P𝙖𝙧𝙖𝙙𝙞𝙜𝙢 🆂𝙝𝙞𝙛𝙩

Dear customer, You have used 82.2% of your yearly package for 2018. Your remaining amount ፈጣሪ ቢፈቅድ, from the yearly package is 17.8%, will expire on 5-13-2018 at 5:59 am. Thank you. መካሪ መከራ ሐምሌ ቃሉ የመጣው ሐምል ከሚለው ቃል ነው። ለምለም ቅጠል እንደማለት ነው ይላሉ። ሐምሌ ሣር ቅጠሉ የሚለመልምበት ነው ሲሉ ነው ሐመልማል ሲሉ የሰየሙት። ዝናቡ እንደዛሬው ዐመለኛ ሳይሆን በፊት እኝኝ ይል ነበር በሐምሌ። ደራስያኑም ገገማ ነው ብለውታል። ከመከራ ጋር ያያይዙታል ብዙ ጊዜ። አበው ይህ ታይቷቸው ሳይሆን አይቀርም ሐምሌን ከደሃ መካሪ ያናጸሩት። በአንዱ አንጋፋ ብሂላቸው "የሐምሌ ውሃ ንጹሕ ነው፤ የሚጠጣው የለም። የድሃ ምክር ጥሩ ነው፤ የሚሰማው የለም።" ብለው ተርተዋል። የድሃ ምክር ጥሩነቱ ከመከራ መገኘቱ ይመስለኛል። የድሃ ምክር አንሰማም። ማን ስለሆነ ነው እገሌ ሰው የሚመክረው የምንላት ነገር አለችን። በእርግጥ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የድሃ ብቻ ሳይሆን እንደአጠቃላይ ምክርም ጠልተናል። ገጣሚው እንዳለው የመካሪ መብዛት የመከራ መብዘትን የሚያጠይቅ ነው መሰል። ከተመከርንም አይቀር ግን ከተሳካለት ሰው መሆን አለበት የምንላት ፈሊጥ አለችን፤ አነቃቂ ንግግር የምትባል። ዓመቱን ሙሉ ግድግዳ ላይ በተሰቀሉ ጠርሙሶች አምሳል ወደእናንተ ስናደርስ የነበረው ነገር በሙሉ ምክርም አነቃቂ ንግግርም ተብሎ ሊወሰድ ይችላል። አንዳንዶች በእርግጥ እንደዛቻ እና ማስፈራርያ ያለ የዓለም ልታልፍ ነው ዐይነት የዓመቱ ሊያልቅ ነው የፍካሬ ኢየሱስ ጥሪ አድርገው የሚያዩት አሉ። በእርግጥ ዓመቱ ሊያልቅ ነው። ሁለት ወራት ነው የቀሩት። የዓመቱ መጀመርያ ላይ ካቀድካቸው ነገሮች መካከል ምን ያህሉን እንዳሳካህ መገምገም ሊኖርብህ ነው። ራስሽን መጋፈጥ ሊጠበቅብሽ ነው። ያስፈራል አይደለ? እኔ ግን ላስፈራራህ ወይም ዕድሜህ ጥሶህ እየሄደ እንደሆነ ልነግርህ አይደለም በየወሩ የምመጣው። ማነቃቂያ ቢጤ ምክር ጣል ለማድረግ ነው። እናም እንደሐምሌ ዝናብ እኝኝ ብዬብህ ይሆናል። ግን የሐምሌ ውሃ ጥሩ ነው፤ አትክልት ያለመልማል። የእኔም ምክር ምንም Humble Origin ቢኖራት ደገኛ intention የተሸከመች ናትና አትናቃት። የመለምለሚያ ጊዜው አሁን ነው። ውሃ የመሰብሰቢያ ጊዜው አሁን ነው። ይገባኛል ጨፍጋጋ ነው አየሩ። ግን እድገቶች ሁሉ የሚያልፉት phase ነው ጨፍጋጋነት። ለውጥ... እውነተኛ ለውጥ እዩኝ እዩኝ አይወድም። ዝግ ያለ ነው። የማያስታውቅ ነው። በርህ ላይ የሚበቅሉት ወፍ ዘራሽ አዝርዕት ዐይንህ እያየ ሲያድጉ አይተህ ታውቃለህ? ያድጋሉ። እድገታቸው ግን በዐይን የሚታይ አይደለም። በገሀድ የሚሆን አይደለም። ሌሊት ተኝተህ ስትነሣ ያደጉ ባይመስልም ጥቂት አድገዋል። ነገም እንዲሁ... ከነገ ወዲያም እንዲሁ... ከተሰበክከው ድራማቲክ የአንድ ቀን የለውጥ ሐሳብ ወጥተህ Mundane የሆነውን፣ ዝግ ያለውን ግን ለዘላቂ ለውጥ አስፈላጊ የሆነውን ጭፍግግ ያለ ሁኔታ ተለማመደው። One step at a time ይላሉ የፈረንጅ አበውም። "Before enlightenment, chop wood, carry water. After enlightenment, chop wood, carry water." ይላሉ ዜን ቡድሂስቶችም። Enlightment feels like every other tuesday ነው ነገሩ። የሐምሌን ዝናቡን ወዶ ደመናውን ጠልቶ አይመጣውም። እናሳ 'ወይኔ ዓመቱ አለቀ' ብለህ እንድትጨነቅ አይደለም በየወሩ እየመጣሁ የማወጋህ። የምመጣው ምንም ድሃ ብሆን የሚጠቅም ምክር ልሰጥህ ነው። አውቃለሁ ምክር እንደሐምሌ ዝናብ ሊያዝግህ እንደሚችል። ግን ዝግታ የእድገት ዋናው Recipe ነው ያልኩህን አትርሳ ከላይ። እና ምክሬን ስማ። የቀረህን ሁለት ወር በአግባቡ ስለመጠቀም እንጂ ስላባከንከው ዐሥራ ምናምን ወር መተከዝ የለብህም። የአበባ ውበቱ በዝምታ ማበቡ ነው። በዝምታ በዝግታ ጊዜ ወስደህ አብብ። 4 አረንጓዴ ጠርሙሶች በግድግዳ ላይ ድንገት አንዱ ወድቆ ቢሰበር 3 ይቀራል! አቦ አታጨናንቀን ላላችሁ አብሽር 3 ይቀረናል!!! ዐሳባቹ እውን የሚሆንበት፤ መልካሙን ሁሉ የምታረጉበት፤ መልካሙን ሁሉ የምታገኙበት ፏ ያለ ሐምሌ ተመኘሁ !! ፍሬ ጽሑፍ: Kaleab Abayneh

"ነገ የሰነፎች የሥራ ቀን ናት።" ብዙዎቻችን "ስዘጋጅ እጀምራለሁ" እያልን እድሜያችንን በከንቱ እንጨርሳለን። ምስሉ እንደሚነግረን "እጀምራለሁ" የምትለው ቃል ካረጀህ በኋላ ከመጣች፣ ያኔ መጀመሪያህ ሳይሆን መጨረሻህ ነው። ​"ጊዜህን አታባክን፤ ምክንያቱም ህይወት ከጊዜ የተሰራች ናት።" #ዛሬውኑ_ጀምር #አሁኑኑ #ለውጥ #ስኬት #Motivation #NoProcrastination #StartNow

የምተ ፈረስ ቲዎሪ 📍''የሞተ ፈረስ ጽንሰ-ሀሳብ" (Dead Horse Theory) በመባል የሚታወቀውን ታዋቂ የአስተዳደር (Management) እና የቢዝነስ ፍልስፍና (ቀልድ የተቀላቀለበት ትችት) ነው፡፡ የዚህ ጽንሰ-ሀሳብ መነሻ የድሮ የዳኮታ (የአሜሪካ ተወላጆች) አባባል ሲሆን፣ አባባሉም እንዲህ ይላል፡- የምትጋልበው ፈረስ እንደሞተ ካወቅህ፣ ማድረግ ያለብህ ትክክለኛው "ነገር ከፈረሱ ላይ መውረድ ነው፡፡" ''የሞተው ፈረስ" የሚወክለው፡- ፈጽሞ የማይሰራ አሰራርን፣ የከሸፈ ፕሮጀክትን፣ የማያዋጣ የቢዝነስ እቅድን፣ ወይም ጊዜው ያለፈበትን ፖሊሲ ነው፡፡ ትክክለኛው እና ቀላሉ መፍትሄ ያንን የማይሰራ ፕሮጀክት "ማቆም" (ከፈረሱ መውረድ) ቢሆንም፣ ብዙ ጊዜ በድርጅቶች፣ በመንግስት መዋቅሮች ወይም በግል ህይወታችን ውስጥ ሰዎች ስህተታቸውን አምነው ከመተው ይልቅ የሚከተሉትን አስቂኝ ሙከራዎች ያደርጋሉ፡ 1. የተሻለ እና ጠንካራ ጅራፍ መግዛት (በሰራተኞች ላይጫና ማብዛት)። 2. ፈረሱን የሚጋልብ ሌላ ሰው መቀየር (አዲስ ስራ አስኪያጅ ወይም ባለሙያ ማምጣት)። 3. ኮሚቴ ማቋቋም (የሞተውን ፈረስ እንዴት ማንቀሳቀስ እንደሚቻል የሚያጠና ግብረ-ኃይል መሰየም)። 4. የልምድ ልውውጥ ማድረግ (ሌሎች ድርጅቶች ወይም ሀገራት የሞተ ፈረስን እንዴት እንደሚጋልቡ ለማየት መሄድ) የግል ጥቅማቸዉን ዶላሯን ማጣጣም። 5. ስታንዳርዱን ዝቅ ማድረግ (የሞቱ ፈረሶችም እንደ ህያው ፈረሶች እንዲቆጠሩ መመዘኛውን መቀየር)። ተቋማት ደግሞ ሲሆኑ ቀደም ያስቀመጡትን የቅዠት ርዕይ በአዲስ መቀየር እንዳይጠየቁበት ማሻሻል customize ማድረግ። 6. የውጭ አማካሪ (Consultant) መቅጠር (ፈረሱ መሞቱን በከፍተኛ ገንዘብ እንዲያረጋግጡልን ማድረግ):: ዋና መልእክቱ አንድ ነገር (ስራ፣ ፕሮጀክት፣ እቅድ ወይም ግንኙነት ጭምር) እንደማይሰራ እና ውጤት እንደማያመጣ ከተረዳን፣ በግትርነት ጊዜያችንን፣ ጉልበታችንን እና ገንዘባችንን ከምናባክን፣ እውነታውን ተቀብለን ማቆም እና ወደ ሌላ የተሻለ አማራጭ መሄድ እንዳለብን የሚያስተምር ነው፡፡ .

