ناف تهرون - حمیدرضا حسینی

📚 تهران تب‌آلود انقلاب مشروطه 120 ساله شد و در این مدت آثار متعددی به بررسی ابعاد سیاسی و اجتماعی این انقلاب پرداخته‌اند، اما تهران تب‌آلود از حمیدرضا حسینی، روایتی متفاوت از جنبش مشروطه در تهران ارائه می‌دهد. برخلاف رویکردهای رایج که مکان‌های تاریخی را صرفاً بر اساس ارزش معماری می‌سنجند، این کتاب از دریچه «مکان-رویدادها» به تاریخ نگاه می‌کند. نویسنده معتقد است بسیاری از مکان‌ها، حتی اگر از نظر معماری بی‌ارزش باشند، به دلیل داشتن روایت تاریخی اهمیت پیدا می‌کنند. برای نمونه، خانه سیدعبدالله بهبهانی، از رهبران مشروطه، به دلیل نداشتن تزئینات معماری، در فهرست آثار ملی ثبت نشده و امروز به انبار کالا تبدیل شده است. کتاب در فاصله زمانی آبان ۱۲۸۴ تا مهر ۱۲۸۵ خورشیدی، مکان‌هایی را معرفی می‌کند که شاهد رویدادهای مهم مشروطه بوده‌اند. این اثر با نگاهی نو، نشان می‌دهد که چگونه مکان‌ها می‌توانند به مثابه اسناد تاریخی عمل کنند و زوایای پنهان تاریخ را روشن سازند. تهران تب‌آلود لینک کوتاه کتاب: B2n.ir/tb4978 کسی تنهاست که کتاب نمی‌خواند نشر روزنه: @rowzanehnashr ☎️ 021-88721514

💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۱ 🔹کاخ صاحبقرانیه در پی مهاجرت علمای تهران به قم (موسوم به مهاجرت کبری) و بست‌نشینی هزاران نفر در سفارت انگلیس که از حمایت قاطع اهالی سایر شهرها برخورد شد، فشارها بر شاه و صدراعظم شدت یافت و در داخل حکومت نیز عده‌ای با مشروطه‌خواهان همراه شدند. مظفرالدین‌شاه که در صاحبقرانیه شمیران به‌سر می‌برد، در ۹ مرداد ۱۲۸۵ عین‌الدوله را از صدارت خلع کرد و در ۱۴ مرداد، فرمان مشروطیت ایران و تشکیل مجلس شورای ملی را صادر کرد. کاخ صاحبقرانیه از کاخ‌هایی ییلاقی قاجاریه بود که در دوره ناصرالدین‌شاه ساخته شد. این کاخ در سال‌های پایانی حکومت پهلوی به دفتر کار محمدرضاشاه تبدیل شد. ▫️نشانی: نیاوران، میدان باهنر، مجموعه فرهنگی-تاریخی نیاوران چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۰ 🔹سفارت انگلیس در پی کشتار مسجد جامع، تقریبا همه مجتهدان بلندپایه تهران شهر را به نشانه اعتراض ترک کردند و به قم رفتند. سپس در حالی‌که اهالی شهر در برابر دولت احساس بی‌پناهی می‌کردند، از روز ۲۵ تیرماه ۱۲۸۵ شمار زیادی از مردم، خصوصا تجار و اصناف بازار، در سفارت انگلستان بست نشستند و خواستار تشکیل مجلس شورای ملی شدند. تحصن تا اواسط مرداد ادامه یافت و شمار بست‌نشینان به حدود ۱۴هزار نفر رسید. سفارت انگلیس در تهران، ابتدا در جنوب محله بازار قرار داشت اما پس از توسعه شهر در دوره ناصرالدین‌شاه به محله دولت در شمال تهران آن روزگار منتقل شد و هنوز آن‌جاست. ▫️نشانی: ضلع شمال غربی چهارراه استانبول چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۹ 🔹مسجد جامع با کشتار مردم در بازار مسجد جامع، تظاهرکنندگان به داخل مسجد بازگشتند. سربازان نیز در حالی که چند هزار نفر در گرمای شدید تابستان در آن‌جا حضور داشتند، مسجد را محاصره کردند و جلوی ورود آب و