بایرام مجله‌سی‌

🔻 سه‌شنبه‌ها با زبان مادری | سس‌دن سؤزه (۴) ✍️ علی محمدبیانی 🔹 هماهنگی اصوات در زبان ترکی «هماهنگی اصوات» یا «سس اویغونلوغو» یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زبان ترکی آذربایجانی است که بر اساس آن، مصوت‌های واژه و پسوندها از نظر پیشین و پسین بودن با یکدیگر هماهنگ می‌شوند. برای نمونه، پسوند جمع در واژه‌هایی مانند «ال‌لر»، «گول‌لر» و «قلم‌لر» به شکل «لر» و در واژه‌هایی مانند «کتاب‌لار»، «آغاج‌لار» و «داغ‌لار» به شکل «لار» می‌آید. این هماهنگی در مصوت‌های گرد و راست نیز دیده می‌شود؛ مانند «تبریزلی»، «زنگانلی» و «آزادلیق» در برابر «اورمولو»، «اوجوزلوق» و «جوشقون». به نوشته علی محمدبیانی، رعایت این قانون علاوه بر حفظ ساخت طبیعی زبان ترکی، باعث سهولت تلفظ و هماهنگی و موسیقایی‌تر شدن گفتار می‌شود. 📆۱۴۰۵/۰۵/۲۰ بیزه قوشولون سایت | تلگرام | بله 🔎 آیدین نیوز | آیدین باخیش

🔻دیدار جمعی از اهالی فرهنگ و ادب زنجان با استاد رهگذر هیدجی، شاعر پیشکسوت هیدج جمعی از شاعران، نویسندگان و اصحاب رسانه زنجانی در منزل استاد رهگذر هیدجی، شاعر پیشکسوت استان، حضور یافتند. استاد رهگذر هیدجی از خاطرات زندگی، سال‌های آغازین شاعری و فعالیت‌های فرهنگی خود سخن گفت. وی از بنیان‌گذاران انجمن شعر و ادب ابهر است و اشعار فارسی و ترکی‌اش در حوزه‌های حکمت، عرفان و عاشقانه سروده شده‌اند. از آثار او می‌توان به «ماجرای عشق»، «نغمه‌های عاشقانه»، «فریاد بی‌صدا»، «پرواز در قفس» و «دیوان رهگذر هیدجی» اشاره کرد. این دیدار با هدف پاسداشت مقام این شاعر و ثبت خاطرات او برگزار شد. 📆۱۴۰۵/۰۵/۱۴ بیزه قوشولون سایت | تلگرام | بله 🔎 آیدین نیوز | آیدین باخیش

🔹🔻🔹 #دئنمه #جستار #Essay ▪️حافیظه‌نی ساغلاماق اولار، اؤزو ده جمعی حافیظه‌نی؟ ۱۳۷۰ ایللری‌نین اول‌لرینده آنادیلینه رجعت، بوتون دانشگاه‌لاردا و چوخلو مطبوعه‌لرده گۆجلو میدان‌لار آلدی. بو مساله‌نی هر کیم بیر جور آنالیز ائدیب، روایت سؤیله‌ییردی. آما بیر مخالف حؤرمتلی یازارین سؤزو ۳۲ ایل‌دن سورا هله ده بوگونکو کیمی منیم یادیمدا قالمیش. او آقا دئدی: سیزین بو ایشیز «بیهوده» و ثمرسیز بیر ایش‌دیر. سیز سویوق دمیر تاپلاییرسیز.... و بئله بئله سؤزلر... من او زامان گنج بیر اؤیرنجی ایدیم و اؤز ایشیمیزه ایناملی و ایمانلی اولاراق، هئچ بیر آد قویا بیلمیردیم، آما ایندی او گونکو ایشیمیزی و بوگونکو ایشیمیزی آدلاندیرا بیله‌رم، بلکه ده نئچه آد ایله. آنجاق او آدلارین ان اؤنملی‌سی و عقله سیغانی بودور: «جمعی حافیظه‌میزی قورویوب ساغلاماق!» انسان تکلیگینده ده اونوتقان بیر مؤوجوددور، مسلما جمع‌لیگینده ده بئله کاراکتری داشییا بیلر. سؤال بودور، گؤره‌سن بیزیم جمعیتیمیز اؤز اؤزلوگونده، اصلا حافیظه آدلی بیر شئیه اینانیر؟ یوخسا بئله بیر شئیی ناغیل دئیه، مسخره سانیر! ▫️منجه هر بیر توپلوم و جمعیت، جمعی حافیظه‌دن عبارت‌دیر. یعنی جمعیت وارسا جمعی حافیظه ده وار، جمعیت یوخسا بئله بیر حافیظه ده یوخدور. هر حال‌دا هله بیز ایش‌لریمیزین «بیهوده» اولدوغونا اینانمیریق. آما بئله گۆمان ائدیلیر، جمعی حافظه‌میزی ساغلاماق (ساخلاماق) مساله‌سی هله ده بئیین‌لریمیزده قاینار قازان کیمی گؤرونور. «بو قاینار قازانین آلتی‌نین اودو و اودونو، نه قدر دوام ائده‌جکدیر؟» سورغوسو، بوگونکو سورغولاریمیزین ان اؤنملی‌سی اولا بیلر. @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

#دئنمه #جستار #Essay 🔻گؤره‌سن بیزیم ده سسیمیز قالاجاق؟ ✍️علی محمدبیانی مدرسه‌ده بیر معلمیمیز دئیردی: «علم بیر آز داها ایره‌لی گئتسه، کوزه‌نین اوستوندن کوزه‌‌چی‌نین سسینی چیخارماق اولار.» ایندی فکر ائدیرم، او معلم سس‌دن یوخ، خاطیره‌دن دانیشیرمیش. فیزیک بیزه دئییر: سس یاییلار، ضعیف‌له‌یر و سونرا سؤنر. آما شاید سسین اؤلمزلیگی و ابدی‌لیگی علم‌ده یوخ، انسان‌لاردا گؤرونور. نه بیلیم، بلکه ده ائله معلمیمیز دوز دئییرمیش! من بو دئنمه‌نی یازیب سونلاییرام، آما سؤال هله ده قاپی‌نین آغزیندا دایانیب، منه باخیر: گؤره‌سن، بیزیم ده سسیمیز قالاجاق؟ 🔗 دئنمه‌نین تام متنی‌نی سایتیمیزدا اوخویا بیلرسینیز 📆۱۴۰۵/۰۵/۱۲ بیزه قوشولون سایت | تلگرام | بله 🔎 آیدین نیوز | آیدین باخیش

🔹▪️🔹 #پاپاق #بؤرک 🔺بؤرک‌لره، قورشاق‌لارا، قبالارا، و... دقت ائدین. او زمانلار، پاپاق و بؤرک کیشی‌دن آیریلماز بیر اورگان کیمی‌ایدی. کیشی‌نین بؤرکو اونون آتی و یوردو کیمی ناموس دئیه بیر شئی سانیلیردی. بو عکس‌ده نئچه پاپاق و نئچه کیشی وار؟ شکیلین شرحی: اون دوققوزونجو قرن شوشالی آذربایجانلی‌لار عکس: ارنست چانتر #باشسیز_بؤرک_اولماز. @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔹▪️🔹 ▪️درباره بیت مشهور دیوان لغات الترک #پاپاق در ترکی ما معادل بؤرک/ کلاه است، اما فرهنگ عامه بین این دو تفاوت قائل است. بؤرک ساده است که گویا آن را میبافند یا میدوزند، اما پاپاق روش استحصال پیچیده‌تری دارد. کلمه پاپاق را در دیوان لغات الترک نیافتم، اما در متون متاخر یافت میشود. اما بؤرک در دیوان لغات الترک محمود کاشغری موجود است، آنجا که مینویسد: باش‌سیز بؤرک اولماز، تاتسیز تۆرک اولماز. در بادی امر اینگونه به نظر میرسد، منظور از #تات در این بیت کهن ترکی، غیرترک است. زیرا ترکان از قدیم غیر ترک را تات نامیده‌اند. اما تاویل دیگری هم می‌توان بر این مفهوم داشت. یعنی