5 ምርጥ የሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) መተግበሪያዎች (ክፍል 2) 1. Perplexity AI (https://www.perplexity.ai) – ለተረጋገጠ መረጃ ፍለጋ 👍 Googleን ከመሳሰሉ የመረጃ መፈለጊያዎች ምንጮች (Sources) አሰባስቦ በዝርዝር የሚገልጽ Ai ነው። ማንኛውንም ጥያቄ ሲጠይቁት፣ መልሱን ከተለያዩ ድረ-ገጾች አቀናጅቶ ከመስጠቱም በላይ፣ መረጃውን ከየትኛው ገጽ እንዳገኘው ሊንኩን ያስቀምጣል። ይህም መረጃው ትክክል መሆኑን ራሳችን ለማረጋገጥና ተጨማሪ ንባብ ለማድረግ እድል ይሰጠናል። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): መደበኛ ጥያቄዎችን ለመጠየቅና ምንጮችን ለማየት ሁልጊዜም ነፃ ነው። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): 'Perplexity Pro' በወር $20 ያህል። 👉 ጥቅሙ: ተመሳሳይ ይዘት ያላቸው መረጃዎች ከተለያዩ ምንጮች ለማግኘትና ለማጣራት ያስችላል። 👌 አጠቃቀም: እንደ Google ማንኛውንም ርዕስ ጻፉ። መተግበሪያው ወቅታዊ መረጃዎችን ከኢንተርኔት አፈላልጎ ምንጮችን (Links) ጠቅሶ ይመልሳል። 👌 ምሳሌ: "በኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት ያለው የባንክ ወለድ መጠን ስንት ነው?" 👌 ጠቃሚ ነጥብ: "Focus" የሚለውን በመጫን ፍለጋችሁ በዩቲዩብ፣ በአካዳሚክ ጽሁፎች ወይም በዜና ላይ ብቻ እንዲያተኩር ማድረግ ትችላላችሁ። . . . 2. Gamma AI (https://gamma.app) -- ለPowerPoint ስላይዶች 👍 የርዕስ ስም ብቻ በመስጠት ፕሮፌሽናል የPowerPoint (Presentation) ስላይዶችን በሰከንዶች ውስጥ ለማዘጋጀት ይጠቅማል። ጽሁፉን፣ ምስሎችንና ዲዛይኑን በራሱ የሚያቀናጅ ሲሆን፣ እንደ አስፈላጊነቱ በቀላሉ ማስተካከል ይቻላል። ለስብሰባዎች ወይም ለክፍል ውስጥ ገለጻዎች ውብና ሳቢ ስላይዶችን ያለ ድካም ለማዘጋጀት ለሚፈልግ ሰው ተመራጭ Ai ነው። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): መጀመሪያ ሲመዘገቡ 400 Credits ይሰጥዎታል። ይህም ጥቂት ስላይዶችን በነፃ ለመስራት ይበቃል። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): በወር $8 (Starter) ወይም $15 (Pro) ይጀምራል። 👉 ጥቅሙ: የክፍያው የGamma ምልክት (Watermark) ለማጥፋትና ያልተገደበ ስላይዶችን ለመስራት ያስችላል። 👌 አጠቃቀም: "Create New" የሚለውን በመጫን "Presentation" ምረጡ። ከዚያም የርዕሳችሁን ስም ጻፉ፤ (ለምሳሌ፦ "ስለ አርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ጥቅሞች")። 👌 ምሳሌ: AIው ዝርዝር አጀንዳዎችን ያወጣል፤ "Continue" ስትሉት በሰከንዶች ውስጥ ምስልና ጽሁፍ ያለው ስላይድ ያዘጋጃል። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: ዲዛይኑን ለመቀየር "Edit with AI" የሚለውን በመጫን "ምስሎቹን ወደ ካርቱን ቀይርልኝ" ብላችሁ ማዘዝ ትችላላችሁ። . . . 3. ChatPDF (https://www.chatpdf.com) – ከፋይሎች ጋር ለመወያየት 👍 ከፒዲኤፍ ፋይሎች ጋር እንደ ሰው "ቻት" ለማድረግና ፋይሉን ለማጠቃለል የሚያስችል Ai ነው። መጽሃፍትን፣ የጥናት ጽሁፎችን ወይም ማንኛውንም ሰነድ በመጫን፣ በውስጡ ስላለው ጉዳይ ጥያቄዎችን መጠየቅ ይችላሉ። ፋይሉን በደንብ ለሚረዳ ሰው ጥያቄ እንደማቅረብ ይቆጠራል፤ ይህም ረጅም ጽሁፎችን የማንበብ አሰልቺ ሂደት በውይይት እንዲተካ ያደርገዋል። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): በቀን 2 ፒዲኤፍ (እስከ 120 ገጽ) እና 50 ጥያቄዎችን በነፃ ማቅረብ ይቻላል። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): በወር $15 አካባቢ። 👉 የክፍያ ጥቅሙ: በቀን እስከ 50 ፒዲኤፍ ፋይሎችን (እስከ 2,000 ገጽ) ለመተንተንና ያልተገደበ ጥያቄ ለመጠየቅ ያስችላል:: 👌 አጠቃቀም: ማንኛውንም የፒዲኤፍ ፋይል ድረ-ገጹ ላይ ጎትቶ ማስገባት (Drag and Drop)። 👉 ምሳሌ: "ከዚህ ሰነድ ውስጥ 5 የፈተና ጥያቄዎችን አውጣልኝ" ወይም "ይህንን ፋይል በ10 ነጥቦች አሳጥርልኝ" በማለት ማዘዝ ይቻላል:: 👉 ጠቃሚ ነጥብ: ለፈተና ለሚዘጋጁ ተማሪዎች መጽሐፍን በቀላሉ ለመረዳት በጣም ይረዳል። . . . 4. Otter.ai (https://otter.ai) -- ንግግርን ወደ ጽሁፍ ለመቀየር 👍 ኦተር በስብሰባዎች ወይም በትምህርት ክፍለ ጊዜ የሚነገሩ ንግግሮችን በቀጥታ ወደ ጽሁፍ (Transcription) የሚቀይር ድንቅ Ai ነው። ንግግሩን ከመጻፍ ባለፈ፣ ዋና ዋና ነጥቦችን ለይቶ በማውጣት ማጠቃለያ ያዘጋጃል። በስራ ስብሰባ ላይ ቃለ-ጉባኤ መያዝ ሳያስፈልግ፣ በውይይቱ ላይ ብቻ ትኩረት በማድረግ በኋላ ላይ የተባለውን ሁሉ በጽሁፍ ለማግኘት ያስችላል። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): በወር 300 ደቂቃ የንግግር ትርጉም (Transcription) በነፃ ይሰጣል። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): በወር $10 አካባቢ ይጀምራል። 👉 የክፍያው ጥቅሙ ብዙ ደቂቃዎችን ለመጠቀም፣ የቪዲዮ ስብሰባዎችን (Zoom/Teams) በጥራት ቀድቶ ወደ ጽሁፍ ለመቀየር የላቀ እድል ይሰጣል። 👌 አጠቃቀም: በስብሰባ ወይም በትምህርት ሰዓት "Record" የሚለውን መጫን 👌 ምሳሌ: መተግበሪያው የሚነገረውን ሁሉ በጽሁፍ ይጽፋል፤ ስብሰባው ሲያልቅ ደግሞ "ማን ምን አለ?" የሚል ማጠቃለያ ያወጣል። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: በZoom ወይም Google Meet ስብሰባዎች ላይ እንደ ረዳት ገብቶ ቃለ-ጉባኤ እንዲይዝ ማድረግ ይቻላል። . . . 5. WolframAlpha (https://www.wolframalpha.com) -- ለሂሳብ እና ሳይንስ 👍 ይህ መተግበሪያ ለሂሳብ፣ ለሳይንስና ለዳታ ትንታኔ ተብሎ የተሰራ "የእውቀት ሞተር" ነው። ውስብስብ የሆኑ የሂሳብ ቀመሮችን በደረጃ በማስላት ከመፍታቱም በላይ፣ ስለ ስታቲስቲክስ፣ ፊዚክስና ኬሚስትሪ ትክክለኛ መረጃዎችን ይሰጣል። ተማሪዎችና መሃንዲሶች ለስሌት ስራዎችና ለሳይንሳዊ ጥያቄዎች አስተማማኝ መልስ ለማግኘት በስፋት የሚጠቀሙበት የላቀ የቴክኖሎጂ ውጤት ነው። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): ለብዙዎቹ የሂሳብና የሳይንስ ጥያቄዎች መልሱን በነፃ ይሰጣል። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): 'Pro' ስሪቱ በወር $5 USD አካባቢ (ለተማሪዎች) ወይም $7 USD (ለሌሎች) ነው። 👉 ጥቅሙ: ጥያቄው እንዴት ደረጃ በደረጃ (Step-by-step) እንደተሰራ ለማየትና ውጤቱን በፋይል ለማውረድ ያስችላል። 👌 አጠቃቀም: በሳጥኑ ውስጥ ማንኛውንም ስሌት ወይም ሳይንሳዊ ጥያቄ ጻፉ። 👌 ምሳሌ: Derivative of log(x) * cos(x) ብላችሁ ስትጽፉ ደረጃ በደረጃ አሰራሩንና ግራፉን ያሳያችኋል። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: ስለ ሀገራት መረጃ ለማግኘትም ይጠቅማል፤ ለምሳሌ Ethiopia GDP vs Kenya GDP ካሉት የሁለቱን ሀገራት ኢኮኖሚ በግራፍ ያነጻጽራል። . . . #ጠቃሚ_ማሳሰቢያ ለእነዚህ አገልግሎቶች ክፍያ ለመፈጸም በኢትዮጵያ ብር በቀጥታ መክፈል አይቻልም። የግድ የቪዛ (Visa) ወይም የማስተር ካርድ (Mastercard) ተጠቃሚ መሆን ያስፈልጋል

