ በሆነ ነበር። ስለዚህ «በዓታ» ያለ «በዓተ» ታሪክ የለበትም፤ «በዓተ» ያለ «በዓታ» መግቢያ የለበትም። ፭. የሊቃውንት አስተምህሮ • ቅዱስ ያሬድ፦ በዜማው «መለኮት ሥጋን ለበሰ፣ ሥጋም መለኮትን ተዋሐደ» ሲል የ«በዓተ»ን ምስጢር ያበራል። • ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ፦ «በዓተ ማለት የእግዚአብሔር ቃል በሰውነት ውስጥ መኖሪያውን መመሥረት ነው።» • አባ ባሕሪ፦ ቃላትን በምስጢር መነጽር በመመልከት፣ በዓተን ለጌታ፣ በዓታን ለእመቤታችን በመለየት የሥነ-ጽሑፍ ግርማን ይገልጣሉ። ፮. ዋቢ መጻሕፍት (የማይሻር ማስረጃ) 1. መጽሐፍ ቅዱስ (81ዱ): ዮሐንስ 1፡14, መዝሙረ ዳዊት 44፡10, ሕዝቅኤል 44፡2። 2. መጽሐፈ ቅዳሴ (ቅዳሴ ማርያም): «በዓተ ውስተ ማኅፀና ወአልቦ መለወጥ»። 3. ድርሳነ ማርያም (ዘሰኔ ጎልጎታ): የኹለቱን ቃላት ምስጢር አጣምሮ የሚተነትን። 4. ሃይማኖተ አበው: የሥጋዌ ዶግማ መሠረት። 5. መጽሐፈ ፊልክስዮስ: ስለ ሥጋዌ ምስጢር የቃላት ትንታኔ። 6. ገድለ ማርያም: የእመቤታችን የቤተ መቅደስ መግባት (በዓታ) ታሪክና ትርጓሜ። 7. የሊቃውንት መዝገበ ቃላት (ግእዝ): «በዓተ» (ለፈጣሪ), «በዓታ» (ለቅዱሳን)። ፯. ማጠቃለያ (አምስቱ አጥራራ) 1. የድነት ድልድይ፦ «በዓታ» ለፈጣሪ ማደሪያነት መዘጋጀት፣ «በዓተ» የፈጣሪ መገለጥ ነው። 2. የሥጋዌ ጥልቀት፦ ጌታ በድንግል ማርያም ማኅፀን መግባቱ የዘለዓለም ሕይወት መክፈቻ በር ነው። 3. የድንግልና ማኅተም፦ ጌታ በ«በዓተ» ምስጢር የድንግል ማርያምን ማኅተመ ድንግልና ሳይለውጥ ገባ። 4. የቤተ ክርስቲያን አስተምህሮ፦ ከቅዳሴ እስከ ድርሳን፣ ይህ ትምህርት የክርስትና እምነት አምድ ነው። 5. የመንፈሳዊ አንድነት፦ መግባት (በዓተ/በዓታ) የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር የተገናኘበት፣ የሰማይና የምድር ድልድይ ነው። መደምደሚያ፡ «በዓታ» የቅድስና ጉዞ፣ «በዓተ» የድነት ኃይል ነው። ክርስቶስ በሥጋዊ ባሕርያችን ውስጥ «በዓተ» (ገባ)፤ በዚህም እኛን ወደ ክብር አወጣን። ይህ ምስጢር የሰው ልጅ ከፈጣሪ ጋር የተገናኘበት ረቂቅ የነገረ መለኮት ባሕር ወጀብ ነው። በቀሲስ ኢዩኤል ሰሎሞን ዘደብረ ብሥራት ሐምሌ 5/2018ዓ.ም #ተዋሕዶ #በዓተ #በዓታ #ምስጢረሥጋዌ #ኦርቶዶክስ #የሊቃውንትትርጓሜ

​"ጠላቶቻችን ንብረታችንን ሊዘርፉን ይችላሉ፣ ከአገር ሊያሰድዱን ይችላሉ፣ ሥጋችንንም ሊያሰቃዩት ይችላሉ። ነገር ግን በልባችን ውስጥ ያለውንና የሕይወታችን ምንጭ የሆነውን ክርስቶስን ሊነጥቁን የሚችል አንድም ምድራዊ ኃይል የለም።" ቅዱስ አትናቴዎስ ሐዋርያዊ ​"ልብህን ከመልካም ሐሳብና ከእግዚአብሔር ፍቅር በቀር ሌላ ነገር እንዳይገባበት በጥንቃቄ ጠብቀው። ክርስቶስ በልብህ ውስጥ የነገሠ ዕለት፣ ውጫዊው ዓለም ቢናወጥ እንኳ አንተ በውስጥህ የሚጸና መንግሥት ይኖርሃል።" ቅዱስ ባስልዮስ ዘቂሳሪያ አምላኬ ሆይ! ልቤን ለአንተ ሰጥቻለሁ፤ ምክንያቱም አንተ ለእኔ ስትል ራስህን ሰጥተሃልና። ልቤ ከአንተ በቀር ሌላ ማረፊያ እንዳያገኝ ፍቅርህን በውስጡ አውርድበት።" አውግስጢኖስ