در کنار هر تات به معنی قشلاق‌نشین، ترک یعنی دومسکنی (هم قیشلاق نشین و هم ییلاق نشین) هم وجود دارد. ترکها در ایران به اقوامی تات می‌گویند که تحلیلی زبان هستند و بیشتر در حاشیه‌های جنوبی کوههای تالش و البرز زندگی میکنند. تاتها در شهرهای جنوب قزوین از جمله تاکستان، شال و اسفرورین و مناطق کوهستانی الموت و طالقان و روستاهای کوهستانی تهران تا سمنان هم ساکنند، اما به نظر میرسد ساختار زبان آنها اندکی باهم متفاوت است و گاهی هم بسیار متفاوت. اما ترکها صرفا به تحلیلی زبانان تاجیک، تات نگفته‌اند، بلکه به رعیتهای ترک که تک مسکنی (بیر یوردلو) بوده‌اند هم تات می‌گفته‌اند. منظور از تک مسکنی کسانی هستند که همیشه در قشلاق (آران) زندگی میکردند و مراتع ییلاقی نداشتند. ثروتمندان ترک که خود را رعیت نمی‌دانستند، هم املاک قشلاقی داشتند و هم املاک ییلاقی. به این نوع ترک‌ها مالک و دو مسکنی (ایکی یوردلو) گفته می‌شد. مالکان و دومسکنی‌ها، هم در امر نظم و کنترل تولیدات کشاورزی و احشام نقش داشتند و هم جهت حفظ و حراست سرحدات و مرزهای قلمرو خاقانی و شاهانی دارای مهارت‌ها و امکانات فراوان اعم از عده و عده بودند. توصیف و ایضاح این عده و عده همان است که تاریخ هزار سال اخیر نامیده میشود. #دئنمه #جستار #Essay #باشسیز_بؤرک_اولماز.‌ @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔻[زاده زنجان بود و از قلب زنجان برخاسته بود. شعر او نماد زنجان است. روز زنگان] ✍ حامد رحمتی این عکس را به سال ۱۳۹۰ در تحریریه هفته نامه موج بیداری از استاد بابایی برداشتم. مردی از تبار آینه‌ها. آن روزها  اعجاز عکاسی را نمیدانستم اواخر پاییز بود. استاد می آمد با آن صدای زنگار گرفته و گرم از شعر سخن می گفت..از خاطراتِ رازآلوش. احمد شاملو، غلامحسین ساعدی و فروغ فرخ زاد، شق و رق ایستاده بودند؛ بدون اعوجاج در قابی محو. هنوز کتابهای این مرد را در ذهنم ورق میزنم. استاد به لحاظ رتوریک و بلاغی شعر را از جانش عبور و سره را از ناسره تمیز میداد. من شعر میخواندم او گاه تایید میکرد و لبخندی میزد، گاه به نمونه‌های ارزنده شعر فارسی اشاره میکرد. صدای راز آلود او پر از رنجِ  بود گاه فراوانی «دانستن» از شاعر میکاهد چیزی را. ▫️عباس بابایی در تقریر شعر ترکی و فارسی چیره دست بود. شعرفارسی استاد از زبان و لحن شاملویی متاثر بود. اما آفرینه‌های او به زبان مادری‌اش دریایی متلاطم بود و شهودِ او چونان پرنده‌ای اساطیری خود را به دیوارهای سیمانی می‌کوبید. زیرا رهایی را بزرگترین شعر بشر میدانست. @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔹🔻🔹 🔻زینل‌خان بیگدلی شاملو از امیران برجستهٔ ایل