5 ምርጥ የሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) መተግበሪያዎች (ክፍል 1) --- 1. Humata AI (https://www.humata.ai) - ረጅም ሰነዶችን ለመተንተን 👍 ረጅም የፒዲኤፍ (PDF) ፋይሎችን ለማንበብ፣ ጥያቄ ለመጠየቅና ፈጣን መልስ ለማግኘት የሚያገለግል ድንቅ Ai ነው። ይህ Ai አንድን ሰነድ በሰከንዶች ውስጥ በመተንተን፣ የምትፈልጉትን መረጃ ነቅሶ ያወጣል። በተለይ ውስብስብ የሆኑ የህግ ሰነዶችን ወይም ቴክኒካዊ ጉዳዮችን በቀላሉ ለመረዳትና ጊዜ ለመቆጠብ እጅግ በጣም ጠቃሚ ነው። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): እስከ 60 ገጾች ያለውን ፒዲኤፍ በነፃ መተንተን ያስችላል። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): በወር $1.99 USD (ለተማሪዎች) ወይም $9.99 USD (ለባለሙያዎች) ይጀምራል። 👉 ጥቅሙ: ክፍያ ሲፈጽሙ ያልተገደበ ገጾችን ማንበብና ብዙ ፋይሎችን በአንድ ላይ ማቀናጀት ያስችላል። 👌 አጠቃቀም: የፒዲኤፍ (PDF) ፋይልዎን ወደ ድረ-ገጹ "Upload" አድርጉ። ከዚያም በቀኝ በኩል ባለው የቻት ሳጥን ላይ ጥያቄያችሁን ጻፉ። 👌 ምሳሌ: "የዚህ ጥናት ዋና ውጤቶች ምንድን ናቸው?" ወይም "በገጽ 15 ላይ የተጠቀሰው የህግ አንቀጽ ምን ይላል?" ብላችሁ ጠይቁት። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: መረጃውን ያገኘበትን ገጽ ጎላ አድርጎ ስለሚያሳይ ትክክለኛነቱን ለማረጋገጥ ይረዳል። . . . 2. Consensus (https://consensus.app) - ለሳይንሳዊ ማስረጃዎች 👍 ለሳይንሳዊ ምርምሮች አስተማማኝና በማስረጃ የተደገፉ መልሶችን ከምርምር ጽሁፎች ለማግኘት ይረዳል። ከሌሎች ሰርች ኢንጂኖች የሚለየው፣ መልሶቹን የሚሰጠው ከታመኑ የአካዳሚክ መጽሔቶችና ጥናቶች ላይ በመመርኮዝ ብቻ መሆኑ ነው። ተማሪዎች፣ መምህራንና ተመራማሪዎች ሳይንሳዊ ሀቆችን ያለ ጥርጥር ለማረጋገጥና ለጽሁፎቻቸው ዋቢ (Citation) ለማግኘት ይጠቀሙበታል። 👉 የነፃ አገልግሎት : ያልተገደበ ፍለጋ ማድረግ ይቻላል፣ ነገር ግን የጥናቶቹን ማጠቃለያ (AI Summary) ለማግኘት የተወሰነ ገደብ አለው። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): በወር $8.99 አካባቢ ይጀምራል። 👉 ጥቅሙ: ለምርምር ጽሁፎች ጥራት ያለው ማጠቃለያና ውጤቶችን ወደ Reference Manager ለመውሰድ ይረዳል። 👌 አጠቃቀም: በማፈላለጊያ ሳጥኑ ላይ አዎ ወይም አይደለም ተብለው ሊመለሱ የሚችሉ ሳይንሳዊ ጥያቄዎችን ይጠይቁ። 👌 ምሳሌ: "ጫት መቃም ለጤና ጠቃሚ ነው?" ብላችሁ ስትጠይቁት፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ የጥናት ጽሁፎችን አጠቃሎ "አዎ" ወይም "አይደለም" የሚል ሳይንሳዊ ምላሽ ይሰጣችኌል። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: "Synthesize" የሚለውን ቁልፍ ስትጫኑ የሁሉንም ጥናቶች አጠቃላይ ድምዳሜ በአንድ አንቀጽ ይሰጣችኌል። . . . 3. Claude AI (https://claude.ai) – ለጥልቅ ጽሁፎች እና ትንተና 👍 ክላውድ ረጅም ጽሁፎችን በመጻፍ፣ በማጠቃለልና የኮምፒውተር ፕሮግራሚንግ ኮዶችን በማስተካከል ረገድ እጅግ የተራቀቀ ነው። ከሌሎች የቻት ቦቶች በተለየ፣ እንደ ሰው ጥልቅ በሆነ ስሜትና ጥራት የመጻፍ ችሎታ አለው። ሰፊ መረጃዎችን በአንድ ጊዜ ተረድቶ ትንታኔ የመስጠት አቅሙ ከፍተኛ ስለሆነ፣ ለጸሃፊዎችና ለቢዝነስ ባለሙያዎች እንደ ቀኝ እጅ የሚያገለግል የፈጠራ ረዳት ነው። (በነገራችን ላይ OpenAi በሰሩ እህት እና ወንድም የተሰራ ነው) 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): እጅግ በጣም ምርጥ የሆነውን ሞዴል በነፃ መጠቀም ይቻላል (ነገር ግን በቀን ውስጥ ለጥቂት ሰዓታት የጥያቄ ገደብ አለው)። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): 'Claude Pro' በወር $20 መክፈል ያስፈልጋል። 👉 ጥቅሙ: ተጠቃሚ በሚበዛበት ሰዓት ቅድሚያ ማግኘትና ከነፃው ስሪት በ5 እጥፍ የበለጠ ጥያቄዎችን መጠየቅ ያስችላል። 👌 አጠቃቀም: ረጅም ጽሁፎችን (እስከ አንድ መጽሐፍ የሚደርሱ) በቻት ሳጥኑ ውስጥ upload ማድረግ 👌 ምሳሌ: "ይህንን የንግድ እቅድ (Business Plan) ገምግመህ ድክመቶቹን ንገረኝ" ወይም "ለአዲስ ድርጅት በሚሆን መልኩ አዘጋጅልኝ"። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: ክላውድ ከሌሎች AIዎች በተሻለ የሰውን ስሜት የተረዳና ተፈጥሯዊ የሆነ ጽሁፍ የመጻፍ ብቃት አለው። . . . 4. Canva Magic Design (https://www.canva.com) – ለፈጣን ዲዛይን 👍 ካንቫ (Canva) አሁን ላይ የAI አቅምን በመጠቀም ማንኛውንም አይነት የግራፊክስ ዲዛይን በሰከንዶች ውስጥ መስራት ያስችላል። ጽሁፍ በመስጠት ማስታወቂያ፣ የማህበራዊ ሚዲያ ፖስት ወይም ሎጎ ይሰራል። የዲዛይን እውቀት የሌለው ሰው ሳይቀር የባለሙያ ስራ የሚመስሉ ውጤቶችን ለማውጣት የሚያስችል ለአጠቃቀም ቀላል ሀኗል። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): መሰረታዊ የAI ዲዛይን መሳሪያዎችና ብዙ ቴምፕሌቶች በነፃ ይገኛሉ። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): 'Canva Pro' በወር $12 ወይም በዓመት $120 አካባቢ ነው። 👉 ጥቅሙ: የክፍያ ጥቅሙ ሁሉንም ፕሪሚየም ምስሎች፣ ቪዲዮዎችና የAI ዳራ ማጥፊያ (Background Remover) መሳሪያዎችን ለመጠቀም ያስችላል። 👌 አጠቃቀም: በካንቫ ውስጥ "Magic Design" የሚለውን ምረጡና የፈለጋችሁትን ርዕስ ጻፉ ወይም ፎቶ ጫኑ። 👌 ምሳሌ: "የቡና መሸጫ ሱቅ ማስታወቂያ ስራልኝ" በሉት፣ ብዙ አይነት አማራጭ ዲዛይኖችን ያሳያችኌል። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: ምስል ውስጥ ያሉ ሰዎችን ወይም እቃዎችን በAI አማካኝነት ለማጥፋት ወይም ለመቀየር (Magic Edit) ተጠቀሙበት። . . . 5. Notion AI (https://www.notion.so/product/ai) -- ለማስታወሻ እና እቅድ ዝግጅት 👍 ማስታወሻዎችን ለመያዝ፣ ስራዎችን ለማቀድና ጽሁፎችን ለማረም የሚያገለግል የተቀናጀ የAI ረዳት ነው። የያዟቸውን የተዝረከረኩ ማስታወሻዎች በስርአት ለማስተካከል፣ የሰዋስው ስህተቶችን ለማረምና አዳዲስ የሃሳብ መነሻዎችን ለማፍለቅ እጅግ ምርጡ ነው። ለግል ስራም ሆነ ለቡድን ተግባራት ምርታማነትን ለመጨመርና መረጃን በተቀናጀ መልኩ ለመያዝ እጅግ በጣም ውጤታማ ነው። 👉 የነፃ አገልግሎት (Free): ኖሽን ራሱ ነፃ ነው፣ ነገር ግን የAI ረዳቱን ለጥቂት የሙከራ ጊዜ ብቻ መጠቀም ይቻላል። 👉 የክፍያ አገልግሎት (Paid): በወር $8 እስከ $10 (ከኖሽን መደበኛ ክፍያ በተጨማሪ)። 👉 ጥቅሙ: ያልተገደበ የጽሁፍ ማሻሻያ፣ ትርጉምና የሃሳብ ማመንጨት አገልግሎት ለማግኘት ያስችላል። 👌 አጠቃቀም: በኖሽን ገጽ ላይ "Space" ቁልፍን ስትጫኑ AIው ስራ ይጀምራል። 👌 ምሳሌ: የጻፉችሁትን የተዝረከረከ ማስታወሻ "ወደ ሠንጠረዥ (Table) ቀይርልኝ" ወይም "ለሚቀጥለው ሳምንት የጉዞ እቅድ አውጣልኝ"። 👌 ጠቃሚ ነጥብ: የጽሁፍ ስህተትን ለማረም (Fix spelling and grammar) እጅግ በጣም ፈጣን ነው። . . . #ጠቃሚ_ማሳሰቢያ ለእነዚህ አገልግሎቶች ክፍያ ለመፈጸም በኢትዮጵያ ብር በቀጥታ መክፈል አይቻልም። የግድ የቪዛ (Visa) ወይም የማስተር ካርድ (Mastercard) ተጠቃሚ መሆን ያስፈልጋል።