​"የምወደው ኢየሱስ፣ አዳኜ፣ በልቤ ውስጥ እጅግ በጥልቀት ተጽፏል፤ ልቤ ተከፍቶ በየቁርጥራጩ ቢከተከት እንኳ፣ በእያንዳንዱ ቁራጭ ላይ የኢየሱስ ስም ተጽፎ እንደሚገኝ ሙሉ በሙሉ እርግጠኛ ነኝ።" ቅዱስ ኢግናጥዮስ ​"በልብህ ውስጥ የክርስቶስን ስም እንደ ማኅተም አኑረው፤ በሄድክበት ሁሉ እርሱ ከአንተ ጋር ይኖራል። ፍቅሩ በልብህ ከቀረጸ፣ መከራና ስቃይም ቢሆን ከዚያ ፍቅር ሊለይህ አይችልም።" ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ ​"ሥጋዬን ሊገድሉት ይችላሉ፤ በልቤ ውስጥ ያለውን ክርስቶስን ግን ሊነጥቁኝ አይችሉም። እኔ የምኖረው ለራሴ አይደለም፣ በውስጤ ለሚኖረው ለክርስቶስ ነውና።" ቅዱስ ቆጵሪያኖስ ​"ከእግዚአብሔር በቀር ሌላ ምንም ነገር እንዳይሞላው ልብህን ጠብቀው። ልብህ በክርስቶስ ፍቅር ከተሞላ፣ ዓለም ሙሉ በሙሉ ብትቃወምህ እንኳ አንተ ፍጹም ሰላም ይኖርሃል።" ቅዱስ መቃርስ

"ጌታን ያስለቀሰው ሟች"!!! የፍጥረታት ጌታ የሚሆን አየሱስ ክርስቶስ መሞቱን አይቶ ያለቀሰለት አልዐዛር እንደምን የታደለ ነው! አንተ ሰው! ከሞተ አራት ቀን ለሆነው ሰው ጌታ እንዲህ ካለቀሰ በቁምህ ሞተህ ብዙ አመት በኃጥያት መቃብር ስተቀበርከው እንዴት ያዝንልህ ይሆን ? የተወደድክ ሆይ! ለዚህ ሰው የፈሰሰው እምባ አስገረመህን ? እንግዲያውስ ላንተ የፈሰሰው ደም ነው። የተወደድክ ሆይ! ጌታ የዚህን ሰው መቃብር አስከፍቶ ከሞት ማስነሳቱ ገረመህ ? እንግዲያውስ ላንተ ሲል እዛው መቃብር ገብቶ ሞትህን ሽሮልሃል። ይህ ልብህን አይሰብረውምን ? የተወደድክ ሆይ! ሟቹን በስሙ አልዓዛር ብሎ የጠራ አምላክ አንተንም በኃጥያትህ ሳይሆን በከበረ ስምህ ይጠራሃል እና ስማው። 🙏@fanuel333🙏 🙏@fanuel333🙏 🙏@fanuel333🙏 🙏@fanuel333🙏 🙏@fanuel333🙏

"ካራና መለኮት"።                                                                                      በመስቀሉ እቶን የተፈጸመው የምስጢር ድል ​የነገረ መለኮት ሊቃውንት የጋራ ትንታኔ ​በጎልጎታ መስቀል ላይ የተፈጸመው ነገር የክርስትናችን መሠረት ነው። የሊቃውንት ጉባኤ እንደሚመሰክረው፣ ይህ ምስጢር በአራት ነጥቦች ይፈታል። ​፩. ፍርድ ወደ ምሕረት የተለወጠበት ካራ በዘፍጥረት ፫፥፳፬ እንደተገለጸው፣ አዳም ከገነት በተባረረ ጊዜ የገነትን በር የጠበቀው "የፍርድ ሰይፍ" ነበር። ክርስቶስ በመስቀል ላይ በተሰቀለ ጊዜ ግን፣ ያ ሰይፍ በደሙ አብሮ ወደ "የምሕረት በር" ተለወጠ። መስቀሉ ዲያብሎስን