غذا را گرفتند. در این میان، شلیک ناگهانی چند گلوله توسط افراد ناشناس، باعث وحشت شدید مردم و فرار آن‌ها شد اما سیدعبدالله بهبهانی با رشادت تمام مردم را به ماندن و مقاومت فراخواند و مانع از شکستن تحصن شد. فردای آن روز علماء تصمیم گرفتند تهران را به قصد قم ترک کنند و به تحصن خونین مسجد جامع پایان دهند. مسجد جامع، قدیمی‌ترین مسجد تهران است که بخش قدیمی آن در دوره صفویه ساخته شده و بخش‌های دیگر در دوره فتحعلیشاه و ناصرالدین‌شاه بنا شده‌اند. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامع چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۸ 🔹بازار مسجد جامع در پی کشته شدن سیدعبدالحمید، مردم به توصیه مجتهدان بزرگ شهر در مسجد جامع تحصن کردند. روز ۲۱ تیرماه ۱۲۸۵ شماری از متحصنان به قصد راهپیمایی از مسجد جامع خارج شدند و به‌سوی چارسوق بزرگ رفتند اما مقابل مدرسه میرزا موسی با ممانعت مأموران مسلح روبرو شدند. کار به درگیری کشیده شد و بر اثر تیراندازی مأموران، چند ده نفر از مردم کشته و زخمی شدند. این بزرگ‌ترین کشتار جنبش مشروطه تا آن زمان بود. مسجد میرزا موسی از مساجد دوره قاجار و بانی آن میرزا موسی، وزیر تهران در دوره ناصرالدین‌شاه است. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامع چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۷ 🔹گذر امام‌زاده یحیی و مدرسه معمارباشی با افزایش سخنرانی‌های اعتراضی علیه دولت قاجار، عین‌الدوله دستور داد تا یکی از واعظان مخالف و مشهور به‌نام شیخ محمد واعظ را دستگیر کنند. مأموران او را در هجدهم تیرماه ۱۲۸۵ در گذر سرپولک گرفتند اما چند کوچه آن‌سوتر، در مقابل مدرسه معمارباشی، با مقاومت مردم روبرو شدند. در درگیری بین مأموران دولتی و مردم، یکی از طلاب مدرسه معمارباشی به‌نام سیدعبدالحمید کشته شد. قتل او آتش جنبش را دوباره شعله‌ور کرد. مردم پیکر سیدعبدالحمید را روی ‌دست گرفته و از گذر امام‌زاده یحیی به‌سوی مسجد جامع بازار رفتند تا در آن‌جا تحصن کنند. مدرسه معمارباشی یا صنیعیه در سال ۱۳۰۳ق/۱۲۶۵-۱۲۶۴شـ توسط شخصی به‌نام حاج ابوالحسن اصفهانی بنا شده بود. او، منصب معمارباشی‌گری دربار را برعهده داشت. گفته می‌شود که میرزا کوچک‌خان جنگلی نیز یکچند در این مدرسه درس خوانده است. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد شرقی، کوچه امام‌زاده یحیی چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۶ 🔹مسجد سرپولک (بهبهانی) چند هفته‌ای که از بازگشت علما از آستانه حضرت عبدالعظیم ‌گذشت و شور و هیجان عمومی فروکش کرد، معلوم شد که عین‌الدوله، صدراعظم، قصد ندارد دستور مظفرالدین‌شاه مبنی بر تأسیس عدالتخانه دولتی را اجرا کند. دو مجتهد بزرگ پایتخت، یعنی سیدعبدالله بهبهانی و سیدمحمد طباطبایی که رهبری جنبش را برعهده داشتند، اندکی صبر کردند و سپس از اواخر بهار سال ۱۲۸۵ از طریق شبکه مساجد و وعاظ، اعتراض‌ها را از سرگرفتند. بهبهانی خود در مسجد سرپولک به منبر می‌رفت و علیه حکومت سخن‌های آتشین می‌گفت. مسجد سرپولک که مسجد بهبهانی هم خوانده می‌شود، در اواخر دوره ناصرالدین‌شاه قاجار، توسط سیدعبدالله بهبهانی ساخته شد، اما شاید وقف زمین آن، توسط سیداسماعیل، پدر او صورت گرفته باشد. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد، گذر سرپولک چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۵ 🔹دروازه حضرت عبدالعظیم با پذیرش خواسته‌های بست‌نشینان در آستانه شاه عبدالعظیم حسنی، مظفرالدین‌شاه دستور داد که علمای مهاجر را با کالسکه‌های سلطنتی و با احترام به شهر بازگرداندند و به ملاقات او در کاخ گلستان ببرند. بازگشت علماء و دیگر بست‌نشینان در روز ۲۲دی‌ماه ۱۲۸۴صورت گرفت و آنان در میان استقبال پرشور مردم تهران از دروازه جنوبی شهر، موسوم به دروازه حضرت عبدالعظیم، وارد پایتخت شدند. (عکس اول، مربوط به همان روز است). دروازه حضرت عبدالعظیم یکی از دروازه‌های سیزده‌گانه تهران بود که در دوره ناصرالدین‌شاه ساخته شد. این دروازه در دوره رضاشاه پهلوی تخریب شد اما چند سال پیش، از روی عکس‌ها و شواهد تاریخی، توسط شهرداری تهران بازسازی شد. ▫️نشانی: ضلع شمالی میدان شوش چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۴ 🔹خانه امیربهادر در پی بست‌نشینی روحانیان، طلاب و بازاریان تهران در آستانه شاه عبدالعظیم حسنی، عبدالمجید میرزا عین‌الدوله، صدراعظم، کوشید تا جلوی اطلاع مظفرالدین‌شاه از خواسته‌های آنان را بگیرد. در آن ایام، شاه مریض‌احوال بود و کمتر در انظار عمومی ظاهر می‌شد. با این حال، روز ۲۱ دی ۱۲۸۴ برای ضیافت ناهار به خانه امیربهادر، وزیر دربار رفت. زنان تهرانی از حضور شاه در خانه امیربهادر مطلع شدند و هنگام بازگشت جلوی کالسکه او را گرفتند. از آن میان، زنی پوشیده و ناشناس، نامه تهدیدآمیزی را به شاه داد. شاه با خواندن نامه دچار ترس و اضطراب شد و همان‌جا دستور پذیرش خواسته‌های معترضان را صادر کرد. این، نخستین تظاهرات زنان در انقلاب مشروطه بود که مقابله خانه امیربهادر رقم خورد. این خانه که در دوره مظفرالدین‌شاه ساخته شده است، پیش از انقلاب به دفتر انجمن آثار ملی ایران (انجمن آثار و مفاخر فرهنگی کنونی) تبدیل شد. ▫️نشانی: خیابان ولیعصر، خیابان سرلشگر علی‌اکبر بشیری چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۳ 🔹آستانه شاه عبدالعظیم حسنی پس از حمله چماقداران وابسته به دولت قاجار به اجتماعی بازاریان و روحانیان تهران در مسجد سلطانی، در ۲۳ آذرماه ۱۲۸۴خورشیدی شماری از مجتهدان پایتخت، با همراهی حدود دو هزار نفر از بازاریان، طلاب و دیگر قشرهای مردم تهران، در اعتراض به این رفتار از شهر خارج شدند و به‌مدت یک ماه در آستانه عبدالعظیم حسنی در ری بست نشستند. در این بست‌نشینی که به «مهاجرت صغری» معروف شد، خواسته‌هایی از سوی معترضان مطرح شد که مهم‌ترینش تأسیس عدالتخانه بود. در پایان بست‌نشینی، برای نخستین بار در تاریخ ایران، شعار «زنده باد ملت ایران!» سرداده شد. آستانه عبدالعظیم حسنی، مدفن سه تن از امام‌زادگان به نام‌های ابوالقاسم عبدالعظیم حسنی، حمزة بن موسی و طاهر است. قدیمی‌ترین بخش این