ምንጭ ----------- 1. ስለ ፔድሮ ፓኤዝ (Pedro Páez) Páez, Pedro. (1622). History of Ethiopia (História da Etiópia). ይህ መጽሐፍ በኢትዮጵያ ለ19 ዓመታት የኖረው ፓኤዝ የጻፈው ዋናው መረጃ ነው። በቅርቡ በ "Hakluyt Society" በኩል ወደ እንግሊዝኛ ተተርጉሞ ታትሟል። ስለ ዓባይ ምንጭና ስለ ጎርጎራ ግንባታዎች ቀዳሚው መረጃ ነው። Caraman, Philip. (1985). The Lost Empire: The Story of the Jesuits in Ethiopia. ስለ ፔድሮ ፓኤዝ ሕይወትና በኢትዮጵያ ስለነበረው ተፅዕኖ የሚተርክ ግሩም መጽሐፍ ነው። 2. ስለ ጄምስ ብሩስ (James Bruce) Bruce, James. (1790). Travels to Discover the Source of the Nile, In the Years 1768, 1769, 1770, 1771, 1772 and 1773. ብሩስ እራሱ የጻፈው ባለ አምስት ቅጽ መጽሐፍ ነው። ስለ ጎንደር፣ ስለ መሳፍንቱና ስለ ግሸ ዓባይ ጉዞው በዝርዝር አስፍሯል። Bredin, Miles. (2001). The Pale Abyssinian: A Life of James Bruce. የብሩስን ታሪክና በአውሮፓ የነበረውን ውዝግብ የሚመረምር ዘመናዊ መጽሐፍ ነው። 3. ስለ ፉክክራቸውና ስለ ዓባይ ፍለጋ ታሪክ Moorehead, Alan. (1962). The Blue Nile. ይህ መጽሐፍ የሁለቱንም አሳሾች ጉዞና በመካከላቸው የነበረውን ልዩነት (ፉክክር) በግልጽ የሚያስረዳ የታሪክ መጽሐፍ ነው። Pankhurst, Richard. (1961). An Introduction to the Economic History of Ethiopia. ታዋቂው የታሪክ ምሁር ሪቻርድ ፓንክረስት በእነዚህ አሳሾች መዛግብት ላይ ተመስርቶ ስለ ኢትዮጵያ ስልጣኔ የጻፋቸው በርካታ ጥናቶች አሉ። 4. ስለ ባሕር ዳርና ቤዛዊት ታሪክ Seltene Seyoum. (1988). A History of Bahir Dar Town 1936-1974. (Master’s Thesis, Addis Ababa University). ስለ ከተማዋ አመሰራረትና ስለ ኮረብታዎቹ (ቤዛዊትን ጨምሮ) ስያሜ ሳይንሳዊ ጥናት የቀረበበት ጽሑፍ ነው። የባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲ የባህል ጥናት ማዕከል መጽሔቶች፦

የፔድሮ ፓኤዝና የጄምስ ብሩስ የታሪክ ዉዝግብ ================================== የፔድሮ ፓኤዝና የጄምስ ብሩስ ጉዞዎች በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ቦታ ያላቸው ብቻ ሳይሆኑ፣ በአውሮፓውያንና በኢትዮጵያ ነገሥታት መካከል የነበረውን ግንኙነት የሚገልጹ መስታውቶች ናቸው። በተለይም በሁለቱ አሳሾች መካከል የነበረው የታሪክና የዝና ሽኩቻ ታሪካቸውን የበለጠ አጓጊ ያደርገዋል። ### 1. ፔድሮ ፓኤዝ (Pedro Páez)፦ ረቂቁ ሚሲዮናዊና ቀዳሚው አሳሽ --------------------------------------- ፔድሮ ፓኤዝ ወደ ኢትዮጵያ የገባው በ1603 እ.ኤ.አ ሲሆን፣ በቆይታውም የኢትዮጵያን ባህል፣ ቋንቋ (ግዕዝና አማርኛን ጨምሮ) እና ሃይማኖት በጥልቀት አጥንቷል። ፓኤዝ እንደ ሌሎቹ አውሮፓውያን በኃይል ሳይሆን፣ በዕውቀትና በሥነ-ምግባር ተቀባይነትን ለማግኘት የሞከረ ሰው ነው። የዓባይ ምንጭ ጉብኝት (ሚያዝያ 21, 1618 እ.ኤ.አ)፦ ፓኤዝ የዓባይን ምንጭ ያየው ዐፄ ሱስንዮስን ተከትሎ ወደ ሰከላ (ግሸ ዓባይ) በሄደበት ወቅት ነው። በመጽሐፉ ላይ እንዲህ ሲል ገልጾታል፦ "ሁለት ትናንሽ ምንጮችን አየሁ፤ እነርሱም በሣርና በጭቃ በተሸፈነ ረግረጋማ ቦታ ላይ ይገኛሉ።" ይህ መግለጫ ዛሬም ድረስ የግሸ ዓባይን ተፈጥሮአዊ ገጽታ የሚገልጽ ትክክለኛ መረጃ ነው። የሕንፃ ጥበብ አሻራ፦ ፓኤዝ አሳሽ ብቻ ሳይሆን ባለሙያም ነበር። በጣና ሐይቅ ዳርቻ በጎርጎራ (Gorgora Nova) ላይ ለዐፄ ሱስንዮስ በድንጋይና በኖራ ድንቅ ቤተ-መንግሥትና ቤተክርስቲያን ገንብቷል። ይህ ሕንፃ በኢትዮጵያ ውስጥ የአውሮፓ የሕንፃ ጥበብ (Baroque style) የታየበት የመጀመሪያው አጋጣሚ ነበር። የታሪክ አጻጻፉ፦ "História da Etiópia" የተባለው መጽሐፉ ስለ ኢትዮጵያ ነገሥታት፣ ስለ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖት ሥርዓትና ስለ አገሪቱ መልክዓ ምድር እጅግ ዝርዝር መረጃ የያዘ ነው። ፓኤዝ በ1622 እ.ኤ.አ በደረሰበት ሕመም በኢትዮጵያ ውስጥ ነው የሞተው። ### 2. ጄምስ ብሩስ (James Bruce)፦ ትዕቢተኛውና ተጓዡ ስኮትላንዳዊ --------------------------------------- ጄምስ ብሩስ ወደ ኢትዮጵያ የመጣው ፓኤዝ ከሞተ ከ150 ዓመታት በኋላ በ1769 እ.ኤ.አ (በዘመነ መሳፍንት ዋዜማ) ነው። የእሱ ጉዞ ከሃይማኖት ይልቅ በሳይንሳዊ ፍለጋና በዝና ላይ ያተኮረ ነበር። ወደ ግሸ ዓባይ የተደረገ ጉዞ፦ ብሩስ በጎንደር ለሁለት ዓመታት ያህል ቆይቷል። በወቅቱ የነበሩትን ባለሥልጣናት (በተለይም ራስ ሚካኤል ስሁልንና እቴጌ ምንትዋብን) በሕክምና ዕውቀቱ በመርዳት ወዳጅነታቸውን አትርፏል። በስተመጨረሻም በ1770 እ.ኤ.አ ጥቅምት ወር ላይ የዓባይን ምንጭ ለመጎብኘት ፈቃድ አገኘ። የግኝት ውዝግብ፦ ብሩስ ግሸ ዓባይ ደርሶ በምንጩ ውሃ "ለታላቋ ብሪታንያ ንጉሥ ጤና" ጽዋ በመጠጣት፣ የዓባይን ምንጭ ያገኘ የመጀመሪያው አውሮፓዊ እራሱ እንደሆነ አወጀ። ሆኖም፣ የፔድሮ ፓኤዝን መዛግብት አንብቦ ስለነበር፣ ፓኤዝ የጻፈው "ውሸት ነው" ወይም "ቦታውን አላየውም" በማለት መጽሐፉ ላይ ክፉኛ ተችቶታል። ይህ ትችቱ በኋላ ላይ በታሪክ ተመራማሪዎች ዘንድ ውድቅ ተደርጎበታል። የአውሮፓውያን ጥርጣሬ፦ ብሩስ ወደ አገሩ ተመልሶ ስለ ኢትዮጵያ ድንቅ ነገሮች (ለምሳሌ ጥሬ ሥጋ መበላቱን) ሲተርክ፣ የአውሮፓውያን ማኅበረሰብ "የማይመስል ወሬ" በማለት አላመኑትም ነበር። "Travels to Discover the Source of the Nile" የተባለው መጽሐፉ የታተመው ከ20 ዓመታት በኋላ በ1790 እ.ኤ.አ ነው። ጄምስ ብሩስ የቴምፕላር (Knight Templar) ስለመሆኑና ስላለመሆኑ የታሪክ ተመራማሪዎች ለረጅም ጊዜ ሲከራከሩበት የነበረ ጉዳይ ነው። 1. ጄምስ ብሩስ እና ፍሪሜሰንሪ (Freemasonry) ጄምስ ብሩስ ፍሪሜሰን (Freemason) እንደነበረ ምንም ጥርጥር የለውም። እ.ኤ.