የገደለበት፣ የሞትን ፍርድ የሻረበት የመለኮት ኃይል ሆነ። ​፪. የአዳም ትንሣኤና የጦር ምስጢር ጌታችን ጎኑ በጦር በተወጋ ጊዜ የፈሰሰው ደም ወደ ጎልጎታ ስር ወደ ተቀበረው የአዳም አጥንት ደረሰ። ሊቃውንቱ "የክርስቶስ ደም ለአዳም የትንሣኤ ኃይል ሆነ" ይላሉ። ያ የጦር መወጋት ለክርስቶስ ሕመም ቢሆንም፣ ለአዳም ግን ሕይወት ሰጠ። ይህ የአዳም የራስ ቅል ምስጢር፣ የመስቀሉን ድኅነት በጥልቀት ያሳያል። ​፫. የድንግል ማርያም "ካራ" (ሐዘን) ስምዖን ዘኢየሩሳሌም "ራሰ በራሽን ሰይፍ ያልፈዋል" (ሉቃስ ፪፥፴፭) ብሎ የተነበየው፣ እመቤታችን የልጇን ቁስል ስታይ በልቧ የሚያልፈውን የሐዘን ካራ ነው። ይህ የናትነት ጽናት፣ ቤተ ክርስቲያን በጌታ መከራ የተወለደችበት "የምጥ ምስጢር" ነው። ​፬. የተሟሸው ምስጢር (የቤተ ክርስቲያን መወለድ) ክርስቶስ በመስቀል ላይ የፈሰሰውን ደሙን እንደ "ጥሎሽ" አቀረበ። ጎኑን ከፍቶ ቤተ ክርስቲያንን የወለደው፣ ሙሽራይቱን ለራሱ ሊያጫት ነው። ዛሬ ቅዳሴ ስንቀድስ፣ ያ በዕለተ ዓርብ የተፈጸመው "የሙሽራነት ቃል ኪዳን" በቅዱስ ቊርባን ማዕድ እንደታደሰ እናረጋግጣለን። ​ማጠቃለያ፡ መስቀሉ የክርስቶስ የድል አክሊል ነው፤ ሰይፍ (ካራ) የእመቤታችን የሐዘን አክሊል ነው፤ እኛ ደግሞ በኹለቱም ድል አድራጊዎች ነን። ይህ ትምህርት የቤተ ክርስቲያናችን የጥንካሬ መሠረት ነው። ቀሲስ ኢዩኤል ሰሎሞን ዘደብረ ብሥራት ሰኔ 27/2018 ዓ.ም ​ምንጭ፦ ድርሳነ ማሕየዊ፣ መጽሐፈ ስንክሳር፣ የቅዱስ ቄርሎስና የቅዱስ አትናቴዎስ የነገረ መለኮት ድርሳናት። ​#ኦርቶዶክስ #መስቀል #ምስጢር #የድንግልሐዘን #የቤተክርስቲያንምስጢር #ሊቃውንት

ክርስቶስ በሥጋ አልወለደም፤ ነገር ግን በመስቀል ላይ ጎኑ በጦር በተወጋ ጊዜ የፈሰሰው ደምና ውኃ (ጥምቀትና ቊርባን) ሙሽራይቱን ቤተ ክርስቲያንን ወለዳት። አዳም ከጎኑ ሔዋንን እንደወለደ—ዳግማዊ አዳም ክርስቶስም ከጎኑ ቤተ ክርስቲያንን ወለደ። ስለዚህ "ዘሩን ያያል" ማለት በመስቀል ላይ ሆኖ በደሙ የተወለዱትን በሚሊዮን የሚቆጠሩ ክርስቲያኖችን (የጥምቀት ልጆችን) ዐይቶ ደስ አለው ማለት ነው። መካን የነበረችው የሰው ባሕርይ፣ በክርስቶስ መደቅቅ ምክንያት ስፍር ቊጥር የሌለው መንፈሳዊ ዘርን አፈራች። ​፮. በሐዲስ ኪዳን የሐዋርያት አስተምህሮና ማጣቀሻዎች ​ሐዋርያት በወንጌል ስብከታቸውና በመልእክቶቻቸው ላይ የኢሳይያስ ፶፫ን ትንቢት የመዳን ወንጌል ማዕከል አድርገውታል። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የምትቀበለው የሰማንያ አሐዱ መጽሐፍ ቅዱስ ቃል በቃል ማጣቀሻዎች እንደሚከተለው ናቸው፦ 1. ​ቅዱስ ጴጥሮስ በመልእክቱ፦"እኛ ለኃጢአት ሞተን ለጽድቅ እንድንኖር፥ እርሱ ራሱ በሥጋው ኃጢአታችንን በእንጨት ላይ ተሸከመ፤ በእርሱ ቁስል ተፈወሳችሁ።" [፩ኛ ጴጥሮስ ፪፥፪፵]። 