شاملو و از سرداران و رجال سیاسی دورهٔ شاه عباس اول بود. او علاوه بر فعالیت نظامی، به‌عنوان دیپلمات نیز نقش مهمی در روابط خارجی دولت صفوی ایفا کرد. وی از طایفهٔ بیگدلی، یکی از شاخه‌های ۲۴ گانه ترکان اوغوز است که از طوایف اصلی قزلباش و از مهم‌ترین حامیان دولت صفوی بودند. مشهورترین مأموریت زینل خان یا زینل بیگ، ریاست هیئتی بود که در سال ۱۶۰۳ میلادی از سوی شاه عباس به دربار رودلف دوم فرستاده شد ▫️ پرتره‌ای از سفر اروپایی او باقی مانده است. این تصویر را هنرمند اهل پراگ آیگیدیوس سادلر (Aegidius Sadeler) در سال ۱۶۰۳ بر اساس مشاهدهٔ مستقیم او حکاکی کرده است و از معدود تصاویر نسبتاً مستند رجال ترک دورهٔ صفوی به‌شمار می‌آید. این نوع سبیل گذاشتن، سنتی ترکی- علوی بود که تا آخر دوره قاجار بین خاقانها و خانها و امرای دولتی و قاجاری و ... مرسوم بود. ▫️اهل حق و علوی‌ها هنوز هم چنین شارب‌هایی دارند که آن را نشانه قدرت و امنیت و سمبل وفاداری به سنن ملی- مذهبی خود می‌دانند. #دئنمه #جستار #Essay (پرتره با AI رنگی شده است) @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔹▪️🔹 #پاپاق #نیمکت معلمان و شاگردان مدرسه دارالفنون نخستین دانشگاه مدرن در ایران که در زمان ناصرالدین شاه تقریبا ۱۷۰ سال قبل ساخته شد. در این عکس همه اعم از معلم و شاگرد کلاهدار هستند. نکته جالب دیگر اینکه، مدارس ما هنوز هم از همان نیمکتهایی استفاده میکنند که در دارالفنون قرن گذشته استفاده میشد. #باشسیز_بؤرک_اولماز @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔹🔻 🔹شهرین حافظه‌سی شهرلر ده انسانلار کیمی‌دیر؛ دوغولارلار، بؤیویرلر، یاشلانارلار. آمّا بو آرادا بیر فرق وار: انسان یاشلاندیقدا خاطیره‌لرینده یاشاییر، شهر ایسه، خاطیره‌لرینی محله‌لرینده ساخلا‌ییر. منه ائله گلیر کی، زنگانی تانیماغین یولو، خیابان‌لاردان یوخ، محله‌لردن کئچیر. یئددی بوروق‌لارین و دمیریه‌نین دار کوچه‌لری، سبزه‌میدانین سسی، کروانسرانین کؤهنه داشلاری، ایشیق‌لارینی سس‌سیزجه بو گونه گتیریب. هر بیر دیوار، هر بیر قاپی، سؤزلنمه‌ین بیر حیکایه‌نین آخیرینجی جمله‌سی کیمی‌دیر. بیز بئله گومان ائدیریک کی، محله‌لری بیز سالیریق. آمّا شاید دوغروسو بودور، محله‌لر بیزی یارادیر. بیر اوشاغین ایلک دوستلوغو، بیر آنانین دعاسی، بیر قوجانین آخشام صحبتی، بیر دکّانچی‌نین گۆلۆمسه‌مه‌سی... بونلار اولمایاندا محله، یالنیز داش و کَرپیچ دیر. بوگون اسکی محله‌لردن گئچنده، بیر چوخ ائولر یوخدور، بیر چوخ آدلار اونودولوب. آمّا عجیب‌دیر؛ یوخ اولان‌لار، قالان‌لاردان داها چوخ یاشاییر. چونکی انسان بیر یئری گؤزلری ایله یوخ، خاطیره‌سی