አ. በ1753 በኤዲንብራ በሚገኘው "Canongate Kilwinning Lodge No. 2" አባል ሆኖ ተመዝግቧል። በወቅቱ በነበሩት ፍሪሜሰኖች ዘንድ ትልቅ ክብር ነበረው፤ እንዲያውም ወደ ኢትዮጵያ ለሚያደርገው ጉዞ በስኮትላንድ ከሚገኙ የፍሪሜሰን ማኅበራት ድጋፍ አግኝቶ ሊሆን እንደሚችል ይገመታል። 2. ጄምስ ብሩስ እና "ቴምፕላር" የመሆን ወሬ ብሩስ የቴምፕላር ነበር የሚለው ወሬ የመጣው ከሚከተሉት ምክንያቶች የተነሳ ነው፦ የኢትዮጵያና የቃል ኪዳኑ ታቦት፦ ብሩስ ወደ ኢትዮጵያ የመጣው የቃል ኪዳኑን ታቦት (Ark of the Covenant) ፍለጋ ነው የሚሉ ወገኖች አሉ። ቴምፕላሮች ታቦቱን እንደሚፈልጉ ስለሚታመን፣ የብሩስ ጉዞ ከዚህ ሚስጥራዊ ዓላማ ጋር የተያያዘ ነው ተብሎ ይታመናል። የስኮትላንድ ቴምፕላር ሥርዓት፦ ብሩስ አባል የነበረበት የፍሪሜሰን ሎጅ በወቅቱ "Order of the Temple" ከሚባሉ ሥርዓቶች ጋር ግንኙነት ነበረው። አንዳንድ የታሪክ ጸሐፊዎች ብሩስ በኢትዮጵያ ቆይታው ያገኘውን ጥንታዊ መረጃ ለቴምፕላር ማኅበራት ሚስጥር አሳልፎ ሰጥቷል ይላሉ። ምልክቶች፦ በመጽሐፉ ውስጥ የተጠቀሙባቸው አንዳንድ ምልክቶችና የጥንታዊ ታሪክ አጻጻፉ ከቴምፕላር ፍልስፍና ጋር ይመሳሰላሉ የሚሉ ተመራማሪዎች አሉ። ### 3. በመካከላቸው የነበረው የታሪክ ፉክክር --------------------------------------- ምንም እንኳን በዘመን ቢራራቁም፣ ጄምስ ብሩስ በፓኤዝ ላይ የከፈተው "የብዕር ዘመቻ" በታሪክ ታዋቂ ነው። የመጀመሪያ ለመሆን የተደረገ ጥረት፦ ብሩስ የፓኤዝን ስም ለማጥፋት የሞከረው የእራሱን "የመጀመሪያ አግኚነት" ዝና ለማዳን ነበር። ፓኤዝ የጻፈው መልክዓ ምድራዊ ገለጻ "ከሌሎች የሰማው እንጂ በአይኑ ያየው አይደለም" በማለት ክፉኛ ተከራክሯል። ሳይንስና ቴክኖሎጂ፦ ብሩስ እንደ ቴሌስኮፕ ያሉ ዘመናዊ መሣሪያዎችን በመጠቀም የቦታውን ትክክለኛ የኬክሮስና የኬንትሮስ (Latitude and Longitude) መስመር አስቀምጧል። ይህም የፓኤዝን መረጃ "የቄስ ወሬ"፣ የእሱን ደግሞ "የሳይንስ ውጤት" ለማስመስል የተጠቀመበት ዘዴ ነበር። የታሪክ ፍርድ፦ የ20ኛው ክፍለ ዘመን ተመራማሪዎች ግን ፓኤዝ የገለጸው የግሸ ዓባይ ተፈጥሮ ከብሩስ መግለጫ ይልቅ እጅግ ትክክለኛ ሆኖ አግኝተውታል። እንዲያውም ብሩስ የፓኤዝን መረጃዎች በስርቆት (Plagiarism) ሳይጠቀምባቸው እንዳልቀረ ይጠረጠራል። ### 4. በሁለቱ መካከል ያለው ቁልፍ ልዩነት --------------------------------------- | መለኪያ | ፔድሮ ፓኤዝ | ጄምስ ብሩስ | | --- | --- | --- | | ዓላማ | ካቶሊክን ማስፋፋትና ንጉሡን መርዳት። | የዓባይን ምንጭ ማግኘትና ዝነኛ መሆን። | | የኢትዮጵያ ሁኔታ | ኢትዮጵያ በማዕከላዊ መንግሥት የምትመራበት ጠንካራ ወቅት። | መሳፍንት እርስ በርስ የሚጋጩበትና መንግሥት የደከመበት ወቅት። | | ውጤት | በድንጋይና ኖራ ግንባታ አገሪቱን ዘመናዊ ለማድረግ ሞክሯል። | ስለ ኢትዮጵያ ዝርዝር መልክዓ ምድራዊ ካርታ ለዓለም አስተዋውቋል። | | ባሕርይ | ትሑት፣ ቋንቋ አዋቂና ከአካባቢው ሰው ጋር የተዋሃደ። | ኮራ ያለ፣ በትዕቢቱ ምክንያት ከአካባቢው ሰዎች ጋር ብዙ ጊዜ የሚጋጭ። |

ዶ/ር ጆን ማክስዌል የማንም ሰው ሕይወት በስህተቶችና በመጥፎ ተሞክሮዎች የተሞላ ነው ይህን እወቁ: ስህተቶች ስህተት የሚሆኑት በተሳሳተ መልኩ ስንቀበላቸውና በተሳሳተ መልኩ ምላሽ ስንሰጣቸው ሲሆን ስህተቶች ደግሞ ውድቀት የሚሆኑት በተደጋጋሚ በተሳሳተ መልኩ ምላሽ ስንሰጣቸው ነው" ወደፊት የሚወድቁ ሰዎች ትክክል ያልሆኑ ስህተቶችንና መጥፎ ተሞክሮዎችን እንደተለመደ የሕይወት ክፍል ያያሉ፡፡ ከእነሱም እየተማሩ ጉዞአቸውን ይቀጥላሉ፡፡ ዓላማቸውን ለማሳካትም በጽናት የተሞሉ ናቸው፡ ዋሽንግተን ኢርቪን ይህንን ብሏል “ታላቅ አዕምሮዎች ዓላማ አላቸው ሌሎች ደግሞ ምኞቶች። ትንንሽ አዕምሮዎች በመጥፎ ገጠመኞቻቸው ሲያዝኑ ታላቅ አእምሮዎች ግን እነኚህን መጥፎ ገጠመኞች ያሸንፋሉ" ወደ ስኬት የሚወስዱ መንገዶች ሁሉ የተሰሩት በውድቀት ቦታ ላይ መሆኑ ደግሞ እውነታውን ያከብደዋል፡፡ ይህ እውነታ ታዲያ ራዕይ ባላቸው ሰዎች እና በራዕያቸው እውን መሆን መሀከል እንደመሠረት ድንጋይ ሆኖ ያገለግላል፡፡ ማንም ሰው ደግሞ ውድቀትን ቀምሶ ራዕዩን ሊያሳካ ይችላል፡፡ ለዚህም ነው ሮብ ፓርስን የተባለ የመጽሐፍ ደራሲ ማገ ውድቀት ውስጥ ላሉ ሰዎች ነው የሚገባው" ያለው፡፡ ብዙ ሰዎች የስኬት (የውጤታማነት) ሂደት ቀላል መሆን እንዳለበት ያምናሉ፡፡ ይህንን አመለካከታቸውን አስመልክቶም የብዙ ፈጠራዎች ባለቤት የሆነው አሜሪካዊ ቶማስ ሄድሰን ይሄንን ብሏል፡፤ “ውድቀት ለራሳችን ካለን ከፍተኛ ግምት ጋር የሚያያዝ ነገር ነው፡፡ በመሆኑም ሰዎች ብዙ ጊዜ ጠንክረው የማይሰሩት ለራሳቸው ካላቸው ከፍተኛ የሆነ ግምት የተነሳ ብዙ ሳይጥሩ ውጤታማ እንደሚሆነ- ያስባሉ:: ቁጥራቸው ቀላል የማይባል ሰዎች የሆነ ቀን ላይ ከእንቅልፋቸው ሲነቁ ራሳቸውን ሀብታም ሆነው እንደሚያገኙት ያምናሉ፡፡ በእውነትም ዜማስ በግማሽ ያህል ትክክል ናቸው ምክንያቱም በመጨረሻው ሰዓት መንቃታቸው አይቀርምና ማንኛችንም ምርጫ አለን። በምንም ዓይነት መልኩ ሳንሳሳት (ሳንወድቅ) ሕይወታችንን ሙሉ ማንቀላፋት? ወይስ ነቅተን ይህን እውነት መረዳት? 'ውድቀት ማለት ለውጤታማነታችን የምንከፍለው ዋጋ ነው” ይሄንን አዲስ የሆነ የውድቀት ገለፃ ከተረዳን ነፃ ሆነን ወደፊት መጓዝና ወደፊት መውደቅ እንጀምራለን፡፡

ስልጠና የሚያሳይ ዘጋቢ ፊልም እየተመለከተ ሳለ፣ በውስጡ የመቀየር ፍላጎት ተቀሰቀሰ። በ SEALs የሚያየው ተግሣጽ፣ ጥንካሬ እና ቁርጠኝነት ቀደም ሲል ያጣውን የዓላማ ስሜት መልሶ እንዲያገኝ አነሳሳው። ይህንን ህልም እውን ለማድረግ ከፍተኛ የሰውነት ክብደት መቀነስ እና የትምህርት ክፍተቶችን ማስተካከል እንዳለበት ያውቅ ነበር። በመጀመሪያዎቹ ጥቂት ወራት ውስጥ፣ በሚገርም ቁርጠኝነት፣ በጥቂት ወራት ውስጥ 45 ኪሎ ግራም ቀንሶ ለባህር ኃይል እንዲቀላቀል የሚያስችለውን መስፈርት አሟላ። ይህ የህይወቱ አቅጣጫ መቀየር ለጎጊንስ "አንተን ማንም ሊጎዳህ አይችልም" የሚለውን ፍልስፍና የፈጠረበት የመጀመሪያው እርምጃ ነበር። SEAL ስልጠና (BUD/S) እጅግ ከባድ ሲሆን ብዙ ሰዎች በስልጠናው ወቅት ይሰረዛሉ። ጎጊንስ ለሶስተኛ ጊዜ የBUD/S ስልጠናውን ተቀላቀለ፣ ምክንያቱም በጉዳት ምክንያት ከዚህ ቀደም ሁለት ጊዜ እንዲሰረዝ ተደርጓል። ይህ ደግሞ እሱ በአእምሮው ምን ያህል ጠንካራ እንደሆነ እና ግቡን ለማሳካት ምን ያህል ቁርጠኛ እንደሆነ ያሳያል። ስልጠናው በሙሉ በአካልና በአእምሮ የሚፈታተኑ መሰናክሎች የተሞላ ነበር። ነገር ግን ጎጊንስ በእያንዳንዱ ፈተና ውስጥ እራሱን በመግፋት፣ ከአቅሙ በላይ መሄድ እንደሚችል አሳየ። የ40% ህግን በመጠቀም፣ ሰዎች ከአቅማቸው 40% ብቻ እንደሚጠቀሙ በማመን የቀረውን 60% ለመጠቀም እራሱን ያስገድድ ነበር። ከባህር ኃይል SEAL ስልጠና በኋላ ጎጊንስ የአየር ኃይል ታክቲካል ኤር ኮንትሮል ስልጠና (TACP) እና የአርሚ ሬንጀር ስልጠናንም አጠናቀቀ። በታሪክ ሶስቱንም የልዩ ሃይል ስልጠናዎችን ያጠናቀቀ ብቸኛው ግለሰብ ነው። ይህ የሚያሳየው የሱ የአእምሮ እና የአካል ጥንካሬ ደረጃ ወደር የለሽ መሆኑን ነው። ነገር ግን የጎጊንስ ትግል እዚያ አላበቃም፤ እጅግ በጣም ብዙ የአልትራ ማራቶን ውድድሮችን በመሮጥ እራሱን መፈታተኑን