2. ​ቅዱስ ጳውሎስ በሮሜ መልእክት፦"እርሱ ስለ መተላለፋችን አልፎ ተሰጠ፥ እኛን ለማጽደቅም ተነሣ።" [ሮሜ ፬፥፳፭]። 3. ​በዮሐንስ ወንጌል ላይ፦ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ይህንን ጥቅስ መሠረት በማድረግ "ነፍሴን ደግሞ አነሣት ዘንድ አኖራታለሁና ስለዚህ አባቴ ይወደኛል። እኔ በፈቃዴ አኖራታለሁ እንጂ ከእኔ ማንም አይወስዳትም" [ዮሐንስ ፲፥፲፯-፲፰] ብሏል። ይህ "ነፍሱን መሥዋዕት ያደርጋል" የሚለውን ትንቢት ጌታ ራሱ በፈቃደኝነት የፈጸመው መሆኑን ማረጋገጫ ነው። ​፯. ከሃይማኖተ አበው የተገኙ ስውርና ድንቅ ምስጢራዊ አስተምህሮዎች • ​፩) ቅዱስ ዲዮናስዮስ ዓረዮፓጋዊ፦ "የአብ ፈቃድና የወልድ መድቀቅ አንድ ምስጢር ናቸው። ወልድ በመስቀል ላይ ሲደቅቅ፣ መለኮታዊው መልክ አልጠፋም፤ ይልቁኑ በዚያ መድቀቅ ውስጥ የሰው ልጅ ውበት ተመልሶ ተቀረጸ። ንጉሥ ወርቁን ቀጥቅጦ ዐዲስ አክሊል እንደሚሠራ፣ አብም ወልድን በሕማም አድቆ ለሰው ልጅ የቅድስና አክሊልን ሰፋለት።" • ​፪) ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ፦ "ነቢዩ 'ዘሩን ያያል' አለ። ክርስቶስ በመስቀል ላይ ሳለ ማንን ዐየ? ማርያምንና ዮሐንስን ብቻ አልነበረም ያየው። ከእነርሱ ባሻገር በደሙ የሚዋጁትን፣ በየዘመናቱ በንስሐ ወደ እርሱ የሚመጡትን ምእመናን ሁሉ ዐየ። በመስቀል ላይ ሳለ የአንተንና የእኔን ስም ዐይቶ ነው ነፍሱን መሥዋዕት አድርጎ የሰጠው።" • ​፫) ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ፦ "ወልድ ነፍሱን ስለ ኃጢአት መሥዋዕት አደረገ። በኦሪት ጊዜ መሥዋዕቱ ይሞታል፣ ኃጢአተኛው ግን ይኖራል። በመስቀል ላይ ግን መሥዋዕቱም ሞተ፣ ኃጢአቱም አብሮ ሞተ። የክርስቶስ ሞት ኃጢአትን የገደለ እውነተኛ የሕይወት መሥዋዕት ነው።" • ​፬) ቅዱስ ቄርሎስ ዘእስክንድርያ፦ "ዕድሜው ይረዝማል ማለቱ፣ የክርስቶስ የባሕርይ ሕይወት መለኮታዊ በመሆኑ ሞት ሊውጠው ስላልቻለ ነው። መቃብር ክርስቶስን ሊይዘው ሲሞክር፣ መቃብሩ ራሱ ተሰነጠቀ። ዕድሜው መርዘም ብቻ ሳይሆን፣ ለእኛም የዘላለም ሕይወት መተላለፊያ ሆነ።" • ​፭) ቅዱስ ባሲልዮስ ዘቂሳሪያ፦ "እግዚአብሔር በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ ሲል፣ የሰው ልጅ ደዌና በደል ሁሉ በክርስቶስ ላይ ተከመረ ማለት ነው። እርሱ ግን ያንን በደል በትሕትናው እሳት አቅልጦ አጠፋው። የመለኮት ኃይል በሕማም ውስጥ ተደብቆ ሰይጣንን ያጠመደበት መለኮታዊ ጥበብ ነው።" • ​፮) ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ፦ "ዘሩን ያያል ማለት፣ በጥምቀት ከማኅፀነ ዮርዳኖስና ከአንቀጸ ደመና የሚወለዱትን መንፈሳውያን ልጆቹን ያያል ማለት ነው። ክርስቶስ በመስቀል ላይ የወለደን እውነተኛ አባታችን