Hla Soewai

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အခုအချိန်မှာ မြန်မာ့တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေဟာ ယခင်ထက် ပိုမိုညှိနှိုင်းပူးပေါင်းလာပြီး၊ ဒီမိုကရက်တစ်ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတရပ် တည်ဆောက်ဖို့ နိုင်ငံရေးအရ တသံတည်း ဟစ်ကြွေးလာလို့ ပါပဲ။ အဲဒီလို ဒီမိုကရေစီဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခဲ့မယ်ဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံတင်မကဘဲ ဒေသတွင်းတစ်ခုလုံးအတွက်ပါ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ တည်ငြိမ်ရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ကို ဖော်ဆောင်ပေးနိုင်မယ့် အလားအလာ ရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ ပဋိပက္ခသံသရာကို အဆုံးသတ်နိုင်မယ့် အခွင့်အရေးတရပ် ဖြစ်လာနိုင်သလို၊ တဖက်မှာလည်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို လက်တွေ့ရလဒ်တွေနဲ့ သက်သေပြရမယ့် စိန်ခေါ်မှုကြီး တရပ် ဖြစ်ပါတယ် ဟု ဒေါက်တာ ဇော်ဝေစိုး ၏ the Diplomat မဂ္ဂဇင်း တွင် ရေးသားထားတဲ့ ဆောင်းပါးကို ကောက်နှုတ် တင်ပြလိုက်ရပါတယ်။ ပြည်သူတို့၏ တရားသော စစ် မုချ အောင်ရမည်!!! “တရားမျှတမှု၊ မှန်ကန်မှုနှင့် မြင့်မြတ်မှုတို့ဘက်တွင် ပြည်သူတို့၏ စိတ်သဘောထား ရပ်တည်လာစေရန် ပြုလုပ်ပေးခြင်းသည် ဘဝကို အသုံးချနိုင်သည့် အမြင့်မြတ်ဆုံးနည်းလမ်းပင် ဖြစ်သည်။” To make the public sentiment, on the side of all that is just and true and noble, is the highest use of life. Lucy Stone

ဒီလို အလျင်စလိုမလုပ်ဘဲ တဆင့်ချင်း သေချာစွာ တည်ဆောက်ခဲ့ရတာကတော့ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု မတူညီတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ စစ်ရေးဖွဲ့စည်းပုံ မတူညီတဲ့ အဖွဲ့တွေ၊ အတိတ်ကာလက မကျေနပ်ချက်နဲ့ နာကျင်စရာ သမိုင်းကြောင်းတွေ ရှိခဲ့တဲ့ အင်အားစုတွေကြား အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ဖို့ မလွယ်ကူတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် KIO က Steering Council ထဲကို တရားဝင် ပါဝင်လာခြင်း ဟာ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် အရေးကြီးတဲ့ အောင်မြင်မှုတရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အပြင် နောင်မှာ အခြားတိုင်းရင်းသားအဖွဲ့အစည်းတွေကိုပါ ဒီပူးပေါင်းအင်အားစုထဲ ထည့်သွင်းနိုင်ဖို့ လမ်းပွင့်သွားခြင်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိမှာလည်း အခြား ERO အဖွဲ့အစည်းအများအပြားနဲ့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုတွေ ဆက်လက်ပြုလုပ်နေပါတယ်။ အနာဂတ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် ဘုံနားလည်မှုတွေနဲ့ မူဘောင်တွေ တည်ဆောက်နေကြပေမယ့် ဒီဆွေးနွေးမှုတွေဟာ အလွန်အမင်း အထိခိုက်လွယ်တဲ့ ကိစ္စရပ်တွေ ဖြစ်တာကြောင့် လက်ရှိအချိန်မှာ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလို့ မရသေးပါဘူး။ အဓိကဆိုလိုရင်းကတော့ — SCEF ဟာ အရေးပေါ်အခြေအနေကြောင့် ခဏတာ စုစည်းလိုက်တဲ့ မဟာမိတ်အဖွဲ့တခုမဟုတ်ဘဲ၊ စစ်ကာလနဲ့ စစ်အပြီး နိုင်ငံရေးအကူးအပြောင်းကာလ နှစ်ခုစလုံးကို ဖြတ်သန်းနိုင်အောင် ရေရှည်အတွက် ကြိုတင်တည်ဆောက်ထားတဲ့ နိုင်ငံရေး–စစ်ရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါ။ ဧပြီလမှာတော့ ဒီဇင်ဘာနဲ့ ဇန်နဝါရီလအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ယုံကြည်လက်ခံစရာမရှိတဲ့ အတုအယောင်ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး စစ်အုပ်စုဟာ သူ့ကိုယ်သူ အရပ်သားအစိုးရတရပ်အဖြစ် ပုံစံပြောင်းလဲပြီး ပြန်လည်တင်ပြဖို့ ကြိုးပမ်းလာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အစိုးရသစ်ရဲ့ သမ္မတဟာ အရင်စစ်အုပ်စုခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် ဖြစ်နေသလို၊ အာဏာရပါတီမှာလည်း စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းတွေနဲ့ စစ်အုပ်စုအပေါ် သစ္စာခံသူတွေကပဲ အဓိကနေရာတွေကို ဆက်လက်ချုပ်ကိုင်ထားပါတယ်။ ဒီလိုဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အစိုးရမျိုးက စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေးကို ယူဆောင်လာနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒါဟာ ပြည်သူတွေ လိုလားနေတဲ့ လွတ်လပ်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနဲ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုအားလုံး တန်းတူညီမျှရေး ဆိုတဲ့ ဆန္ဒတွေနဲ့ ဆန့်ကျင်နေတဲ့အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိ နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေအများအပြားကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်တဲ့ အဓိက တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ (EROs) ဟာ Steering Council ထဲမှာ ပါဝင်နေကြပြီး စစ်အုပ်စု ဖွဲ့စည်း ပေးလာတဲ့ အစိုးရသစ် ဆိုတာကိုလည်း လက်မခံ ပယ်ချထားကြပါတယ်။ နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း မှာ နယ်မြေအကျယ်အဝန်း အများအပြားကို ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ အာရက္ခတပ်တော် ကလည်း အထိုးစစ်ကြီးတွေကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲနေပါတယ်။ အရှေ့မြောက်ပိုင်း မှာ နယ်မြေကျယ်ပြန့်စွာ အုပ်ချုပ်နေတဲ့ အခြား ERO အဖွဲ့အချို့ကတော့ လက်ရှိမှာ တိုက်ပွဲတွေကို တက်တက်ကြွကြွ ဆင်နွှဲနေခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းနဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း Operation 1027 ထိုးစစ်ကာလမှာ အဲဒီအဖွဲ့တွေဟာ ထူးခြားတဲ့ စစ်ရေးအောင်မြင်မှုတွေ ရရှိခဲ့ကြပါတယ်။ လက်ရှိတိုက်ပွဲတွေမှာ တက်တက်ကြွကြွ မပါဝင်တော့တာကတော့ အဓိကအားဖြင့် ပြင်ပက ဖိအားတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ရှိအစိုးရသစ်က ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ တည်ငြိမ်ရေးကို ဖော်ဆောင်နိုင်မယ်ဆိုတဲ့ ပြောဆိုချက်ဟာ အနီးကပ်စိစစ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ခိုင်လုံမှုမရှိပါဘူး။ အကြောင်းကတော့ အစိုးရသစ်ဟာ အဓိကမြို့ကြီး လက်တဆုပ်စာလောက်ကိုသာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်တာကြောင့်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံကို အခုအချိန်မှာ နေပြည်တော်တစ်နေရာတည်းကနေ အပြည့်အဝ အုပ်ချုပ်နေတာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ နိုင်ငံရဲ့ နယ်မြေအများအပြားမှာ တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတွေက ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ အခြားပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတွေကိုပါ စီမံပေးနေကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ Steering Council ဟာ အနာဂတ် မြန်မာနိုင်ငံတော်ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေကို အခုကတည်းက စတင်တည်ဆောက်နေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့တဲ့ ၁၉၄၈ ခုနှစ်ကတည်းက စစ်တပ်ရဲ့ အာဏာသိမ်းမှုတွေ၊ မခိုင်မာတဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်တွေ၊ အတုအယောင်အရပ်သားအစိုးရတွေ၊ မပြည့်စုံသေးတဲ့ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုကာလတွေကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် အနှောင့်အယှက်ခံခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအခြေအနေမှာ Steering Council ဟာ မြန်မာပြည်သူတွေအတွက် ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း အကောင်းဆုံးအခွင့်အရေးတရပ် ကို ပေးလာခဲ့ပြီ လို့ ပြောလို့ ရပါတယ်။ အဲဒါကတော့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို အဆုံးသတ်ပြီး အမြဲတမ်းလည်ပတ် နေ တဲ့ ပဋိပက္ခသံသရာကို ရပ်တန့်ကာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေး၊ လွတ်လပ်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနဲ့ တန်းတူညီမျှမှုတွေကို အကောင်အထည်ဖော်ပေးနိုင်မယ့် နိုင်ငံရေးစနစ်သစ်တရပ်နဲ့ အစားထိုးနိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေနဲ့လည်း ဒီအခြေအနေဟာ ရှားရှားပါးပါး ရရှိလာတဲ့ အခွင့်အရေးတရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါက်တာ ဇော်ဝေစိုး - နိုင်ငံရေး စစ်ရေး တွင် တသွေးတည်း တသံတည်း ထွက်ပေါ်လာသော SCEF ***** ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းခဲ့ချိန်၌ ကျွန်တော်သည် ရန်ကုန်ရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်၏ ဌာနမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေချိန် ဖြစ်ပါတယ်။ အာဏာသိမ်းပြီး တညအတွင်းမှာပင် တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်သည့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကဏ္ဍ ပေါင်းစုံ တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ သန်းပေါင်းများစွာသော ကျွန်တော့်နိုင်ငံသားများနည်းတူ ကျွန်တော်လည်း ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု (Civil Disobedience Movement – CDM) ကို ဦးဆောင်ရာတွင်လည်း ပါဝင်ကူညီခဲ့သူ တဦး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်တော်၏ ပါဝင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မကြာမီပင် အာဏာပိုင်များက အလိုရှိသည့်သူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့တာကြောင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဥရောပ၌ ခိုလှုံခွင့် ရရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီ နောက်မှာတော့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကတည်းက မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး လို့ လူသိများလာတဲ့ တော်လှန်ရေးကာလတစ်လျှောက်မှာ အောင်မြင်မှုတွေရော၊ ဆုတ်ယုတ်မှုတွေရောကို ကိုယ်တိုင် မျက်မြင်တွေ့ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ ပြည်ပမှာ နေထိုင်ခဲ့ရတဲ့ကာလအတွင်းလည်း နိုင်ငံခြားအစိုးရတွေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကနေ ပြည်ပရောက်နေထိုင်ကြတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းတွေနဲ့ အကျယ်တဝင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ခွင့် ရခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံးတော့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။ အခုဆိုရင်တော့ ကျွန်တော်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လွတ်မြောက်နယ်မြေတစ်ခု—တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေ ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်မြေတစ်ခု—မှာ အခြေစိုက်နေထိုင်နေပါတယ်။ ဒီလို နောက်ခံအခြေအနေတွေကို ကိုယ်တိုင် ဖြတ်သန်းလာခဲ့သူတဦးအနေနဲ့ ပြောရမယ်ဆိုရင်၊ မကြာသေးမီက ဖွဲ့စည်းလိုက်တဲ့ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပြည်ထောင်စု ပေါ်ပေါက်ရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ (SCEF) ဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း မြန်မာ့တော်လှန်ရေးမှာ အကြီးမားဆုံး လမ်းဆုံလမ်းခွတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ခေတ်သစ်သမိုင်းတစ်လျှောက် အရေးပါဆုံး နိုင်ငံရေးနဲ့ စစ်ရေး အင်အားချိန်ခွင်လျှာ ပြောင်းလဲမှုတွေထဲက တခု ကို ကိုယ်စားပြုနေပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (EROs) ဟာ ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက အဖွဲ့တဖွဲ့ချင်းစီနဲ့ သီးခြားရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရုံနဲ့ စစ်တပ်ကို အနိုင်ယူနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ နားလည်ထားခဲ့ကြပါတယ်။ ထို့အတွက် ရေရှည်တည်တံ့မယ့် မဟာမိတ်ပူးပေါင်းမှုတွေ တည်ဆောက်ဖို့ အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားခဲ့ကြပေမယ့် အပြန်အလှန်မယုံကြည်မှု၊ ကိုယ်စီကိုယ်စီ အကျိုးစီးပွားမတူညီမှု၊ တိုင်းရင်းသားရေးရာ ကွဲပြားမှုတွေနဲ့ ပြင်ပက ဖိအားတွေ ကြောင့် အဲဒီကြိုးပမ်းမှုတွေဟာ အကြိမ်ကြိမ် ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ ERO အများအပြားဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း သူတို့ရရှိခဲ့တဲ့ ထူးခြားပြောင်မြောက်တဲ့ စစ်မြေပြင်အောင်မြင်မှုတွေ ဟာ တဖွဲ့တည်းရဲ့ စွမ်းဆောင်ချက်နဲ့ ရရှိလာတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကိုလည်း တဖြည်းဖြည်း သဘောပေါက်လာကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ နွေဦးတော်လှန်ရေး မရှိခဲ့ဘူးဆိုရင် အဲဒီလို စစ်ရေးအောင်မြင်မှုတွေ ရရှိနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို အသိအမှတ်ပြုလာကြတာပါ။ နွေဦးတော်လှန်ရေးဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးမြေပြင်ကို အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ပြီး၊ အရင်ကရှိခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေးအင်အားချိန်ခွင်လျှာနဲ့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေရဲ့ ဆက်ဆံရေးပုံစံကိုပါ ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့ပါတယ်။ ယခုလို စုစည်းနိုင်ခြင်းက နိုင်ငံခြားအစိုးရအရာရှိတွေနဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးတိုင်း ကျွန်တော် ထပ်ခါတလဲလဲ ကြုံတွေ့ရတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုကိုလည်း အဖြေပေးနိုင်ပါတယ်။ တချို့ကတော့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပြိုလဲသွားတဲ့အခါ မြန်မာနိုင်ငံဟာ လစ်ဗျား ဒါမှမဟုတ် ဆီးရီးယား တို့လို ပဋိပက္ခအပြီး နိုင်ငံရေးအင်အားစုတွေ အပိုင်းပိုင်းကွဲသွားတဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်လာနိုင်တယ် လို့ စိုးရိမ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု Steering Council ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဟာ အဲဒီလို စိုးရိမ်မှုတွေကို အတော်အတန် လျော့ပါးသွားစေနိုင်မယ့် ခြေလှမ်းတရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ တနည်းအားဖြင့်တော့ “စစ်အာဏာရှင်ကို ဖြုတ်ချပြီးရင် ဘာဖြစ်မလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းအတွက် တော်လှန်ရေးဘက်က နိုင်ငံရေးအရ ပိုမိုရှင်းလင်းတဲ့ အဖြေတခု စတင် ထုတ်ပြလာနိုင်ပြီဆိုတဲ့ သဘောပါ။ SCEF ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ဖို့ အချိန်အတော်ကြာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအစီအစဉ်အတွက် ဆွေးနွေးမှုတွေကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလက ဥရောပမှာ လျှို့ဝှက်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေနဲ့ စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းနဲ့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေမှာ ဆက်တိုက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။