ቀጠለ። በስፖርት ህይወቱም በርካታ ጉዳቶች እና ህመሞች ገጥመውታል። ነገር ግን እሱ ፈጽሞ ተስፋ አልቆረጠም። ለምሳሌ ያህል፣ በባድዋተር አልትራማራቶን ውድድር፣ ሰውነቱ ሊቋቋመው ከሚችለው በላይ በሆነ ህመም ውስጥ እያለ፣ ያንን ህመም ተቋቁሞ ውድድሩን አጠናቋል። ይህ የመጽሐፉ ዋና መልእክት ነው – አእምሯችንን ተጠቅመን የሰውነታችንን ገደቦች ማለፍ እንደምንችል ያሳያል። ጎጊንስ እራሳችንን ለመቀበል፣ ድክመቶቻችንን ለማወቅ እና በራስ መተማመን ላይ ለመስራት "የተጠያቂነት መስታወት" (Accountability Mirror) እንድንጠቀም ያበረታታል። በእያንዳንዱ ጠዋት በመስታወት ፊት ቆመን፣ እራሳችንን በግልጽ እንድንገመግም እና በምን ላይ መስራት እንዳለብን እንድንጽፍ ይመክራል። ይህ ዘዴ እራሳችንን ሳናታስብ እና ያለፈውን ሳናስታውስ፣ ወደፊት በግልጽ እንድንመለከት እና እንድንሻሻል ያስችለናል። በተጨማሪም "የኩኪ ማሰሮ" (Cookie Jar) የሚል ፅንሰ ሀሳብ አለው፤ ይህም በህይወታችን ውስጥ ያሳካናቸውን ትናንሽም ሆኑ ትልልቅ ድሎች የምናስቀምጥበት ምናባዊ ማሰሮ ነው። አስቸጋሪ ጊዜ ሲገጥመን፣ ከዚህ ማሰሮ ውስጥ አንድ "ኩኪ" (ድል) በማውጣት፣ ቀደም ሲል የገጠሙንን አስቸጋሪ ሁኔታዎች እንዴት እንዳሸነፍን በማስታወስ፣ አሁንም የገጠመንን ፈተና ማለፍ እንደምንችል ያሳያል። የመጽሐፉ ዋና መልእክት፣ ህይወት ምንም ያህል አስቸጋሪ ቢሆንም፣ የሰው ልጅ አእምሮ እጅግ በጣም ጠንካራ እና የማይገደብ አቅም አለው የሚል ነው። ጎጊንስ እያንዳንዳችን ከምናስበው በላይ አቅም እንዳለን እና ውስጣዊ ጥንካሬያችንን በመጠቀም ማንኛውንም መሰናክል ማሸነፍ እንደምንችል ያሳያል። እራስህን ከምቾት ቀጠናህ ውጭ እንድትገፋ፣ ህመም እና ስቃይ የጥንካሬ ምንጭ እንደሆኑ እንድትቀበል፣ እና ሁል ጊዜም እራስህን እንድትፈታተን ያበረታታል። መጽሐፉ የጎጊንስን የህይወት ታሪክ በመጠቀም እነዚህን ሃሳቦች በዝርዝር ያብራራል፣ እና አንባቢዎች የራሳቸውን ህይወት እንዲገመግሙ እና ታላቅነትን እንዲያሳኩ ያነሳሳል። ተዛማጅ መጽሃፍት ኤክስትሪም ኦነር ሺፕ : ሃው ዩኤስ ኔቪ ሲልስ ሊድ ኤንድ ዊን በ ጆኮ ዊል ሊንክ እና ሌፍ ባቢን ግሪት : ዘ ፓወር ፓሽን ኤንድ ፐርሲቪራንስ በ አንጅላ ደክ ዎርዝ

"ካን ኖት ሀርት ሚ" በ ዴቪድ ጎጊንስ የመጽሐፍ ዓይነት: ኢልቦለድ(የህይወት ታሪክ) የወፍ እይታ የዴቪድ ጎጊንስ የህይወት ታሪክ በልጅነት ጊዜ ያሳለፈው በደል እና ድህነት ከዛም ወደ ባህር ኃይል ሲል ፣ አርሚ ሬንጀር ጉዞ እና እጅግ በጣም ጠንካራ አትሌት ለመሆን ያደረገውን ጉዞ ይዘግባል፣ ይህም ጥልቅ ተግዳሮቶችን በከፍተኛ የአእምሮ ጥንካሬ እና ራስን በመግዛት እንዴት ማሸነፍ እንደሚቻል የሚያሳይ መጽሃፍ ነው። ዋና ሀሳብ / ዓላማ / ጭብጥ የዴቪድ ጎጊንስ "ካን ኖት ሀርት ሚ" ዋናው ሃሳብ እና ዓላማ አንድ ግለሰብ፣ ምንም ያህል አስቸጋሪ የሆነ የህይወት ዳራ ቢኖረውም፣ በአእምሮ ጥንካሬ፣ በዲሲፕሊን እና ራስን በማሸነፍ ከማሰብ በላይ የሆኑ ስኬቶችን ማግኘት እንደሚችል ማሳየት ነው። መጽሐፉ የሰው ልጅ አእምሮ የራሱን ገደቦች እንደሚፈጥር እና እነዚህን ገደቦች በመስበር ብቻ እውነተኛውን አቅም ማግኘት እንደሚቻል ያብራራል። ጎጊንስ አንባቢዎች እራሳቸውን እንዲፈትኑ፣ ህመምን እንዲቀበሉ እና ከምቾት ቀጠናቸው እንዲወጡ በማበረታታት፣ ውስጣዊ ጥንካሬያቸውን እንዲያገኙ እና ህይወታቸውን እንዲቆጣጠሩ ያነሳሳል። መጽሐፉ እያንዳንዱ ሰው በውስጡ ያልተነካ ታላቅ አቅም እንዳለው የሚያሳይ ሲሆን፣ ይህንን አቅም ለማውጣት ራስን ማስገደድ እና ተስፋ አለመቁረጥ እንደሚጠይቅ ያጎላል። ደጋፊ ማስረጃ / ምሳሌዎች ጎጊንስ በመጽሐፉ ውስጥ የሚያቀርባቸውን ዋና ዋና ሃሳቦች እና መርሆዎች ለመደገፍ ሙሉ በሙሉ ማለት ይቻላል የራሱን የግል ህይወት ታሪክ፣ ልምዶች እና እጅግ በጣም ከባድ የሆኑ ፈተናዎችን ይጠቀማል። ይህ መጽሐፍ እንደ ሳይንሳዊ ጥናት ወይም የውጭ ማስረጃዎች ላይ የተመሰረተ ሳይሆን፣ በጸሐፊው ግላዊ ተሞክሮዎች ላይ የተመሰረተ ነው። ለምሳሌ:የልጅነት ስቃይ እና ድህነት: ከባድ የአካል እና ስነ ልቦናዊ ጥቃት ይደርስበት የነበረበትን የልጅነት ጊዜውን በመጥቀስ፣ አንድ ሰው ህይወት ምንም ያህል አስቸጋሪ ቢሆንም፣ ከውስጥ በመነሳት ማንኛውንም ነገር ማሸነፍ እንደሚችል ያሳያል። የዚህ መጥፎ ልምድ ትዝታዎች ለ'calloused mind' (የአእምሮ ጥንካሬ) እድገት መሰረት እንደሆኑ ያብራራል።ከመጠን በላይ ውፍረት እና ለውጡ: ከመጠን በላይ ውፍረት የነበረበትን እና ምንም ተስፋ የለሽ የሚመስል የህይወት ምዕራፍ በዝርዝር ያቀርባል። ከዚያም በሶስት ወር ውስጥ 48 ኪሎ ግራም ያህል በመቀነስ የባህር ኃይል SEAL ስልጠና ለመግባት የቻለበትን ሂደት ይተርካል። ይህንን ልምድ 'የ40% ህግ'ን እና የሰው ልጅ አእምሮ አካልን እንዴት እንደሚገታ የሚያሳይ ዋና ማስረጃ አድርጎ ያቀርባል።የባህር ኃይል SEAL ስልጠና (BUD/S) ተሞክሮ: BUD/S ን በተደጋጋሚ መሞከሩ እና ሶስት ጊዜ ስልጠናውን ማጠናቀቁ የጽናት እና የአእምሮ ጥንካሬው ዋና ማስረጃ ነው። በስልጠናው ወቅት የገጠሙትን እጅግ ከባድ የአካል እና የአእምሮ ፈተናዎች፣ የፍርሃት/የገሃነም ሳምንት (Hell Week) እና የጉዳት ገጠመኞችን በዝርዝር ይገልጻል። እነዚህም የ'calloused mind' እና 'Cookie Jar' መርሆዎችን ለማሳየት ይጠቀምባቸዋል።የአልትራ ማራቶን ውድድሮች: ጎጊንስ እጅግ በጣም ከባድ የሆኑ የአልትራ ማራቶን ውድድሮችን (ለምሳሌ ባድዋተር አልትራማራቶን) እንዴት እንደሮጠ እና በሂደቱ ውስጥ የደረሰበትን ከባድ ህመም እና ስቃይ ይተርካል። እነዚህ ውድድሮች የ'40% ህግ'ን እና አካላዊ ገደቦችን ለማለፍ የአእምሮን ኃይል የመጠቀም አስፈላጊነትን በተግባር ያሳያሉ።በእያንዳንዱ ምዕራፍ መጨረሻ ላይ የራሱን የህይወት ታሪክ ምሳሌዎች በመጠቀም የሚያቀርባቸውን ትምህርቶች እና መርሆዎች ያጠናክራል፣ ይህም መጽሐፉን በጣም አሳማኝ እና አነሳሽ ያደርገዋል። ቁልፍ ትርጓሜዎች / ፅንሰ-ሀሳቦች የ40% ህግ (The 40% Rule): አንድ ሰው የአቅሙ 40% ላይ ብቻ ሲደርስ አእምሮው እንዲያቆም ይነግረዋል የሚል ፅንሰ ሀሳብ ነው። እውነተኛ አቅማችንን ለመድረስ ይህንን የአእምሮ ገደብ ማለፍ አለብን። የአእምሮ ጥንካሬ (Calloused Mind): አእምሮን ለችግር፣ ለስቃይ እና ለአሉታዊነት በማጋለጥ ጠንካራ ማድረግ ይቻላል ይላል። ልክ እንደ አካላዊ ጥንካሬ፣ አእምሮም ለፈተናዎች በተጋለጠ ቁጥር እየጠነከረ ይሄዳል። የተጠያቂነት መስታወት (Accountability Mirror): እራስህን በመስታወት ውስጥ እየተመለከትክ፣ ያለ ምንም ሰበብ ድክመቶችህን እና ግብህን በመለየት፣ በየቀኑ በምን ላይ እንደምትሰራ የምትጽፍበት ዘዴ። ለራስህ ታማኝ እንድትሆን ያግዛል። የኩኪ ማሰሮ (Cookie Jar): በህይወትህ ያሳካሃቸውን ትናንሽም ሆኑ ትልልቅ ድሎች፣ ፈተናዎችን እንዴት እንዳሸነፍክ በማስታወስ የምትሰበስብበት ምናባዊ ስብስብ መሆኑን ይናገራል። አስቸጋሪ ጊዜ ሲገጥምህ፣ ከዚህ ማሰሮ ውስጥ አንድ "ኩኪ" በማውጣት፣ ያለፈውን ጥንካሬህን በማስታወስ አሁን ያለህን ፈተና እንድትወጣ ያነሳሳሃል። የምቾት ቀጠናን ማፍረስ (Breaking the Comfort Zone): እድገት እና እውነተኛ ለውጥ የሚመጣው አንድ ሰው ከለመደው ምቾት ሲወጣ እና እራሱን ለአዲስ እና ፈታኝ ሁኔታዎች ሲያጋልጥ ብቻ እንደሆነ የሚያሳይ መርህ መሆኑን