ነው፤ ምጥ የሌለበትን መለኮታዊ ልደት በመስቀል ሕማም ወለደልን።" • ​፯) ቅዱስ ቆጵሪያኖስ ዘካርጣግና፦ "የእግዚአብሔር ፈቃድ በእጁ ይከናወናል ተባለ። የእግዚአብሔር እጅ የተባለው ወልድ ራሱ ነው። ፈቃዱ ደግሞ የሰው ልጅ መዳን ነው። ሰይጣን ክርስቶስን በመስቀል ላይ የመታው መስሎት ነበር፤ ነገር ግን ክርስቶስ በመስቀል ላይ በተቸነከሩት እጆቹ ዓለምን ከዲያብሎስ ምርኮ ነጠቀ።" • ​፰) ቅዱስ አምብሮስ ዘሚላን፦ "ነፍሱን መሥዋዕት ካደረገ በኋላ ይላል። ክርስቶስ ነፍሱን የሰጠው ለሞት ብድር ሳይሆን ለሕይወት ዋጋ ነው። ነፍሱን በፈቃዱ አኖረ፤ በሥጋዌ ሥልጣኑም አነሣት። ይህንን ምስጢር የተረዱ ሐዋርያት ዓለምን በሞቱ ድል የነሳውን አምላክ በክብር ሰበኩት።" • ​፲) ቅዱስ ጀሮም (ኢሮኒመስ)፦ "ኢሳይያስ ይህንን ምዕራፍ ሲጽፍ ነቢይ ብቻ አልነበረም፤ ይልቁኑ ገና ሳይመጣ ስለ ክርስቶስ ሕማማት በግልጽ ያየ ሐዋርያና ወንጌላዊ ነበር። 'በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ' የሚለው ቃል፣ ፍጹም ፍቅር ራሱን ዝቅ አድርጎ ለፍጥረቱ የተሠዋበትን ምስጢር ይገልጻል።" • ​፲) ቅዱስ አውገስጢኖስ፦ "ክርስቶስ የደቀቀው እኛ እንድንቀናጅ ነው። እርሱ የከፋው እኛ እንድንደሰት ነው። እርሱ መልክና ውበት ያጣው፣ እኛ የጠፋውን መልክአ እግዚአብሔርን እንድንመልስ ነው። ይህ ጥቅስ የእግዚአብሔርን ፍጹም ፍቅርና የሰውን ልጅ ታላቅ ክብር በአንድነት የሚያሳይ የቅድስና መስታወት ነው።" √ ​የረቀቀው የመለኮት ምስጢር ትንታኔ ​እስከዛሬ ድረስ ይህንን ኃይለ ቃል በጥሬ ንባብ ብቻ ስንመለከተው የኖረን ሰዎች፣ የሊቃውንቱን የምስጢር ጥልቀት ስንረዳ "ይህንን እውነት ሳላውቅ ይህንን ያህል ዘመን ማለፌ!" ማለታችን የማይቀር ነው። ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን በዚህ ጥቅስ ዙሪያ የደበቋቸውን ሦስት እጅግ ድንቅና ረቂቅ ምስጢራትን እንደሚከተለው እናያለን፦ • ​ሀ) "ምስጢረ መጻጉዕ ወዕርቀ መለኮት" (በደዌ የማድቀቅ ምስጢራዊ ለዛ) በጥንታዊው የአንድምታ ስልት "በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ" ሲል፣ የአብን የቁጣ በትር ለማሳየት አይደለም። እግዚአብሔር አብ ወልድን አደቀቀው ማለት—አዳም በበደሉ ምክንያት ያጣውንና የደቀቀውን መልክአ እግዚአብሔርን (The Divine Image) መልሶ ለመቅረጽ፣ ፍጹም ወርቅ የሆነውን የወልድን ሰብአዊ ባሕርይ በመስቀል እቶን ላይ ቀጠቀጠው ማለት ነው። አንጥረኛ የከበረውን ወርቅ በእሳት አቅልጦ፣ በመዶሻ ቀጥቅጦ ዐዲስና ያማረ አክሊል እንደሚሠራ፣ አብም ወልድን በሕማም ደዌ አደቀቀው፤ ይህም ለሰው ልጅ ዐዲስ የቅድስና እና የዘላለማዊነት አክሊልን ለመሥራት የተጠቀመበት መለኮታዊ ጥበብ ነው። ወልድ የደቀቀው እኛ እንድንቀናጅና እንድንጠገን ነው። • ​ለ) "ምስጢረ መንጠቆ ወተንኮለ ሰይጣን" (በመደቅቅ ውስጥ የተሸሸገው መለኮት) ታላላቆቹ ሊቃውንት የኢሳይያስን ቃል ሲያመሰጥሩ፦ "ሰይጣን ክርስቶስን በመስቀል ላይ በሕማም ሲደቅቅና ውበት ሲያጣ ባየው ጊዜ፣ እንደ ቀደሙት ጻድቃን ተራ ሰው አድርጎ ቆጠረው። 