အဆိုပါ စုံစမ်း စစ်ဆေး ရေး ယန္တရားကို ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီက ဖွဲ့စည်း ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် အဆိုးရွားဆုံး ရာဇဝတ်မှုများနှင့် ပတ်သက်သည့် အထောက်အထားများကို စုဆောင်းထိန်းသိမ်းထားရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းအထောက်အထားများကို အနာဂတ်တွင် တရားစွဲဆိုမှုများ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ သို့သော် အဆိုပါ ယန္တရားကိုယ်တိုင်က အမှုများကို တရားစွဲဆိုခြင်း သို့မဟုတ် တရားရုံးတင်ခြင်း များ အတွက် အခွင့်အာဏာ မရှိ၍ တရားစွဲဆိုနိုင်သည့် အာဂျင်တီနား၊ အိုင်စီစီ၊ အိုင်စီ‌ ဂျေ ကဲ့သို့ တရားရုံးများနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများထံ စုဆောင်းရရှိထားသည့် အထောက်အထားများကို မျှဝေပေးခြင်းသာ ပြုလုပ် နိုင်သည်။ တရားဝင်မှုဆိုသည်က ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ပြယုံ၊ ပြည်တွင်းမှာ မလှုပ်နိုင်အောင် ထိန်းချုပ်နိုင်ယုံနှင့် မလုံ လောက်၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင်လည်း အစိုးရဟု ခံယူလာသည့်အဖွဲ့တဖွဲ့က လူ့အခွင့်အရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေများကို မည်မျှ အထိ လိုက်နာသည် ဆိုသည်ကလည်း အရေးပါနေသည်။ ၎င်းတို့ ကိုယ် ၎င်းတို့ ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ပြီး တရားဝင်ပြီ ဟု ခံယူလာချိန်တွင် IIMM က ၎င်းတို့ ထို့ နောက်ပိုင်းကျူးလွန်လာသည့် ရာဇဝတ်မှု များကိုစနစ်တကျ အထောက်အထားစုဆောင်း ထုတ်ပြန်လိုက် ခြင်းသည် စစ်အုပ်စုအတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ရပ်တည်ရန် ဆိုသည့် ရည်မှန်းချက် ကို အလဲထိုး ခံလိုက်ရသလို ဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။ ယခု ထုတ်ပြန်လိုက်သည့် အစီရင်ခံစာထဲတွင် အထူးစိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းနေသည်က တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားခဲ့မှု များ ကိုသာ မှတ်တမ်းတင် ခြင်း မျိုး မဟုတ် တော့ဘဲ command structure များမှနေ မည်သူက မည်ကဲ့သို့ အမိန့်ပေး နေသလဲဆိုသည်ကိုပါ ခြေရာခံလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက် တိုက်ခိုက်မှုကို လက်တွေ့ ကျူးလွန် သူတွေသာမက အမိန့်ပေးသူ၊ အမိန့်ပေးမှုကို ခွင့်ပြုသူ သို့မဟုတ် ကွပ်ကဲသူတွေထိ တာဝန်ရှိမှုကို ဆက်စပ်ဖော်ထုတ်နိုင်မည့် သက်သေ အထောက်အထားများ ရသွားခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ စစ်အုပ်စု၏ တရားဝင်မှု ကို တရုတ်၊ ကုလား၊ ယိုးဒယား တို့ကသာ ၎င်းတို့ အကျိုးစီးပွား အတွက် အားပေး နေခြင်း ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာကမူ တာဝန်ယူ၊ တာဝန်ခံမှု ဆိုသည်ကို ရှေ့တန်းတင်လာတော့မည် ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါကလည်း ကမ္ဘာကြီး တွင် တောတွင်း ဥပဒေသ များ ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခံရတော့မည့် စနစ်ကြီး လွှမ်းမိုးလာနိုင်သည် မဟုတ်ပါလား။ အထူးသဖြင့် “ဘယ်သူက တိုက်ခိုက်ခဲ့သလဲ” ဆိုသည်ထက် “ဘယ်သူက အမိန့်ပေးခဲ့သလဲ” ဆိုတဲ့အဆင့်ထိ စုံစမ်းလာခြင်းသည် စစ်အုပ်စု၏ အနာဂတ် နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုအပေါ် ပိုမိုရှည်လျားသည့် သက်ရောက်မှုကြီး ဖြစ်လာ တော့မည် ဖြစ်သည်။ စစ်အုပ်စု၏ "ငြိမ်းချမ်းရေး" ဆိုသည်က "စစ်အနိုင်တိုက်ရေး၊ လိုသလို ပုံ သွင်းနိုင်ရေး" သာ ဖြစ်ပြီး ယင်းကို အကောင်အထည် ဖေါ်နိုင်က အားလုံးက အလိုလို လက်ခံလာကြမည် ဆိုသည့် စိတ်ကူးများသည် ပြိုလဲ သွားရပေတော့မည် သာ ဖြစ်သည်။ ပြည်သူတို့၏ တရားသော စစ် မုချ အောင်ရမည်!!! Illustration - AI Generated

ကုလ မှ စစ်အုပ်စု ၏ အရပ်သား များ အပေါ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု အစီရင်ခံစာ တွင် ထူးခြားချက်များ ပါရှိလာ ****** အဆိုပါ အစီရင်ခံစာကို မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ယန္တရား (IIMM) သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ ကာလအတွင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများကို အခြေခံ၍ ပြုစုထားခြင်း ဖြစ်ပြီး အရေးကြီးသော အချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂါနေ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အဆိုပါ အစီရင်ခံစာကို ကမ္ဘာ သတင်းစာမျက်နှာ များ တွင် ပါရှိလာခဲ့သည်။ “မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကျွန်တော်တို့ အထူးအာရုံစိုက် စုံစမ်းနေတဲ့ အချက်တွေထဲက တခုကတော့ အရပ်သားလူထုတွေ နေထိုင်ရာဒေသတွေကို ပစ်မှတ်ထားတဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကို ဘယ်လို အမိန့်ပေးညွှန်ကြားခဲ့သလဲ၊ အမိန့်ပေးမှုတွေဟာ ဘယ်လို ကွပ်ကဲမှုဖွဲ့စည်းပုံ (command structure) ကနေတစ်ဆင့် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သလဲဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ စုံစမ်းနေပါတယ်” ဟု ယန္တရား၏ အကြီးအကဲ နီကိုလပ်စ် ခွမ်ကျန် က ပြောကြားခဲ့သည်။" “အထူးသဖြင့် ကျောင်းတွေကို ပစ်မှတ်ထားပြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ အများအပြား ရှိနေပါတယ်။ အဲဒီလို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေမှာ ကလေးငယ်တွေဟာ မကြာခဏ ထိခိုက်သေဆုံးရသူတွေ ဖြစ်လာကြသလို၊ ဆေးရုံတွေကိုလည်း တိုက်ခိုက်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့အဖွဲ့အနေနဲ့ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဘယ်နေရာမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့သလဲ၊ ဘယ်လိုလက်နက်ခဲယမ်းတွေကို အသုံးပြုခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတွေကို စုဆောင်းနေပါတယ်” ဟု ဆိုသည်။ ဤသည်ကပင် စစ်အုပ်စု အား လာမည့် စက်တင်ဘာလ အတွက် ကုလ သမဂ္ဂ က အဖြေ ပေးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပြီးဆုံးသွားသည့် ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီကာလ ဇန်နဝါရီ လအတွင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် တွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုတွေ လျော့ကျသွားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတယ်ဟု အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့ဖက်က နေအိမ်များ၊ စာသင်ကျောင်းများ၊ ကျန်းမာ ရေး အဆောက်အအုံများ၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများ၊ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေ ကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို ခြေရာခံစုံစမ်းခဲ့ပြီး၊ ထို တိုက်ခိုက်မှုများ တွင် တာဝန်ရှိသည့် စစ်ဘက် ဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ် အချို့ကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဒါ့အပြင် စစ်တပ်ဘက်က အင်ဂျင်တပ် ဂလိုက်ဒါ များ၊ ဒရုန်းများ ကို ပိုမိုအသုံးပြုလာခြင်း ကြောင့် အရပ်သားများအဖို့ တိုက်ခိုက်လာမည်ကို ကြိုတင်သိရှိဖို့ ခက်ခဲလာတာ ကြောင့် အချိန်မီ ဘေးလွတ်ရာသို့ ရှောင်တိမ်း နိုင်ခဲ့ကြခြင်း မရှိခဲ့ဟု လည်း ဖေါ်ပြထားသည်။ ပြည်သူ များ အသက် အိုးအိမ် ထိခိုက် ပျက်စီး စေခဲ့သည့် စစ်အုပ်စု ကျူးလွန်ခဲ့သော ရာဇဝတ်မှု များ အတွက် သက်သေ အထောက်အထားများ စုဆောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ခွမ်ကျန် က ပြောခဲ့သည်။ “မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းက လူထုတွေဟာ အကြမ်းဖက်မှုတွေရဲ့ အမြဲတမ်းခြိမ်းခြောက်မှုအောက်မှာ နေထိုင်နေရရုံသာမက သူတို့ ကြုံတွေ့ခံစားခဲ့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေက တခဏ တာ မဟုတ်ဘဲ နက်ရှိုင်းပြီး ရေရှည်တည်တံ့မယ့် ဆိုးကျိုး တွေကို ရင်ဆိုင် နေရတာ ဖြစ်တယ်” ဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများက စစ်တပ်ထိန်းချုပ်သည့် အကျဉ်းထောင်များနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများအတွင်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပွားနေကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုဖြစ်စဉ်များထဲတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်က ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် ဝေဖန်မှုများကို ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ဥပဒေ နှင့် ဆက်စပ်သည့် အမှုများလည်း ပါဝင်သည်။ အဆိုပါဥပဒေအရ အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကို ဝေဖန်သည့် ကွန်မန့်မျိုး ကဲ့သို့ အပြုအမူအသေးအဖွဲများအတွက်ပင် လူများကို ထောင်ဒဏ် အနှစ် ၂၀ အထိ ချမှတ်နိုင်သလို၊ သေဒဏ်ပင် ချမှတ်ခံရနိုင်သည် ဟု အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ တွေ့ရှိချက်များသည် သတင်းအချက်အလက် အထောက်အထားရင်းမြစ် ၁,၆၀၀ ကျော်ကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအထဲတွင် မျက်မြင်သက်သေ ၇၅၀ ကျော်၏ ထွက်ဆိုချက်များ အပြင် ဓာတ်ပုံများ၊ ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများ၊ သေမှု သေခင်း ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များ နှင့် ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံအထောက်အထားများပါ ပါဝင်နေသည်။ အထောက်အထားအများစုမှာ စစ်တပ်နှင့် စစ်တပ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ လုပ်ရပ်များနှင့် ပတ်သက်နေသော်လည်း၊ စစ်အုပ်စုကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကိုလည်း စုံစမ်းစစ်ဆေးနေကြောင်း ယန္တရားက ပြောကြားခဲ့သည်။