ایله گؤرور. بلکه شهرین حقیقی نقشه‌سی بلدیه‌نین الینده یوخدور؛ او نقشه، هله ده زنگانین قوجالاری‌نین یادداشیندا، بیر ده اسکی محله‌لرین ساکت و ساکن کوچه‌لرینده دیر. #دئنمه #جستار #Essay @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔹🔹 آغ‌قویونلولاردان قالمیش #دمیر_بؤرک و #دبیلقه کلاهخودهای (دبیلقه) یادگار مانده از ترکان سلسله آغ‌قویونلوها در‌ موزه استانبول قرن پانزدهم میلادی. @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔻سه‌شنبه‌ها با زبان مادری | سس‌دن سؤزه (۱) ✍ علی محمدبیانی (عضو هیئت تحریریه آیدین نیوز) در جهان حدود ۶ هزار زبان وجود دارد، اما به گفته یونسکو بخش بزرگی از آن‌ها در معرض خطر انقراض هستند. کاهش تعداد گویشوران، یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ زبان‌ها به شمار می‌رود. زبان‌های جهان از نظر ساختار دستوری و ویژگی‌های زبانی، به چهار گروه اصلی تقسیم می‌شوند: 1️⃣ زبان‌های تک‌هجایی (مانند چینی و تبتی) 2️⃣ زبان‌های تصریفی (مانند عربی، عبری و آرامی) 3️⃣ زبان‌های تحلیلی (مانند فارسی، پشتو، بلوچی، هندی، اردو و بسیاری از زبان‌های اروپایی) 4️⃣ زبان‌های التصاقی یا پسوندی (مانند زبان‌های ترکی، کره‌ای، ژاپنی، فنلاندی و برخی زبان‌های باستانی) شناخت این دسته‌بندی، گامی برای درک بهتر جایگاه زبان مادری و تفاوت‌های ساختاری زبان‌های جهان است. 🔗 نسخه کامل این یادداشت را در سایت آیدین نیوز بخوانید. آیدین نیوز | AydinNews.ir ‌ 📆 ۱۴۰۵/۰۴/۳۰ @AydinNews724

🔹🔻🔹 🔻دوزسوز سفرانین دادی اولماز، چؤرک‌سیز آدامین آدی #مثل #فولکلور ملی مدنیت‌ین قایناغی @Alimohamadbayani https://t.me/Bayram

🔹🔻🔹 🔻دیلین ساده‌لیک گۆجو هر بیر دیلین اؤزونه گؤره بیر اؤزللیگی وار. بو اؤزللیگ اؤزونده بیر گؤزللیک یارادیر. او دیل باشقا دیل‌لردن سئچیلیر. تورکو دیلین اؤزللیگی بونلاردیر: ۱- ساده لیک ۲- برکلیک ۳- قیسالیق ساوادسیز آداملار تورکو دانیشاندا بونلارین هر اۆچونو گؤستریرلر. بیر اکینچی بئله دئییر: ▪️«کئچن ایل‌دن یاغیش آزالیب، چای‌لار قورویور». اکین اوزمانی (کارشناسی) تلویزیون‌دا بئله دئییر: ▪️ «اخیراً سال گذشته خاتمه تاپاندان بویانا، بارش سالانه بو مناطق و آب رودخانه‌لر کلی مقداردا کاهش تاپیب». تورکو سئون تورکو دیلین دیریلتمک ایسته‌ین کیمسه ده بئله یازیر: ▪️«کئچن ایل اؤتدوکدن بری بو یئرلرین ایللیک یاغیشی و چای سولاری بوتونلوک‌له آزالمیشدی». او ساوادسیز اکینچی‌نین سؤزو تورکو دیلین قایدالارینا داها یاخین‌دیر.  ✍️پرویز زارع شاهمرسی @Alimohamadbayani https://t.me/Bayramzn

https://jhr.ui.ac.ir/article_30586.html علی ابوالقاسمی