'ነፍሱን መሥዋዕት ካደረገ በኋላ' በሚለው ቃል መሠረት፣ ነፍሱ ከሥጋው ስትለይ ሰይጣን ያችን ሰብአዊ ነፍስ ወደ ሲኦል ሊጎትታት በታላቅ ኩራት ቀረበ። ነገር ግን በዚያች በደቀቀችውና ውበት በሌላት ነፍስ ውስጥ የማይለየው መለኮታዊ እሳት ተደብቆ ነበር።" ይላሉ። የክርስቶስ መደቅቅና ደዌ ሰይጣንን ለማጥመድ የተዘጋጀ "መለኮታዊ መንጠቆ" (Divine Bait) ነበረ። ሰይጣን የክርስቶስን ነፍስ ለመዋጥ ሲሞክር፣ በውስጧ ያለው መለኮት የሲኦልን መወርወሪያ ሰባብሮ፣ ምርኮኞችን በሙሉ ነፃ አወጣ። ይህንን ድንቅ ምስጢር አለማወቅ ትልቅ ኪሳራ ነው።

የመለኮት ሰይፍ በመስቀል እቶን፦ ሰይጣን የተሸወደበት የኢሳይያስ 53 ምስጢር ​በቀሲስ ኢዩኤል ሰሎሞን ​"እግዚአብሔርም በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ፤ ነፍሱን ስለ ኃጢአት መሥዋዕት ካደረገ በኋላ ዘሩን ያያል፥ ዕድሜውም ይረዝማል፥ የእግዚአብሔርም ፈቃድ በእጁ ይከናወናል።" (ኢሳይያስ ፶፫፥፲) ​ይህ ኃይለ ቃል የብሉይ ኪዳን ማጠቃለያና የሐዲስ ኪዳን መተላለፊያ ታላቅ መሠረት ነው። ነቢዩ መለኮታዊውን ምስጢር በክብር መንፈስ ተመልክቶ፣ ስለ መሲሑ ሕማምና ሞት፣ ስለ ትንሣኤውና ስለ ቤተ ክርስቲያን መመሥረት የተናገረበት ድንቅ የትንቢት ማኅተም ነው። ይህንን ጥቅስ ሊቃውንት እንደ ሳሉበት ረቂቅ መስታወት በስምንት ታላላቅ ምስጢራዊ ምሶሶዎች ከፍለን በጥልቀት እንፈታዋለን። ​፩. በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት ትርጓሜ (የአንድምታ ትንታኔ) ​የኢትዮጵያ ሊቃውንት ይህንን ኃይለ ቃል "አንድምታ" ሲተረጉሙት፣ የአገላለጾቹን ምስጢር ከነገረ መለኮት (Theology) እና ከነገረ ድኅነት (Soteriology) አኳያ ጥንቅቅ ያለ ምስጢር ይፈቱታል፦ • ​"እግዚአብሔርም በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ"፦ አብ ወልድን በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ ሲል፣ አብ ወልድን ፈርዶበት ወይም ጨክኖበት ማለት አይደለም። እዚህ ላይ "ደዌ" የተባለው የሰው ልጅ ኃጢአትና ሥጋዊ ድካም ነው። ወልድ በተዋሕዶ የሰውን ሥጋ በነሣ ጊዜ፣ በባሕርዩ ሕማም የሌለበት ሲሆን ስለ እኛ ሕማምን ተቀበለ። "ፈቀደ" ማለት ደግሞ አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ ዓለምን ለማዳን ባላቸው በአንድ መለኮታዊ ፈቃድ (በባሕርይ ፈቃድ) መሠረት፣ ወልድ በተለየ አካሉ መከራን ይቀበል