ထိုခေတ်က နိုင်ငံအများစုနီးပါးသည် ဘုရင်စနစ်များ ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကမူ ထိုနိုင်ငံများနှင့် မတူဘဲ ဥာဏ်အလင်းခေတ်၏ အခြေခံမူများ ကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ၊ တဦးချင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ဥပဒေစိုးမိုးရေး တို့ကို အခြေခံထားသည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တရပ်ကို ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ သည် အာဏာခွဲဝေကျင့်သုံးရေး ကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သကဲ့သို့၊ အခြေခံအခွင့်အရေးများ ကိုလည်း ဥပဒေအရ တိတိကျကျ သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ ယင်းသည် နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ယခင်က မကြုံဖူးသေးသည့် ထူးခြား သော အောင်မြင်မှုတရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏ တန်ဖိုးထားမှုများ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် လွတ်လပ်ခွင့်၊ တဦးချင်းဝါဒ၊ သမ္မတနိုင်ငံစနစ်၊ ဒီမိုကရေစီ၊ အရည်အချင်းနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုအပေါ် အခြေခံသော စနစ် နှင့် အစိုးရ၏ စီးပွားရေးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အနည်းဆုံး ဖြင့် အခြေပြုထားသည့် စီးပွားရေးစနစ် တို့သည် နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားရေးကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသမ္မတနိုင်ငံသစ်သည် ကြီးမားနက်ရှိုင်းသော စိန်ခေါ်မှုများ နှင့်လည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ကျွန်စနစ် တည်ရှိနေခြင်းနှင့် အမေရိကန်တို့၏ လွတ်လပ်မှုနှင့် တန်းတူညီမျှမှုဆိုင်ရာ အခြေခံတန်ဖိုးများကြားရှိ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲမှု ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ဆယ့်သုံးကြိမ်မြောက် ပြင်ဆင်ချက် ကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းပြီး ကျွန်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ခြင်း ဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မိမိနိုင်ငံတည်ထောင်စဉ်က ချမှတ်ခဲ့သော အခြေခံစံနှုန်းများနှင့် စံပြရည်မှန်းချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ပိုမိုနီးကပ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ပထမကမ္ဘာစစ် ထဲသို့ ဝင်ရောက်သည့်အချိန်တွင် အမေရိကန်၏ ထူးခြားသာလွန်မှု သည် အမျိုးသားရေးအသိစိတ်အတွင်း နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း အမြစ်တွယ်နေပြီးဖြစ်သည်။ ထိုအယူအဆသည် အမေရိကန်၏ ကမ္ဘာ့ရေးရာများအပေါ် ချဉ်းကပ်ဆောင်ရွက်ပုံ ကိုလည်း ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သမ္မတ ဝုဒရိုး ဝီလ်ဆင် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံတကာရေးရာများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ရည်မှန်းချက်ကြီးမားသော အမြင်တစ်ရပ် ကို အခိုင်အမာ ထောက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ အမြင်အရ အမေရိကန်သည် ဒီမိုကရေစီကို မြှင့်တင်ပေးရန်နှင့် နိုင်ငံတကာအစီအစဉ် ကို ပြန်လည်ပုံဖော်တည်ဆောက်ရန် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသည် ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ထို ယုံကြည်မှု သည် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး ပေါ်ပေါက်လာသော လစ်ဘရယ်အခြေခံ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ တည်ထောင်ရာတွင် လမ်းညွှန်အဖြစ် အရေးပါခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့အစည်းများတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အဖွဲ့ နှင့် အမြဲတမ်း နိုင်ငံတကာတရားရုံး တို့ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်၏ ထူးခြားသာလွန်မှု သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် နိုင်ငံတကာအစီအစဉ် ကို ပုံဖော်ရာတွင် ယခင်ထက်ပင် ပိုမိုအဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကုလသမဂ္ဂနှင့် Bretton Woods စနစ် ကဲ့သို့သော နိုင်ငံပေါင်းစုံပါဝင်သည့် အဖွဲ့အစည်းများ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့အစည်းများသည် ဒီမိုကရေစီ၊ လွတ်လပ်သောဈေးကွက်စနစ်နှင့် နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဟူသည့် အမေရိကန်၏ တန်ဖိုးများပေါ်တွင် အခြေခံထားပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် လစ်ဘရယ်နိုင်ငံတကာ အစီအစဉ် ၏ အဓိကအုတ်မြစ်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ။ဆက်လက်တင်ပြသွားပါမည်။ Hla Soewai

ကမ္ဘာ အမြင်များ လွန်ဆွဲပွဲ (၃၄) (Clash of World Views) အမေရိကန်၏ ထူးခြားသာလွန်မှု — သမိုင်း၏ ခေါ်သံလော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများနှင့် ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်များသည် အမေရိကန်ကို ဥရောပအင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဥရောပသားများနှင့် မတူ သီးသန့် ထူးခြားစွာ ရပ်တည်နေသော နိုင်ငံတနိုင်ငံ အဖြစ် ကာလရှည်ကြာစွာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ဤယုံကြည်ချက်ကို သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန် ကလည်း ထင်ဟပ်ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ အမေရိကားသည် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအတွက် “အမြဲတမ်းတည်ရှိနေမည့် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အအုံနှင့် စံနမူနာတစ်ရပ်” ဖြစ်လာမည်ဟု သူက မျှော်မှန်းခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် “American exceptionalism” (အမေရိကန်၏ ထူးခြားသာလွန်မှု) ဟု လူသိများသော အယူအဆသည် သမိုင်းတွင် နက်နက် ရှိုင်းရှိုင်း အမြစ်တွယ်လာခဲ့ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဝေါဟာရကို ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပြင်သစ်သမိုင်းပညာရှင် အဲလက်ဆစ် ဒီ တော့ကဗီးလ် Alexis de Tocqueville က ပထမဆုံး လူသိများကျယ်ပြန့်လာအောင် သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သူ၏ ၁၈၃၁ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် တွေ့မြင်လေ့လာခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများ အပေါ် အခြေခံ၍ ထိုသို့ ထုတ်ဖေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများတွင် အမေရိကန်၏ ထူးခြားသာလွန်မှု ဟူသော အယူအဆသည် ဘားရက် အိုဘားမား ၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကာလအတွင်း တဖန် ပြန်လည် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂျွန် မက်ကိန်း က အိုဘားမား၏ အမေရိကန်၏ ထူးခြားသာလွန်မှုနှင့် ပတ်သက်သော အမြင်များကို စိန်ခေါ်ဝေဖန်ခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများကြောင့် “American exceptionalism” ဟူသော ဝေါဟာရသည် အမေရိကန်နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ၏ ထင်ရှားသော အင်္ဂါရပ် တခုအဖြစ် ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ ဤသို့ကာလရှည်တည်တံ့လာသော ထူးခြားသာလွန်မှုအပေါ် ယုံကြည်ချက် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား တခါတရံ အလွန်စိတ်ကူးယဉ်ဆန်သည်ဟု ထင်ရနိုင်သော နိုင်ငံတကာရည်မှန်းချက်များ ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှု များ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ဤသို့သော ခံယူချက်အများစုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အားသာချက်များ မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထူးခြားစွာ ကြွယ်ဝ ပေါများသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များနှင့် ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုများ ရရှိထားသည့် နိုင်ငံတနိုင်ငံသည် မိမိကိုယ်ကို ထူးခြားသာလွန်သော နိုင်ငံတနိုင်ငံအဖြစ် ရှုမြင်လာသည်ကလည်း သဘာဝကျသည်ဟု ဆိုနိုင် ပေသည်။ သို့သော် အမေရိကန်၏ ထူးခြားသာလွန်မှု သည် ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမျိုးသားရေးကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ တို့အတွင်း နက် နက်ရှိုင်းရှိုင်း အမြစ်တွယ်တည်ရှိနေသည်။ နိုင်ငံတိုင်းတွင် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ ကို စုစည်း ပုံဖော်ပေးသည့် နိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်းဆိုင်ရာ အခြေခံဒဏ္ဍာရီများ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယူဗယ် နိုအာ ဟာရာရီ က Sapiens စာအုပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့၊ ထိုသို့သော ဇာတ်ကြောင်းများနှင့် ယုံကြည်ချက်များသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို အတူတကွ စည်းလုံးချည်နှောင်ထားရန် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သမိုင်းအရ အတော်လေးနောက်ကျမှ တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အမျိုးသားရေးကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာကို ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများအပေါ် အခြေမခံဘဲ လစ်ဘရယ်ဝါဒ၏ အခြေခံအယူအဆများ ကို ဗဟိုပြု၍ ဖွံ့ဖြိုးလာ‌ အောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤအမျိုးသားရေးကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ၏ အစောဆုံးနှင့် ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာတည်ရှိနေသော သင်္ကေတများထဲမှ တခု မှာ Pilgrims ပီလ်ဂရင်မ်များ ၏ ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် ရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်လာခဲ့ကြသော အင်္ဂလိပ် လူမျိုး အခြေချနေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ Mayflower သင်္ဘော နှင့် Plymouth Colony ပလီးမတ် ကိုလိုနီနယ်မြေ တို့သည် လွတ်လပ်ခွင့်ကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် ဘဝသစ် တဖန် စတင်ခြင်း ကို ကိုယ်စားပြုသည့် အင်အားကြီးမားသော အမျိုးသားရေးသင်္ကေတများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ရှေးခေတ် ယဉ်ကျေးမှုများစွာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သော “ဘုရားသခင်က ရွေးချယ်ထားခြင်း” ဟူသည့် ဇာတ်ကြောင်းများ နှင့် မတူဘဲ၊ အမေရိကန်တို့၏ မိမိကိုယ်ကိုယ် သတ်မှတ်ဖော်ပြသည့် အမျိုးသားရေးအမြင်သည် “လွတ်လပ်ခွင့်” နှင့် “အမေရိကန်အိပ်မက် the American Dream” ဟူသော အယူအဆများကို အဓိကထား တည်ဆောက်ထားသည်။ ထိုအယူအဆများ ပေါ်ပေါက်ပြီး ရာစုနှစ်တနှစ်ခွဲခန့်အကြာတွင် ယင်းတို့သည် သမ္မတနိုင်ငံသစ်တခု တည်ထောင်ရန်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်တော်လှန်ရေး သည် လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် ဆင်နွှဲခဲ့သည့် စစ်ပွဲတခုမျှသာ မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံကို မည်သို့အုပ်ချုပ်မည်ဆိုသည့် ကဏ္ဍတွင် အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲမည့်စမ်းသပ်မှုတရပ် လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

အာဏာသိမ်းပြီး သုံးလပြည့် ကာနီး၂၀၂၁ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့က ဂျကာတာမြို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့သော အရေးပေါ် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေးအပြီးတွင် အဆိုပါ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် (5PC) ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မင်းအောင်လှိုင်သည် အဆိုပါ အစည်းအဝေးသို့ ထိုစဉ်က နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝဏ္ဏမောင်လွင်နှင့် ၎င်း၏ sidekick ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ရဲဝင်းဦးတို့ နှင့် အတူ တက်ရောက် ခဲသည်။ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးအပြီးတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ ကြေညာချက်၌ အဓိကအချက် ၅ ချက်ဖြစ်သည့် အကြမ်းဖက်မှုများ ရပ်တန့်ရေး၊ သက်ဆိုင်သူများ အားလုံးဆွေးနွေးကြရေး၊ အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် ခန့်အပ်ရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးအပ်ရေးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ "ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်" ဟု အတိအလင်း ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်း အနေဖြင့် ထိုအချက်များကို မည်သည့်အခါကမျှ သဘောတူခဲ့ခြင်း မရှိပါက၊ ထိုစဉ်ကတည်းက သဘောမတူ ပါဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရမည့် အချိန် မဟုတ်ပါလား။ သို့သော် မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အဖွဲ့ သည် တလုံးတပါဒ မျှကန့်ကွက်ခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ ပြန်လာခဲ့ကြသည်။ ပြန်ရောက်လာပြီးနောက်တွင် မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဆီယံ၏ အချက် ၅ ချက်ကို "တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု" ပြန်လည်ရရှိမှသာလျှင် စဉ်းစားသုံးသပ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး သဘောမတူခဲ့ဟု လည်း ဖေါ်ပြထားခြင်း မရှိပြန်ပေ။ ၎င်း၏ လိမ်ညာမှု များက ထိုမျှ နှင့် ရပ်မသွား၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ အပါအဝင် ကုလ နှင့် မြန်မာအရေး စိတ်ဝင်စားသူများ အားလုံးကိုလည်း အာဆီယံ အချက် ငါးချက်ကို တဖြေးဖြေးချင်း အကောင်အထည် ဖေါ်သွားမည်ဟု လိမ်ခဲ့ပြန်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ကုလ၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နိုင်ငံများက ၎င်း သဘောတူခဲ့သည့် အချက် ငါးချက် ဂါထာ မန်းမှုတ်သလို တဖွဖွ ပြောလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခု မင်းအောင်လှိုင်က အဆိုပါ နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး နောက်တွင် ၎င်း မည်သည့် အခါမျှ သဘောမတူခဲ့ပါဟု မျက်နှာပြောင်တိုက် လိမ်ညာခဲ့ပြိ ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး ဇူလိုင်လ အတွင်း တင်မောင်ဆွေ ကိုယ်တိုင် အာဆီယံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများကို အချက် ငါးချက်အား အကောင်အထည် ဖေါ်ပါမည်ဟု အာမခံသွားခဲ့သေးသည်။ ဤနေရာတွင် အရေးကြီးသည့် မေးခွန်းတရပ် ထွက် ပေါ်လာ ပေပြီ၊ ယင်းမှာ ထိုသို့ လိမ်ညာ လှည့်ဖြားတတ်သော ပုဂ္ဂိုလိတဦး၏ အာမခံချက်များကို အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် မည်သည့်အချိန်အထိ ယုံကြည်လက်ခံနေဦးမည်နည်း၊ နှင့် ယင်းအတွက် ၎င်းတို့ နောက်ဆုံးတွင် မည်သည့်တန်ဖိုးကို ပေးဆပ်ရမည်နည်းဟူ၍ ဖြစ်သည်ဟု ဧရာဝတီက မေးခွန်းထုတ်လာခဲ့သည်။ အားလုံးကို ခြုံကြည့်လျင် ၎င်းတို့ အာဏာသက်ဆိုး ရှည်ရေး အတွက် ဘာကိုပဲ လုပ်ရ လုပ်ရ ဝန်မလေး၊ နောက်ဆုံး လိမ်စရာ မကျန်‌ တော့လျင် ကိုယ့်ပေါင်ကိုပင် ကိုယ် ပြန်ဆွဲလိမ် ကြမည့် ဗြောင်လိမ် ဗြောင်စား သမား များသာ ဖြစ်သည်။ ပြည်သူတို့၏ တရားသော စစ် မုချ အောင်ရမည်!!!

စစ်အုပ်စု မှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွှတ်ပေးရေး တောင်းဆိုမှု ပယ်ချ၊ ကိုယ့်ပေါင်ကိုယ်လှန်၍ လိမ်မည့်သူများ ****** အာဆီယံ အဖွဲ့ကြီးမှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသော လူထု ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အမြန်ဆုံးနှင့် ချွင်းချက် မရှိ အလွတ်ပေးရန် ထပ်မံတောင်းဆိုလာမှုကို စစ်အုပ်စု နိုင်ငံခြား ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ကာ ပယ်ချလိုက်ပြီး အာဆီယံ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် ထားရှိရမည့် စနစ် မလိုအပ်တော့ဟု ဖေါ်ပြထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၂၀၂၇ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက် နေ့ စင်္ကာပူ မှ ဥက္ကဌ အဖြစ် တာဝန်ယူလာသည့် အချိန်တွင် အထူး သံတမန် ခန့်အပ်ခြင်းကို လက်မခံတော့ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အာဏာသိမ်းခဲ့မှု ကို ငါးနှစ် အကြာတွင် လူထု က လက်ခံသယောင် ရွေးကောက်ပွဲ ဖြင့် လှည့်ဖျားပြီး ဒေသတွင်း ပတ်ကာ တရားဝင်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြံစည်နေသူ ဖြစ်သည်။ ထိုအကြံဖြင့် နောက်ဆုံး ထိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာရာတွင် ၎င်းအား တကယ့် သမ္မတ ပုံစံဖြင့် ကော်ဇော်နီ ခင်းကာ တခမ်းျနား ကြိုဆိုခဲ့မှု အပေါ် မာန်တက် လာခြင်း ဖြစ်သည်။။ ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ကလည်း အာဆီယံ အတွင်း ယခင်လို အပြည့်အဝ ပါဝင်အောင် ကူညီပေးမည်ဟူသော ကတိကလည်း ထိုသို့ ဖြစ်လာအောင် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ အာဆီယံ နှင့် ဆက်ဆံရေး ကောင်းအောင် တည်ဆောက်သွားမည်ဟု ပါးစပ်က ပြောနေသော်လည်း ၎င်းတို့ အာဏာ တည်မြဲရေး အတွက် ‌လူထု ခေါင်းဆောင်ကို ဆက်လက် ချုပ် နှောင်ထားရေး အား အဓိက သော့ချက် အဖြစ် ခံယူထားဆဲ ဖြစ်သည်။ မိမိတို့ဖက်က ဘာတခု မျှ မလိုက်လျောဘဲ လူတောထဲ ဝင်တိုးချင်နေသည့် အဖြစ်ပင်။ နောက်နှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ လုပ်ရပ်အား ခါးခါးသီးသီး ဆန့်ကျင်နေသည့် စင်္ကာပူက ဥက္ကဌ တာဝန် ယူလာတော့မည့် အချိန်မျိုး တွင် ထိုသို့ ပြောဆိုလာခြင်းသည် လွန်စွာ မိုက်မဲမှု အဖြစ် မပြောက အခြား မည်သို့များ ပြောနိုင်ပေဦးမည်နည်း။ ထိုသို့ သဘောထား ရှိနေသရွေ့ အဓိပ္ပါယ် ပြည့်ဝသော နိုင်ငံရေး ဆွေးနွေးမှု များ ပေါ်ပေါက် လာရေးသည် အတား အဆီး ဖြစ်နေပေဦးမည်၊ အဓိက ကျသည့် တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေး အဖွဲ့များသည် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ပေါ်ပေါက်ရေး အတွက် NUG နှင့် အတူ SCEF ဖွဲ့စည်းကာ တပေါင်းတစည်းထဲ ရပ်တည် နေပြီ ဖြစ်သည်။ စစ်အုပ်စု ၏ ကြေညာချက်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား လူ လူချင်း စာနာထောက်ထားမှု ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ကို လျော့ချ ပေးပြီး ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ချွင်းချက်မရှိ ကွင်းလုံးကျွတ် လွှတ်ပေးရေးကိုမူမူ ဥပဒေနှင့်အညီသာ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုသည်။ လက်ရှိအာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ်၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာရီယာ သီရီဆာ လာဇာရို နှင့် ဆက်လက်လက်တွဲဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သော်လည်း ၂၀၂၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံက တာဝန်လွှဲပြောင်းယူမည့် အခြေအနေတွင်မူ ထိုလမ်းကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက်သွားရန် လိုအပ်သည်ဟု မမြင်ကြောင်းလည်း ပါရှိသည်။ "ပြည်သူလူထု၏ စစ်မှန်သောဆန္ဒကို ဖော်ညွှန်းသည့် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ ထွက်ပေါ်လာသော လက်ရှိအစိုးရသည် နိုင်ငံတော်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်" ဟု ထုတ်ပြန်ချက်တွင် မရှက်မကြောက် ဖော်ပြထားပြန်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ် UNDP မှ ထုတ်ပြန်လာသည့် ကြေညာချက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၄၉ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်း (လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး) အထိ မြင့်တက်လာပြီး လူလတ်တန်းစား များ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေကာ လူဦးရေ၏ ၇၆% မှာ ထမင်း နပ်မှန် ဖို့ အရေး ပင်ပန်းကြီးစွာ ရုန်းကန်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးလာမှုကြောင့် အမျိုးသမီးများ၏ ၄၂ ရာခိုင်နှုန်း မှာ လုံးဝ ဝင်ငွေမရှိသည့် အခြေအနေ သို့ ရောက်ရှိနေပြီး ယင်းသည် အမျိုးသားများထက် နှစ်ဆခန့် ပိုမိုများပြားနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတပုံခန့်ဖြစ်သော လူပေါင်း ၁၆ ဒသမ ၂ သန်း သည် အရေးပေါ် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ လိုအပ်နေပါသည်။ ယင်းအထဲတွင် ကလေးသူငယ် ၅ သန်း ခန့် ပါဝင် နေသည် အစရှိသဖြင့် ဖေါ်ပြထားသည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုး အထိ ဖြစ်သွားရအောင် ဖန်တီးခဲ့သူများကို ပြည်သူလူထု၏ စစ်မှန်သော ဆန္ဒ ဖြင့် ‌ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခဲ့ပါသည် ဟု ပါးစပ်က မချတမ်း ပြောနေခြင်းအတွက် အရှက်ကင်းမဲ့လှသူများဟု ပြည်တွင်း ပြည်ပက နားလည် သဘောပေါက်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းယူခဲ့ချိန်မှစ၍ မြန်မာစစ်အစိုးရခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်သည် အဓိကအားဖြင့် အာဆီယံ၏ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် (5PC) ကို အသုံးချလျက် အာဆီယံကို အမြဲတမ်း လှည့်ဖြားခဲ့သည်ဟု ဧရာဝတီ သတင်းက ရေးသားလာသည်။ ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်ကြေညာချက်က ယင်းကဲ့သို့ လှည့်ဖြားလာခဲ့မှု သည် လယ်ပြင်တွင် ဆင်သွားသလို အထင်အရှား တွေ့မြင်လာရသည်။ ဒေသတွင်းခေါင်းဆောင်များက ၅ နှစ်တိုင်တိုင် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည့် ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် (5PC) မှာ မည်သည့်အခါကမျှ ဘုံ သဘောတူညီချက်တစ်ခု မဟုတ်ခဲ့ကြောင်း ယခုအခါ ပြောဆိုနေပြီ ဖြစ်သည်။

ထို ကမ္ဘာစစ်များအတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဥရောပနှင့် အာရှဒေသများတွင် ပြိုင်ဘက် များ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည့် အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုနိုင်ငံများမှာ ပထမနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် နှစ်ရပ်စလုံးတွင် ဂျာမနီဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ဂျပန်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ လက်တွေ့ဝါဒ၏ နိုင်ငံရေးတွက်ချက်မှု အရ ထိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများကို ထိန်းချုပ်တားဆီးထားရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အမေရိကန်ပြည်သူများကို ကမ္ဘာ့ရေးရာများတွင် ဝင်ရောက်ပါဝင်ရန် စည်းရုံးရာ၌ မဟာဗျူဟာအကျိုးစီးပွား သက်သက်ဖြင့် မလုံလောက်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်များသည် မိမိတို့၏ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်း မိမိနိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေးအတွက် ပြုလုပ်ရသည့် ဘူမိနိုင်ငံရေးလိုအပ်ချက်များအဖြစ် ပြော၍ မရ‌ တော့၍ ဒီမိုကရေစီနှင့် ကမ္ဘာ့အစီအစဉ်သစ် တည်ဆောက်ရေးအတွက် အခြေခံမူဝါဒများကို ယုံကြည်စွာ တိုက်ပွဲဝင်ရသည့် အကြောင်းတရားအဖြစ် မကြာခဏ ပုံဖော်တင်ပြခဲ့ကြသည်။ စစ်ပွဲတခုစီ ပြီးဆုံးသွားတိုင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အစဉ်တဆက် ကျင့်သုံးလာ‌ သော အင်အားချိန်ခွင်လျှာစနစ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် နိုင်ငံအများပါဝင်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ အပေါ် အခြေခံသည့် ကမ္ဘာ့အစီအစဉ်သစ် တရပ်ကို ထူထောင်ရန် အားပေးထောက်ခံခဲ့သည်။ ဤအမြင်အရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် က အီမန်နျူရယ် ကန့် မျှော်မှန်းခဲ့သည့် “အင်အားကြီးပြီး ဉာဏ်အလင်းပွင့်သော သမ္မတနိုင်ငံ" အဖြစ် မိမိကိုယ်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသမ္မတနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံများ စုစည်းဖွဲ့စည်းနိုင်သည့် ဗဟိုအချက်အချာတရပ်အဖြစ် တည်ရှိပြီး၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် နိုင်ငံများအကြား ဖက်ဒရေးရှင်းတရပ် ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အခြေခံအင်အားဖြစ်မည်ဟူသော အယူအဆ ဖြစ်သည်။ ထိုအမြင်၏ လက်တွေ့အကျိုးဆက်အဖြစ် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အဖွဲ့ နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ကုလသမဂ္ဂ တို့ကို အသီးသီး ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမြင်အရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် က မျှော်မှန်းခဲ့သည့် “အင်အားကြီးပြီး ဉာဏ်အလင်းပွင့်သော သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် မိမိကိုယ်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသမ္မတနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံများ စုစည်းဖွဲ့စည်းနိုင်သည့် ဗဟိုအချက်အချာတစ်ရပ်အဖြစ် တည်ရှိပြီး၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် နိုင်ငံများအကြား ဖက်ဒရေးရှင်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အခြေခံအင်အားဖြစ်မည်ဟူသော အယူအဆ ဖြစ်သည်။ ထိုအမြင်၏ လက်တွေ့အကျိုးဆက်အဖြစ် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အဖွဲ့ကြီး နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ကုလသမဂ္ဂ တို့ကို အသီးသီး ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ပြည်တွင်း၌ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံတကာအဆင့်၌ဖြစ်စေ ဤကြိုးပမ်းမှုများသည် မကြာခဏဆိုသလို ရည်မှန်းချက်လွန်ကဲလွန်းသော အစီအစဉ်များ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကိုယ်တိုင်ပင် နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အဖွဲ တွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းမရှိသဖြင့် ထိုအဖွဲ့၏ ထိရောက်မှုကို အားနည်းစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နောက်ပိုင်းတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ရန်ကိုလည်း အမေရိကန်က ပယ်ချခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏ ရေရှည်တည်တံ့သော ဦးဆောင်မှုနှင့် ပံ့ပိုးမှု မရှိသည့်အခါတွင် ထိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများသည် နောက်ဆုံး၌ မျှော်မှန်းထားသည့် အောင်မြင်မှုကို မရရှိနိုင်ခဲ့ကြပေ။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ကြည့်မည် ဆိုလျှင် အမေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် အကြိမ်ကြိမ်ပေါ်ပေါက်လာသော အခြေခံတင်းမာမှု တရပ် ကို ဖော်ပြနေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် လစ်ဘရယ်အခြေပြု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအစီအစဉ် ကို ပုံဖော်တည်ဆောက်ရန် မကြာခဏ ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အမှန်အားဖြင့် သမိုင်းတွင် လစ်ဘရယ်အခြေပြု ကမ္ဘာ့အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို အလေးအနက်ထား၍ စတင်တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးနိုင်ငံမှာ အမေရိကန်ပင် ဖြစ်ပြီး၊ အခက်အခဲများနှင့် ဆုတ်ယုတ်မှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း ထိုကြိုးပမ်းမှုကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တဖက်တွင် ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး အခြေအနေများ နှင့် တခုနှင့်တခု ယှဉ်ပြိုင်နေသော မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ ဦးစားပေးအကျိုးစီးပွားများ က အမေရိကန်၏ နိုင်ငံတကာကတိကဝတ်များနှင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက် နိုင် မှုများကို မကြာခဏ ဆိုသလို အကန့်အသတ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဆက်လက်တင်ပြသွားပါမည်။ Hla Soewai

ကမ္ဘာ အမြင်များ လွန်ဆွဲပွဲ (၃၃) (Clash of World Views) ဂန္ထဝင်လမ်းဆုံ - အထီးကျန်ဝါဒ နှင့် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရေးဝါဒ လက်တွေ့ဝါဒ ၏ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းသော ပထဝီဝင်နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အသာစီးရမှုသည် ၎င်းအား ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သည့် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို ဖန်တီးပေးလာသည်။ ပထမလမ်းကြောင်းမှာ ၎င်း၏ မယှဉ်နိုင်သော အာဏာကို မိမိ၏ တိုက်ကြီးနယ်နိမိတ်များကျော်လွန်၍ ဖြန့်ကျက်ကာ သမိုင်းတစ်လျှောက် မည်သည့်အင်ပါယာမျှ မရရှိဖူးသေးသည့် အတိုင်းအတာဖြင့် ကမ္ဘာ့စူပါပါဝါ အဖြစ် ရပ်တည်ရန် ဖြစ်သည်။ ဒုတိယလမ်းကြောင်းမှာမူ အလွန်အမင်း နယ်ချံ့ခြင်း၏ အန္တရာယ်များကို ရှောင်ရှားလျက်၊ ၎င်း၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးရာ နယ်ပယ် အနီးတဝိုက် အတွင်း မိမိ၏ လုံခြုံရေးနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ဦးစားပေးကာ ဒေသတွင်း စိုးမိုးမှုကိုသာ အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒုတိယမြောက် ရွေးချယ်မှုမှာ ပိုမိုရေပန်းစားခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒားမဟာမင်းကြီး၏ မာစီဒိုနီးယား အင်ပါယာကဲ့သို့သော အချို့သော အင်ပါယာများသည် ဒေသတွင်း စိုးမိုးမှုထက် ကျော်လွန်၍ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုကို ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဓိက အင်အားကြီးနိုင်ငံအများစုမှာ မိမိတို့၏ အနီးဝန်းကျင်ကို လုံခြုံအောင် တည်ဆောက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် နယ်မြေစုစည်းခိုင်မာရေးကိုသာ အဓိက ဦးစားပေးခဲ့ကြသည်။ ရောမအင်ပါယာသည်လည်း ၎င်း၏ နယ်မြေအကျယ်ဝန်းဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် စဉ်ဆက်မပြတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းထက် နယ်စပ်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးကိုသာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူပင် စည်းလုံးညီညွတ်သော တရုတ်မင်းဆက်များသည်လည်း အပြင်ဘက်သို့ အဆက်မပြတ် ချဲ့ထွင်ခြင်းထက် ပြည်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် တည်ငြိမ်ရေးနှင့် နိုင်ငံလုံခြုံရေးကို ထိန်းသိမ်းခိုင်မာစေရန် အာရုံစိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဤသမိုင်းဝင် ဥပမာများသည် အာဏာ၏ အခြေခံသဘောတရားတရပ် ကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ယင်းမှာ အာဏာနှင့် နယ်မြေကို ပိုမိုချဲ့ထွင်လာသည်နှင့်အမျှ ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အန္တရာယ်များသည် တိုးပွားလာပြီး၊ ထပ်မံရရှိနိုင်သည့် အကျိုးအမြတ်များမှာ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေရှည်အာဏာတည်တံ့ရေးအတွက် အဆက်မပြတ် ချဲ့ထွင်ခြင်းထက် ရရှိထားပြီးသော အင်အား၊ နယ်မြေနှင့် အကျိုးစီးပွားများကို ခိုင်မာအောင် စုစည်းထိန်းသိမ်းခြင်းက ပိုမိုဆင်ခြင်တုံတရားရှိသော မဟာဗျူဟာ ဖြစ်လာသည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အစဉ်အလာအဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အင်ပါယာနိုင်ငံမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ပြည်သူ့သဘောထားက နိုင်ငံ့မူဝါဒများအပေါ် အရေးပါစွာ သက်ရောက်မှုရှိသည့် ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ဒီမိုကရက်တစ် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ရှိနေခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့တွင် ဩဇာအာဏာလွှမ်းမိုးမှု ဟဂျမိုနီ ကို ရည်မှန်းပြီး ဆက်လက်ကြိုးပမ်းသွားရန်မှာ ပို၍ပင် မဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ အကြောင်းမှာ အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် အခြားသော ပါဝင်ပတ်သက်မှုများ ပြုလုပ်ရာတွင် မဟာဗျူဟာအရ နိုင်ငံ့အကျိုးစီးပွားကိုသာ အကြောင်းပြချက်ပေးရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ၊ ထိုလုပ်ဆောင်မှုများသည် ပြည်သူများ၏ သဘောထားနှင့်လည်း ကိုက်ညီပြီး ၎င်းတို့၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနိုင်မည့်ပုံစံဖြင့် ရှင်းလင်းပြောဆိုနိုင်ရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် အမေရိကန်ပြည်သူများသည် တိုက်ရိုက်ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရခြင်းမရှိသရွေ့ ပြည်ပ တွင် စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများကို ထောက်ခံရန် မကြာခဏ တွန့်ဆုတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အစောပိုင်းကာလ အများစုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာ့ပဋိပက္ခများနှင့် တမင်တကာ လက်တကမ်း အကွာတွင် နေခဲ့ပြီး၊ ထိုအစား အမေရိကတိုက်များအပေါ် မိမိ၏ လွှမ်းမိုးမှုနှင့် အာဏာစိုးမိုးမှုကို ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ရန် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ မွန်ရိုးအယူဝါဒတွင် ထင်ဟပ်ဖော်ပြထားသည် များသည်အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်ချက်တရပ်မျှသာ မဟုတ်‌ တော့ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် လုံလောက်စွာ ရပ်တည်နိုင်ပြီး ပထဝီဝင်အနေအထားအရလည်း ပြည်ပမှ ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် အတော်အတန် ကင်းလွတ်နေသော နိုင်ငံတနိုင်ငံအတွက် ဆင်ခြင်တုံတရားရှိသော မဟာဗျူဟာရွေးချယ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလတွင် ကမ္ဘာ့တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နိုင်ငံရပ်ခြား စစ်ရေးပဋိပက္ခများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန် တို့၏ အကန့်အသတ်မရှိ ရေငုပ်သင်္ဘောစစ်ဆင်ရေး နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပုလဲဆိပ်ကမ်း တိုက်ခိုက်ခံရမှု ကဲ့သို့သော တိုက်ရိုက်ရန်စမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်လာရသောအခါတွင်တော့ အမေရိကန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲအတွင်း ဝင်ရောက်ပါဝင်ရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကျန်ရှိသော ဒေသများသည်လည်း ထို အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတဝန်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတခုတည်းသာလျှင် ၎င်း၏နယ်စပ်များကို ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်မည့် အန္တရာယ်များ မှကင်း ဝေးပြီး သယံဇာတ ကြွယ်ဝသည့် လုံခြုံမှုကို ခံစားရရှိနေသည်။ အခြားမည်သည့် အင်အားကြီး နိုင်ငံမှ မရရှိ နိုင် သေးသည့် လုံခြုံမှုအဆင့်အတန်းဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထည်ထည်ဝါဝါ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ ဆက်လက်တင်ပြသွားပါမည်။ Hla Soewai

ကမ္ဘာ အမြင်များ လွန်ဆွဲပွဲ (၃၂) (Clash of World Views) အာဏာရှိပြီး အသိဉာဏ်ပညာထွန်းကားသော သမ္မတနိုင်ငံကြီး ထွက်ပေါ် လာခြင်း (၂) ပင်လယ် ရေကြောင်းဆိုင်ရာ အသာစီးရရှိမှုအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သဘာဝသယံဇာတ ကြွယ်ဝမှုကိုလည်း ထူးထူးကဲကဲ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုတလျှောက်လုံးတွင် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော သယံဇာတများအတွက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး ပြီး အပြည့်အဝ ရပ်တည်နိုင်သည့် တခုတည်းသော နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှေး ဓာတ်ငွေ့ ခေါ် သဲ‌ ကျောက်လွှာနှင့် ရေနံထုတ်ယူမှုဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စွမ်းအင်တင်ပို့သည့်နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ထိခိုက်စရာ ရှိသည် များကို ဘေးဖယ်ထား မည်ဆို လျှင် ဤဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် စွမ်းအင်လုံခြုံမှုကို ပေးစွမ်း နိုင်ခဲ့သည်။ တချိန်က အမေရိကန်၏ အားနည်းချက်တခုအဖြစ် ရှုမြင်ခံခဲ့ရသော ရှားပါးမြေသားဒြပ်စင်များပင်လျှင် ယခုအခါ အလားအလာရှိသော အားသာချက်တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက တွေ့ရှိချက်များအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အဆိုပါ သတ္တုများ၏ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အရန်သိုက်အချို့ကို ပိုင်ဆိုင်လာဖွယ် ရှိနေသည်။ သယံဇာတ ကြွယ်ဝမှုသည် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍအထိပါ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပေါ်ယံမြေဆီလွှာ အကောင်းဆုံးနှင့် အသီးအပွင့် အဖြစ်ထွန်းဆုံးသော စိုက်ပျိုးမြေများကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး စားနပ်ရိက္ခာ လုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေး ကြံ့ခိုင်မှုကိုပါ အာမခံချက် ပေးထားသည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်း ပထဝီ အနေအထားသည် နှိုင်းယှဉ်စရာမရှိသော အခြေခံအဆောက်အအုံ ကွန်ရက်တခု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ကုန်းတွင်းရေလမ်းကြောင်း စနစ်ဖြစ်သည့် မစ္စစ္စပီမြစ်ဝှမ်းဒေသသည် သဘာဝ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက်ကြီး အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးနေပြီး ကုန်ကျစရိတ်များကို လျှော့ချပေးကာ စီးပွားရေး ပေါင်းစည်းမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ မည်သည့်နိုင်ငံမဆို ပြင်ပ နှင့် အဆက်အသွယ်လုံးဝပြတ်တောက်လျက် တကွဲတပြားတည်း ရပ်တည်နိုင်စွမ်းရှိခဲ့မည်ဆိုပါက၊ ထိုနိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုအပေါ် မှီခိုအားထားရမှုမှာ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှုသည် ၎င်း၏ ဂျီဒီပီ ၏ အလွန်သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းတခုသာ ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင်အောင်ပင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးနှင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ချိတ်ဆက်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် ထူးခြားစွာ အနေအထားကောင်းလျက် ရှိဆဲဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့သော ထူးကဲသည့် အသာချက်များကပင် အမေရိကန်၏ ဘူမိ နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်း၏အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြနိုင်ရန် မလုံ လောက် သေးပေ။ အမေရိကန်၏ ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှုသည် နောက်ဆုံးတွင် မှေး မှိန်ပျောက်ကွယ်သွားသည်နှင့်အမျှ တရုတ်နှင့် ရုရှားတို့သည် တဦးနှင့်တဦး မလွဲမသွေ ယှဉ်ပြိုင်လာကြ ဝောာ့မည် ဖြစ်သည်။ စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလအတွင်း တရုတ်၏ အကြီးမားဆုံး ဘူမိ နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မဟုတ်ဘဲ ဆိုဗီယက်ယူနီယံသာ ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းက ကျွန်ုပ်တို့အား ပြန်လည်သတိပေးနေပေသည်။ ၎င်းတို့၏ ရှည်လျားစွာ ထိတွေ့နေသော နယ်နမိတ် နှင့် လွှမ်းမိုးလို ‌ သော နယ်ပယ်များ တူညီ နေမှု သည် ရေရှည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရှိလာမည် မဟုတ်။ တချိန်တည်းမှာပင် တရုတ်နိုင်ငံသည် တောင်ဘက်တွင် စိန်ခေါ်လိုသူတဦးနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်၊ ယင်းမှာ ၎င်းတို့၏ အာဏာကို ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းရှိသည့် လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေး အလားအလာရှိသော အိန္ဒိယနိုင်ငံပင် ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင်မူ အင်အား ရှိ ရေတပ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် ဂျပန်နိုင်ငံသည် မဟာဗျူဟာမြောက် ထိန်းညှိပေးသည့် အနေအထားတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ ထို့အတူ အနောက်ဘက်တွင်မူ ဥရောပနိုင်ငံများသည် ရုရှား၏ ကျူးကျော်စစ်အထူးသဖြင့် ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်နောက်ပိုင်းတွင် ရုရှား၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်လိုမှုကို သတိကြီးစွာဖြင့် ဆက်လက် စောင့်ကြည့်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ၎င်းတို့ကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ အိမ်နီးချင်းပြိုင်ဘက်များ၏ အဟန့်အတား များမှ ကင်းဝေးနေဆဲဖြစ်သည်။ အင်အား တောင့်တင်းသော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ပြောင်းလဲနေသော မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးများကို အမြဲတမ်း ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနေရသည့် တရုတ်နှင့် ရုရှားတို့ကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အလေးအနက် ထားစရာ ဒေသတွင်းပြိုင်ဘက်များ မရှိပေ။ မြောက်ဘက်ရှိ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေး အခြေခံများ တူညီကြပြီး ရေရှည်မဟာမိတ်လည်း ဖြစ်သည်။ နယ်မြေအကျယ်အဝန်း ကြီးမားသော်လည်း လူဦးရေနည်းပါးမှုကြောင့် ၎င်းသည် အမေရိကန်အတွက် မဟာဗျူဟာမြောက် စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်မလာခဲ့။ တောင်ဘက်တွင် မက္ကဆီကို သည် အိမ်နီးချင်း အင်အားရှိ နိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း တကယ်တမ်းတွင် ဘူမိနိုင်ငံရေးအရ ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည့် အ‌ခြေအနေမျိုး မရှိပေ။ လက်တင်အမေရိက၏