آستانه مربوط به سده پنجم هجری قمری است و پس از آن در دوره صفوی و قاجار بناها و فضاهای مهمی در آن‌جا ساخته شده است. ▫️نشانی: شهر ری چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۲ 🔹مسجد سلطانی مسجد سلطانی یا مسجد شاه که امروزه مسجد امام خوانده می‌شود، محل گردهم‌آیی بزرگ بازاریان تهران با مشارکت شماری از مجتهدان بزرگ پایتخت در ۲۱ آذرماه ۱۲۸۴خورشیدی بود. در این مراسم، که در اعتراض به فلک کردن شماری از تجار قند توسط حاکم تهران برگزار شد، سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی به منبر رفت و در نکوهش رفتار دولت قاجار در اداره امور کشور سخن گفت. در میانه سخنرانی او، چماقداران وابسته به دولت بر سر مردم ریختند و اجتماع آنان را برهم زدند. گردهم‌آیی مسجد سلطانی، اتحاد بازاریان و روحانیان در جنبش مشروطه را آشکار کرد. مسجد سلطانی در دوره فتحعلیشاه قاجار و در جایگاه مسجدی حکومتی ساخته شد. تولیت و امام جماعت این مسجد با خاندان امام‌جمعه بود که افزون بر وابستگی به درباره قاجار، با خانواده سلطنتی پیوند خویشاوندی برقرار کرده بودند. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۱ 🔹مسجد و مدرسه خازن‌الملک این مسجد، محل نخستین گردهم‌آیی تهرانیان در اعتراض به دولت قاجار در چهارم آذرماه ۱۲۸۴خورشیدی است. این گردهم‌آیی در اعتراض به احداث ساختمان بانک استقراضی روس برگزار شد و در پایان، به تخریب ساختمان نیمه‌کاره بانک در همان نزدیکی انجامید. مسجد و مدرسه خازن‌الملک در سال ۱۲۹۳ق/۱۲۵۴-۱۲۵۵شـ توسط حاجی محمدرحیم خان خازن‌الملک ساخته شد. او در دوره ناصرالدین‌شاه، افزون بر پیشخدمتی شاه به مقام صندوق‌داری و رخت‌داری دربار رسید. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد، کوچه سیدولی چهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon

🌀دعوت به شنیدن پادکست «تاریخ مشروطه ایران»   ۱۲۰ سال پس از صدور فرمان مشروطیت، همچنان پرسش‌های زیادی درباره این رخداد وجود دارد: فکر مشروطه‌خواهی در ایران چگونه پیدا شد؟ رهبری فکری و سیاسی انقلاب در پس و پشت پرده به دست چه کسانی بود؟ چرا انقلاب در مرحله نخست به‌سرعت و نسبتا مسالمت‌آمیز پیش رفت و در ادامه به خشونت کشیده شد؟ نقش روحانیان، روشنفکران، بازاریان و دیگر نخبگان اجتماعی در انقلاب مشروطه چه بود؟ قدرت‌های خارجی چه نقشی داشتند؟ آیا مشروطه شکست خورد یا دستاوردهایی هم داشت؟ و پرسش‌های دیگر.   پادکست تاریخ مشروطه ایران (دومین فصل از پادکست مشق تاریخ) در ۱۲ اپیزود به این پرسش‌ها پاسخ می‌گوید؛ با استناد به مهم‌ترین پژوهش‌های تاریخی، با بیانی ساده و به‌دور از درازگویی. راوی این پادکست، حمیدرضا حسینی، نویسنده و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران است. از او دو پادکست دیگر با عنوان «داستان دارالخلافه؛ تاریخ تهران در عصر قاجار» و «رضاشاه مورّخان» منتشر شده.   از طریق لینک زیر می‌توانید این پادکست را در «کست باکس» بشنوید. تاریخ مشروطه ایران؛ فصل دوم از پادکست مشق تاریخ @mashghetarikh