ዘንድ የወደደውን ፍጹም የፍቅር ፈቃድ ያሳያል። • ​"ነፍሱን ስለ ኃጢአት መሥዋዕት ካደረገ በኋላ"፦ በኦሪት ሥርዓት የዕለት መሥዋዕት (የበግና የፍየል ደም) ኃጢአትን ፍጹም አያጠፋም ነበር። ክርስቶስ ግን የራሱን ነፍስና ሥጋ ፍጹም መሥዋዕት አድርጎ አቀረበ። ሊቃውንቱ "ነፍሱን መሥዋዕት አደረገ" ማለቱን ሲተረጉሙ፣ በመስቀል ላይ መለኮት ከሥጋም ከነፍስም ሳይለይ፣ ነፍስ ከሥጋ በሞት በሚለይበት ጊዜ መለኮት ከኹለቱም ጋር እንደነበረና ያ መሥዋዕት የዘላለም ቤዛነትን የፈጸመ መለኮታዊ መሥዋዕት መሆኑን ለማብሰር ነው። • ​"ዘሩን ያያል፥ ዕድሜውም ይረዝማል"፦ እርሱ በመስቀል ላይ ሲሞት ዘር አልነበረውም። ነገር ግን በደሙ የዋጃቸው ምእመናን (ቤተ ክርስቲያን) የእርሱ መንፈሳዊ ዘሮች ሆኑ። "ዕድሜው ይረዝማል" ማለቱ ደግሞ ከሞት በኋላ ያለውን ፍጹም ትንሣኤና የክርስቶስ መንግሥት ዘላለማዊነት (ቅድመ ዓለም የነበረ፣ ድኅረ ዓለምም የሚኖር) መሆኑን ያመለክታል። ​፪. በአኃት (ኦሬንታል) አብያተ ክርስቲያናት ሊቃውንት የተሰጠ ትንታኔ ​የእምነት አኃቶቻችን የሆኑት የግብፅ፣ የሶርያና የአርመን አብያተ ክርስቲያናት አባቶች ይህንን ጥቅስ በቲኦሎጂያቸውና በነገረ መለኮት ድርሳናቸው ውስጥ እጅግ አግዝፈውታል። • ​የግብፅ (ኮፕቲክ) ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን፦ የእስክንድርያው ሊቅ ቅዱስ አትናቴዎስ ሐዋርያዊ “ስለ ሥጋዌ ወልድ” (De Incarnatione) በተሰኘው መጽሐፉ ላይ ይህንን ጥቅስ ጠቅሶ ሲያብራራ፦ "ኢሳይያስ 'በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ' ማለቱ፣ የማይታመመው ቃል ሥጋን ተዋሕዶ የሰውን ልጅ ሞት በራሱ ላይ ለመቀበል የነበረውን መለኮታዊ ሥልጣን ያሳያል። ሞት በክርስቶስ ላይ ኃይል አልነበረውም፤ ነገር ግን የእኛን ድቀት በራሱ ሕማም ለመተካት እርሱ ራሱ ሕማሙን ገንዘብ አደረገ" ይላል። • ​የሶርያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን፦ የሶርያ ሊቃውንት፣ በተለይም ቅዱስ ሳዊሮስ ዘአንጾኪያ በደብዳቤዎቹ ላይ ይህንን ጥቅስ ከኹለት ባሕርይ ክህደት ለመከላከል ተጠቅሞበታል። "ነቢዩ 'ነፍሱን መሥዋዕት ካደረገ በኋላ' አለ እንጂ 'ሥጋውን ብቻ' አላለም። ይህ የሚያሳየው ክርስቶስ ፍጹም ሰው ፍጹም አምላክ መሆኑንና በመስቀል ላይ የሞተው አንዱ ወልድ መሆኑን ነው። የተሰቀለው ሥጋ ብቻ ነው የሚሉ መናፍቃን የኢሳይያስን ምስክርነት አያስተውሉም፤ ምክንያቱም መሥዋዕት የሆነው የመለኮት ገንዘብ የሆነው ፍጹም ሰብአዊ ማንነቱ (ሥጋውና ነፍሱ) ነውና" በማለት በተዋሕዶ የሞተውን የክርስቶስን አንድ አካልነት ያረጋግጣል። • ​የአርመን ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን፦ የአርመን ሊቃውንት ይህንን ጥቅስ ከምስጢረ ቁርባን (የመሥዋዕት ምስጢር) ጋር ያገናኙታል። የታወቀው የአርመን ሊቅ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘናሬክ በጸሎት መጽሐፉ ላይ፦ "ኦ አምላኬ ሆይ! አንተ በደዌ የደቀቅኸው እኔን ከተስፋ መቁረጥ ደዌ ልትፈውሰኝ ነው። አንተ ነፍስህን መሥዋዕት አደረግህ፤ ዛሬም በመንበሩ ላይ የምትሠዋው መሥዋዕት ያው በመስቀል ላይ የደቀቀው መለኮታዊ አካልህ ነው። ይህ መሥዋዕት የማይሞት ዘርን (ዘላለማዊነትን) የወለደልን እውነተኛ የሕይወት ምንጭ ነው" ይላል። ​፫. ምስጢረ ቃለ መለኮት ወመቅሠፍተ ሰይጣን (ዲያብሎስ የተሸወደበት መንጠቆ) ​ታላቁ ሊቅ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘኒሳ እና ቅዱስ ኤጲፋንዮስ ዘቆጵሮስ ይህንን "በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ" የሚለውን ቃል ሲተረጉሙ እጅግ ረቂቅ ታሪክና ምስጢር ያነሳሉ፦ ሰይጣን ክርስቶስን በምድር ላይ ሲያየው ተራ ሰውና ኃጢአተኛ መሰለው (መልክና ውበት የለውም የተባለው ለዚህ ነው)። ክርስቶስ በመስቀል ላይ ሲደቅቅና ነፍሱ ከሥጋው ስትለይ፣ ሰይጣን እንደ ልማዱ የክርስቶስን ነፍስ እንደ ሌሎቹ ሰዎች ነፍስ ወደ ሲኦል ሊጎትታት በደስታ መጣ። ነገር ግን በዚያች በደቀቀችው ነፍስ ውስጥ የማይለየው መለኮታዊ እሳት (መለኮት) ተደብቆ ነበር። ሰይጣን የክርስቶስን ሰብአዊ ነፍስ ለመዋጥ ሲጠጋ፣ በውስጧ ያለው መለኮት እንደ መንጠቆ ሆኖ የሲኦልን ደጅ ሰባበረው፤ ሰይጣንን የማረከበትና ያሰረው በዚሁ መደቅቅ ነው። ይህ ማለት "በደዌ መደቅቁ" ሰይጣንን ለማታለልና የሰውን ልጅ ለመታደግ የተደረገ ረቂቅ መለኮታዊ ጥበብ ነው። ​፬. ምስጢረ ጽዋዕ ወሕማም (የአብ ፈቃድና የጽዋው ለውጥ) ​ጌታ በጌቴሴማኒ ጸሎት ላይ "አባቴ ሆይ፥ ቢቻልስ፥ ይህች ጽዋ ከእኔ ትለፍ፤ ነገር ግን አንተ እንደምትወድ ይሁን እንጂ እኔ እንደምወድ አይሁን" [ማቴዎስ ፳፮፥፴፱] ያለው፣ ኢሳይያስ "በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ" ከማለቱ ጋር ፍጹም የተያያዘ ነው። ጽዋው የተባለው ሞትና ሕማም ነው። ክርስቶስ ይህንን ጽዋ ለመጠጣት (ለመደቅቅ) የፈቀደው፣ የሰው ልጅ የሚጠጣውን የኃጢአት መርዝ እርሱ ጠጥቶ ለመጨረስ ነው። እርሱ ያንን የመከራ ጽዋ በፈቃዱ ጠጥቶ ስለጨረሰው፣ ዛሬ ለእኛ "የመድኃኒት ጽዋ" (ቅዱስ ቊርባንን) አሳልፎ ሰጠን። እርሱ የመከራውን ጽዋ ጠጣ፤ እኛ ግን የሕይወቱን ጽዋ እንጠጣለን። የእርሱ መደቅቅ ለእኛ የጽዋ ለውጥ ሆነልን። ​፭. ምስጢረ ዕድሜ ወዘር (የመካኗ ቤተ ክርስቲያን መውለድ) ​ኢሳይያስ "ነፍሱን መሥዋዕት ካደረገ በኋላ ዘሩን ያያል" ማለቱ፣ ከኦሪት ወገን የነበሩ አይሁድ ክርስቶስን "ያለ ልጅ (ያለ ዘር) የሞተ የተረገመ ነው" ብለው ይሳለቁበት ስለነበረ ነው።