ያወሳል። መዋቅር / አደረጃጀት መጽሐፉ በአብዛኛው ጭብጥ እና የህይወት ታሪክን በአንድ ላይ በማጣመር የተዋቀረ ነው። እያንዳንዱ ምዕራፍ የዴቪድ ጎጊንስን የህይወት ታሪክ ክፍል በማቅረብ ይጀምራል፤ ይህም ከልጅነቱ ጀምሮ እስከ ስኬቶቹ ድረስ ያለውን ጉዞ ያካትታል። ከዚያም በእያንዳንዱ ምዕራፍ መጨረሻ ላይ ጎጊንስ ከቀረበው የህይወት ተሞክሮ ያገኘውን ትምህርት ወይም መርህ ያብራራል። ይህ መዋቅር አንባቢው የጎጊንስን የህይወት ጉዞ በመከተል፣ ፅንሰ-ሃሳቦቹ ከየት እንደመጡ እና እንዴት በተግባር እንደሚውሉ እንዲረዳ ያስችለዋል። ለምሳሌ፣ ስለ 'የኩኪ ማሰሮ' ሲያብራራ፣ ጎጊንስ በህይወቱ ውስጥ አስቸጋሪ ሁኔታዎችን እንዴት እንዳሸነፈ የሚያሳይ የግል ምሳሌ ያቀርባል። ይህ አደረጃጀት የአንባቢውን ስሜት የሚነካ እና ሀሳቦቹ የበለጠ ተጨባጭ እና ለማስታወስ ቀላል እንዲሆኑ ያደርጋል። በተጨማሪም፣ እያንዳንዱ ምዕራፍ እንደ 'Challenge Yourself' (እራስህን ፈትን) እያለ አበረታች መልእክቶች እና መልመጃዎች ይይዛል፤ ይህም አንባቢዎች ያነበቡትን ተግባራዊ እንዲያደርጉ ያግዛል። አጠቃላይ ታሪክ / ትረካ የዴቪድ ጎጊንስ "ካን ኖት ሀርት ሚ" መጽሐፍ አንድ ሰው ከአሰቃቂ የልጅነት ጊዜ፣ ከድህነት እና ከማህበራዊ እንግልት በመነሳት የራሱን ውስጣዊ ጥንካሬ እንዴት እንደሚያገኝ እና የማይታሰብ የሚመስሉ ስኬቶችን እንዴት እንደሚያሳካ የሚያሳይ አስደናቂ ታሪክ ነው። ጎጊንስ እጅግ በጣም አስቸጋሪ በሆነ የልጅነት ጊዜ ውስጥ እንዳለፈ ይተርካል። ገና በለጋ እድሜው በአባቱ አካላዊ እና ስነ ልቦናዊ ጥቃት ይደርስበት ነበር፣ እናም ከትምህርት ቤት ጓደኞቹ ዘረኝነት እና ጉልበተኝነት ይገጥመው ነበር። እነዚህ ሁሉ ገጠመኞች በውስጡ ከፍተኛ ፍርሃትና አለመተማመን እንዲያድርበት አድርገውታል። በትምህርቱም ደካማ ነበር፣ እናም የወደፊት ህይወቱ ምንም ተስፋ የሌለው መስሎ ይታይ ነበር። ወደ ሃያዎቹ አመታት ሲቃረብ፣ 136 ኪሎ ግራም የሚመዝን ውፍረት ያለው፣ በረሮ ከሚያስቸግርበት አፓርትመንት የሚኖር እና የተወሰነ ደመወዝ የሚያስገኝ የምሽት ስራ የሚሰራ ወጣት ነበር። ህይወቱ ሙሉ በሙሉ ያለ አቅጣጫ እና ተስፋ የለሽ መስሎ ነበር። አንድ ቀን ግን፣ በቴሌቪዥን ስለ ባህር ኃይል SEAL

መጨረሻውን አስበህ ጀምር (Begin with the End in Mind): ይህ ልማድ የህይወትን ትርጉም እና ዓላማ አስቀድሞ በመወሰን ላይ ነው። አንድ ግለሰብ የራሱን እሴቶች፣ መርሆዎች እና የረጅም ጊዜ ግቦች በማወቅ፣ በእነሱ ላይ ተመስርቶ ውሳኔዎችን ያደርጋል። የግል ተልዕኮ መግለጫ (Personal Mission Statement) ማዘጋጀት ለዚህ ልማድ ወሳኝ ሲሆን፣ የህይወት መመሪያ ሆኖ ያገለግላል። 3. ዋናውን ነገር አስቀድም (Put First Things First): ይህ ልማድ ተግባሮችን በእሴቶች እና መርሆች መሰረት በማስቀደም ላይ ያተኩራል። ኮቪ የጊዜ አያያዝን (Time Management Matrix) ያቀርባል፣ ይህም ተግባሮችን በአስፈላጊነት እና በአስቸኳይነት ይከፍላል። ውጤታማ ሰዎች በሁለተኛው ኳድራንት (አስፈላጊ ግን አስቸኳይ ያልሆኑ) ተግባራት ላይ ያተኩራሉ፤ ይህም እቅድ ማውጣት፣ ግንኙነቶችን መገንባት እና አቅምን ማሳደግን ያካትታል። ይህ የረጅም ጊዜ ስኬት እና የችግሮች መከላከል መሰረት ነው። እነዚህ ሶስት ልማዶች ግለሰቦች ከጥገኝነት (Dependence) ወደ ነፃነት (Independence) እንዲሸጋገሩ ያስችላቸዋል፤ ይህም የራሳቸውን ህይወት በቁጥጥር ስር የማዋል ችሎታ ነው። ቀጣዮቹ ሶስት ልማዶች የህዝብ ድልን ይመለከታሉ፤ ይህም ከሌሎች ሰዎች ጋር ውጤታማ ግንኙነት መፍጠር ላይ ያተኩራል፡ 4. አሸናፊ/አሸናፊ አስብ (Think Win/Win): ይህ ልማድ በሁሉም የሰው ግንኙነቶች ውስጥ የጋራ ጥቅም መፈለግን ያበረታታል። አንድ ሰው የራሱን ፍላጎት ከማሟላት ባሻገር የሌሎችን ፍላጎትም ግምት ውስጥ በማስገባት መፍትሄዎችን መፈለግ አለበት። ይህ የመተባበር እና የጋራ ብልጽግና አስተሳሰብ ሲሆን፣ ሁሉንም ወገኖች የሚያረኩ ስምምነቶችን ለመድረስ ይረዳል። 5. መጀመርያ ለመረዳት ፈልግ/እሻ ከዛም ተረዳ (Seek First to Understand, Then to Be Understood): ይህ ልማድ ስሜታዊ ማዳመጥ (Empathic Listening) አስፈላጊነት ላይ ያተኩራል። ሰዎች የሌሎችን ሀሳብ፣ ስሜት እና ፍላጎት በጥልቀት ሳያዳምጡ የራሳቸውን ሀሳብ ለማስተላለፍ ሲሞክሩ የሚፈጠሩትን አለመግባባቶች ይዳስሳል። በእውነት ለመረዳት በማሰብ ማዳመጥ ግንኙነቶችን ያጠናክራል እና መፍትሄዎችን ለማግኘት ይረዳል። 6. ቅንጅት ፍጠር (Synergize): ይህ ልማድ የሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ግለሰቦች አንድ ላይ ሲሰሩ የሚፈጥሩት ውጤት ከግለሰብ ድምር ውጤት የሚበልጥበትን ሂደት ያመለክታል። ቅንጅት የሚመጣው ልዩነቶችን በማክበር እና የተለያዩ አመለካከቶችን ተጠቅሞ አዳዲስ እና የተሻሉ መፍትሄዎችን በማግኘት ነው። ይህ የፈጠራ ትብብር ከፍተኛውን እምቅ ችሎታ ይከፍታል። እነዚህ ሶስት ልማዶች ግለሰቦች ከነፃነት (Independence) ወደ መተባበር (Interdependence) እንዲሸጋገሩ ያስችላቸዋል፤ ይህም ከሌሎች ጋር በመተባበር ታላቅ ነገር መፍጠር የሚችሉበት ደረጃ ነው። ሰባተኛው ልማድ ቀጣይነት ያለው እድሳትን ይመለከታል፡ 7. መጋዝህን መሳል (Sharpen the Saw): ይህ የመጨረሻው ልማድ የሁሉም ልማዶች መሠረት ነው። እራስን በአራት ዋና ዋና ዘርፎች ማደስን ያመለክታል፡ አካላዊ፣ አእምሮአዊ፣ መንፈሳዊ እና ማህበራዊ/ስሜታዊ። አካላዊ እድሳት የአካል ብቃት እንቅስቃሴን፣ ትክክለኛ አመጋገብን እና እረፍትን ያካትታል። አእምሮአዊ እድሳት በማንበብ፣ በመጻፍ እና በመማር ይከሰታል። መንፈሳዊ እድሳት ከእሴቶች እና መርሆች ጋር መገናኘትን፣ ማሰላሰልን ወይም ጸሎትን ያካትታል። ማህበራዊ/ስሜታዊ እድሳት ከሌሎች ጋር ግንኙነት መፍጠርን እና ውጤታማ የመተጋገል ልማዶችን መለማመድን ያጠቃልላል። ይህ ልማድ ቀጣይነት ያለው እድገት እና ሚዛናዊ ህይወት እንዲኖር ያረጋግጣል። በአጠቃላይ፣ መጽሐፉ ግለሰቦች ከአጸፋዊ (Reactive) ወደ ፕሮአክቲቭ አስተሳሰብ እንዲሸጋገሩ፣ የራሳቸውን እሴቶች እንዲለዩ፣ ጊዜያቸውን በአግባቡ እንዲጠቀሙ፣ ከሌሎች ጋር በጋራ ጥቅም ላይ የተመሰረተ ግንኙነት እንዲገነቡ፣ በቅድሚያ እንዲረዱ፣ በፈጠራ እንዲተባበሩ እና ህይወታቸውን በአራት ዘርፎች በየጊዜው እንዲያድሱ ጥሪ ያደርጋል። ይህ ሁሉ ዘላቂ ውጤታማነትን፣ የህይወት እርካታን እና የሌሎችን ህይወት የመቀየር ችሎታን ያስገኛል። ኮቪ የሰባቱንም ልማዶች በመለማመድ የሚገኘው ውጤታማነት ድምር ውጤት ብቻ ሳይሆን፣ እርስ በርስ የሚጠናከሩበት እና አዲስ የህይወት ጥራት የሚፈጥሩበት ሂደት መሆኑን አበክሮ ያሳያል።

