Толькі пра мову

Часам думаюць, што ў загадным ладзе можна зьвярнуцца толькі да „цябе“ і „вас“: Сядай! Сядайце! Гэта ўплыў расейскае граматыкі. А ў беларускай мове ёсьць і зварот да „нас“: Сядайма! Ежма! — формы 1-й асобы множнага ліку загаднага ладу.

Як па-беларуску называем тых з нас, у каго левая рука галоўная? Ляўшун, манькус… А як яшчэ? А ўласна левая рука ці мае адметныя назвы? Сёньня маем нагоду разабрацца.

Усім зычым здароўя, але слоўнічак беларускіх народных назваў хваробаў няхай будзе ў прыгодзе.

Хто апошні? Ці „крайні“? Галаўны боль знаўцаў культуры расейскае мовы — замена слова „последний“ на „крайний“. „Крайний раз“, „кто крайний“. Прычыны дзьве: забабон, нібыта пасьля „последнего“ нічога больш ня будзе, а таксама адмоўнае значэньне гэтага расейскага слова — 'вельмі дрэнны'. Але пераносіць у беларускую мову чужыя забабоны ня варта.

Кажам грэцкая каша — значыць, можам сказаць і грэцкая мова. Прыметнік „грэчаская“ не адпавядае правілам беларускага словаўтварэньня.

Беларуская мова — роўная сярод моваў сьвету. Нашыя імёны і назвы ў іншых мовах лацінскай графікі запісваем беларускаю лацінкаю, а ня штучным трансьлітам (ды яшчэ з расейскага варыянту). Barysaŭ, не „Borisov“. Упершыню гэты прынцып абвясьціў выбітны беларускі гісторык, публіцыст, грамадзкі лідэр Янка Запруднік. Сёньня 100 гадоў з дня ягонага нараджэньня.

Айцец Аляксандар Надсан — эпахальная постаць беларускага Адраджэньня. Уніяцкі сьвятар, навуковец — гісторык і бібліёграф, прызнаны грамадзкі лідэр, ён пашыраў прастору беларускае мовы ўсюды, куды б ні прыводзіў яго лёс. Ён захоўваў аўтэнтычную моўную традыцыю: — дбаў пра беларускасьць хрысьціянскае тэрміналёгіі, не пагаджаючыся з расейскім і польскім уплывамі на яе; — адстойваў беларускую лацінку для напісаньня беларускіх імёнаў у іншых мовах; — стварыў цэлы корпус беларускіх богаслужбовых тэкстаў… Сёньня 100-годзьдзе з дня нараджэньня а. Аляксандра Надсана.

#Слоўнічак піва У Міжнародны дзень піва нагадаем беларускія назвы складнікаў гэтага спрадвечнага напою, а таксама традыцыйныя беларускія гатункі.

Сёньня Дзень беларускага друку. 6 жніўня 1517 году Скарына выдаў першую нашу друкаваную кнігу. Але якое імя першадрукара? У нашай гісторыі і культуры мноства Францішкаў, чаму ж ня ўсе так завуць і Скарыну? То Францыск ці Францішак (а мо наагул Георгі)? Разьбіраемся

Назвы беларускіх паселішчаў пры патрэбе пішам беларускаю лацінкаю, а не расейскім трансьлітам • Вёска Ельня на рацэ Моўчадзь упершыню згадваецца пад 1451 годам (575 гадоў таму). Мястэчка Новая Ельня — з XVI ст. • У Наваельні нарадзіўся Антон Тызэнгаўз (1733–1785) — падскарбі надворны літоўскі, стараста горадзенскі, рухавік індустрыялізацыі Горадзеншчыны • Наваельня — найбліжэйшая чыгуначная станцыя  да Наваградку, у міжваенную пару да яго вяла вузкакалейка • Вячаслаў Адамчык, які адышоў 25 гадоў таму, нарадзіўся паблізу, жыў у мястэчку, апісаў яго ў рамане „Чужая бацькаўшчына“ • У Наваельні нарадзіўся Віталь Губарэвіч, паэт, удзельнік Саюзу вызваленьня Беларусі (1946–1947)