"ዘ 7 ሃቢትስ ኦፍ ሃይሊ ኢፌክቲቭ ፒፕል" በ ስቴቨን አር ኮቪ የመጽሐፍ ዓይነት: ኢ-ልቦለድ(ራስን ለማሳደግ የሚረዳ) የወፍ እይታ ይህ መጽሐፍ ግለሰቦች እና ድርጅቶች ውጤታማነትን ለማሳደግ የሚረዱ ሰባት መርሆች ላይ ያተኩራል። መርሆዎቹ የባህሪ ለውጥ በማምጣት፣ ግንኙነቶችን በማሻሻል እና የህይወት ሚዛንን በመጠበቅ ላይ ይረዳሉ። ዋና ሀሳብ / ዓላማ / ጭብጥ የዚህ መጽሐፍ ዋና ሀሳብ እውነተኛ እና ዘላቂ ውጤታማነት የሚመጣው በባህሪ ላይ ከተመሰረቱ መርሆች (Character Ethic) እንጂ በውጫዊ ገጽታ ላይ ከተመሰረቱ ዘዴዎች (Personality Ethic) እንዳልሆነ ነው። ስቴቨን ኮቪ ሰባቱን ልማዶች በመለማመድ ግለሰቦች ከጥገኝነት ወደ ነፃነት፣ ከዚያም ወደ መተጋገል እንዲሸጋገሩ እና በግልም ሆነ በማህበራዊ ህይወታቸው ከፍተኛ ውጤታማነት እንዲያገኙ ያስችላቸዋል ብለው ይከራከራሉ። ችግሮችን ከመፍታት ይልቅ ችግሮችን መከላከል እና የረጅም ጊዜ ስኬትን ማስገኘት ዋናው አላማ ነው። ደጋፊ ማስረጃ / ምሳሌዎች ስቴቨን ኮቪ መጽሐፋቸውን ለመደገፍ የተለያዩ አይነት ማስረጃዎችን እና ምሳሌዎችን ይጠቀማሉ። ከእነዚህም መካከል፡ የታሪክ ትረካዎች እና የግል ትረካዎች፡ ከራሳቸው ህይወት እና ከሌሎች ሰዎች ልምድ ያገኟቸውን ታሪኮች በመጠቀም ልማዶቹን በግልፅ ያስረዳሉ። ለምሳሌ፣ የቤተሰብ ግንኙነቶችን፣ የንግድ ስራዎችን ወይም የግል ስኬቶችን የሚመለከቱ አጫጭር ታሪኮች። የፍልስፍና እና የስነ-ልቦና መርሆች፡ መጽሐፉ በመርህ-ተኮር የህይወት ፍልስፍና ላይ የተመሰረተ ነው። ስቴቨን ኮቪ እንደ ፕሮአክቲቭነት፣ የራስ መተማመን፣ የጋራ ጥቅም መፈለግ ያሉ ጽንሰ-ሀሳቦችን ሲያብራራ፣ እነዚህ ከብዙ የፍልስፍና እና የስነ-ልቦና ንድፈ ሐሳቦች ጋር የተገናኙ መሆናቸውን ያሳያል። የአስተዳደር እና የድርጅት ጥናቶች፡ ኮቪ የንግድ እና የድርጅት አስተዳደር አማካሪ በመሆናቸው፣ ከብዙ ድርጅቶች ጋር ከሰሩበት ልምድ የተገኙ ምሳሌዎችን እና የመርሆችን ውጤታማነት የሚያሳዩ ጥናቶችን ይጠቀማሉ። ሞዴሎች እና ማትሪክስ፡ እንደ ጊዜ አያያዝ ማትሪክስ (Time Management Matrix) እና P/PC Balance ያሉ ፅንሰ-ሀሳባዊ ሞዴሎችን በመጠቀም ሀሳቦቹን በምስል እና በሎጂካዊ መንገድ ያስረዳል። እነዚህ መሳሪያዎች አንባቢዎች ሃሳቦቹን በተግባር እንዴት እንደሚተገብሩ ለመረዳት ይረዳሉ። እነዚህ የተለያዩ ማስረጃዎች እና ምሳሌዎች መጽሐፉ የሚያቀርባቸውን መርሆች ተጨባጭ እና ተግባራዊ ያደርጓቸዋል። ቁልፍ ትርጓሜዎች / ፅንሰ-ሀሳቦች ፓራዳይም (Paradigm): አንድ ግለሰብ ዓለምን የሚመለከትበት መንገድ፣ አመለካከት፣ እምነት ወይም ማዕቀፍ። የእኛ ፓራዳይም ባህሪያችንን እና ውጤታችንን ይቀርፃል። መርህ-ተኮር (Principle-Centered): ህይወትን እንደ ፍትህ፣ ታማኝነት፣ ታማኝነት እና ሰብአዊ ክብር ባሉ ሁለንተናዊ እና ዘላለማዊ መርሆች ላይ መመስረት። P/PC Balance (ምርት/የምርት አቅም ሚዛን): የፍጆታ ውጤቶችን (ምርት) እና የእነሱን ውጤቶች የማፍራት አቅምን (የምርት አቅም) መካከል ያለውን ወሳኝ ሚዛን የሚገልጽ ጽንሰ-ሀሳብ። ሚዛኑ ሲጠበቅ ዘላቂ ውጤታማነት ይኖራል። የስሜት ህዋሳት የባንክ ሂሳብ (Emotional Bank Account): በሁለት ሰዎች መካከል ያለውን የመተማመን ደረጃ የሚገልጽ ምሳሌ። መልካም ተግባራት እንደ "ተቀማጭ ገንዘብ" ሲቆጠሩ፣ አሉታዊ ድርጊቶች ደግሞ "ክፍያ" ናቸው። ከፍተኛ ሂሳብ ያለው ግንኙነት ጠንካራ እና ተለዋዋጭ ነው። ፕሮአክቲቭነት (Proactivity): አንድ ሰው ለራሱ ምርጫ ሀላፊነት የመውሰድ እና በሁኔታዎች ከመገፋፋት ይልቅ ሁኔታዎችን የመምራት ችሎታ። መዋቅር / አደረጃጀት መጽሐፉ በዋነኝነት የሚደራጀው በሰባቱ ልማዶች ዙሪያ ነው። የሚጀምረው "ፓራዳይምስ እና መርሆች" በሚል የመግቢያ ክፍል ሲሆን፣ ይህም የውጤታማነትን መሰረታዊ ፍልስፍና እና አስተሳሰብ ያስቀምጣል። በመቀጠል፣ ሰባቱን ልማዶች በቅደም ተከተል ያብራራል፣ እያንዳንዱ ልማድ በተለየ ምዕራፍ ቀርቧል። እነዚህም በሶስት ዋና ዋና ክፍሎች የተከፋፈሉ ናቸው፡ የግል ድል (ልማድ 1-3)፣ የህዝብ ድል (ልማድ 4-6) እና ቀጣይነት ያለው እድሳት (ልማድ 7)። ይህ አደረጃጀት አንባቢዎች እያንዳንዱን ልማድ በየራሱ እንዲረዱ እና ከዚያም እንዴት እርስ በርስ እንደሚተሳሰሩ እንዲገነዘቡ ያስችላል። የአደረጃጀቱ ዘዴ ከመሠረታዊ የግል ለውጥ (ከጥገኝነት ወደ ነፃነት) በመጀመር፣ ወደ ግንኙነቶች ማሻሻያ (ወደ መተጋገል) እና በመጨረሻም ወደ ቀጣይነት ያለው እድገት (እድሳት) ይሸጋገራል። እያንዳንዱ ልማድ በንድፈ ሃሳባዊ ማብራሪያ፣ በተግባራዊ ምሳሌዎች እና መልመጃዎች የተደገፈ ነው። የማይረሳ ትዕይንት "ወርቃማ እንቁላል የጣለችው ዝይ" ታሪክ በመጽሐፉ ውስጥ ውጤታማነትን ለመግለፅ ከሚጠቀሙባቸው ቁልፍ ምሳሌዎች አንዱ ነው። ይህ ታሪክ ምርት (Production) እና የምርት አቅም (Production Capacity) ወይም P/PC Balance ያለውን ወሳኝ ሚዛን ያሳያል። አንድ ገበሬ በየቀኑ ወርቃማ እንቁላል የምትጥል ዝይ ነበረችው። ነገር ግን፣ ገበሬው የበለጠ ሀብታም ለመሆን ፈልጎ ሁሉንም እንቁላሎች በአንድ ጊዜ ለማግኘት ሲል ዝይዋን አረደ። በዚህ ምክንያት ወርቃማ እንቁላል ማግኘቱ ብቻ ሳይሆን ዝይዋንም አጣ። ይህ ምሳሌ እንደሚያሳየው፣ ግለሰቦች ወይም ድርጅቶች በረጅም ጊዜ ውጤታማ ለመሆን፣ ፈጣን ምርት ላይ ብቻ ሳይሆን ምርትን የማምረት አቅምን (ጤናን፣ ግንኙነቶችን፣ እውቀትን) በመጠበቅ እና በማሻሻል ላይም ማተኮር አለባቸው። ይህ ሚዛን ሲዛባ ውጤታማነት ይጎድላል። አጠቃላይ ታሪክ / ትረካ ስቴቨን አር. ኮቪ "ዘ 7 ሃቢትስ ኦፍ ሃይሊ ኢፌክቲቭ ፒፕል" በተሰኘው መጽሐፋቸው እውነተኛ እና ዘላቂ ውጤታማነት በባህሪ እና በመርሆች ላይ የተመሰረተ እንጂ በአቋራጭ ዘዴዎች እንዳልሆነ ይከራከራሉ። መጽሐፉ የሚጀምረው በአስተሳሰብ ለውጥ (ፓራዳይም ሽፍት) ላይ በማተኮር ነው፤ ግለሰቦች ዓለምን የሚመለከቱበት መንገድ የባህሪያቸውን እና የውጤታቸውን ምንጭ እንደሆነ ያብራራል። ኮቪ እንደሚሉት፣ እውነተኛ ለውጥ የሚመጣው ውስጣዊ ማንነትን (Character Ethic) በመገንባት እንጂ ውጫዊ ገጽታን ብቻ በማሻሻል (Personality Ethic) አይደለም። መጽሐፉ ሰባቱን ልማዶች በሶስት ዋና ዋና ምድቦች ይከፍላቸዋል፤ እነሱም፡ የግል ድል (Private Victory)፣ የህዝብ ድል (Public Victory) እና ቀጣይነት ያለው እድሳት (Continuous Renewal)። የመጀመሪያዎቹ ሶስት ልማዶች የግል ድልን ይመለከታሉ፡ 1. ፕሮአክቲቭ ሁን (Be Proactive): ይህ ልማድ ግለሰቦች ለራሳቸው ህይወት ሀላፊነት እንዲወስዱ ያበረታታል። እኛ ለሁኔታዎች የምንሰጠው ምላሽ በራሳችን ምርጫ እንጂ በውጫዊ ሁኔታዎች ግፊት ብቻ አይደለም የሚለው ቁልፍ መልዕክት ነው። አንድ ሰው ፕሮአክቲቭ ሲሆን፣ በራሱ "የተፅዕኖ ክበብ" (Circle of Influence) ላይ ያተኩራል፣ ይህም ሊቆጣጠራቸው የሚችሉትን ነገሮች በማሻሻል ነው ይህም ከ"የስጋት ክበብ" (Circle of Concern) ጋር ይቃረናል፤ ይህም ሰውዬው ሊቆጣጠራቸው በማይችሉ ነገሮች ላይ ያተኩራል። 2.

በአማካይ አንድ ሰው 80 አመት ቢኖር... 👕ይህ ማለት 960 ወራት ብቻ ነው ያለን። 👕 ወይም 4,160 ሳምንታት ብቻ። እስኪ ቆም ብለህ አስብ.. የህይወትህ "ባትሪ" 🔋 ያለው 4,160 ሳምንታት ብቻ ነው። 👕አሁን እድሜህ 30 ከሆነ፣ 1,560 ሳምንታትህ አልቋል! ቀሪው 2,600 ብቻ ነው። 👕እድሜህ 25 ከሆነ፣ 1,300 ሳምንታትህ ተቃጥሏል! ቀሪው 2,860 ነው። ጨዋታው ይሄ ነው፡ እያንዳንዱ ሳምንት አንድ 'Block' ነው አስበው፣ የህይወትህን ሳምንታት በሙሉ በወረቀት ላይ እንደ ትናንሽ ሳጥኖች ብትስላቸው።ከዛ እያንዳንዱ ያለፉት ሳምንታቶችህ በጥቁር ቀለም ቢቀቡና ያንን ምስል ብትመለከተው፣ ምን ይሰማሃል? 👕ምን ያህል ብዙ ሳጥኖች በጥቁር እንደተቀቡ ስታይ ትደነግጣለህ። 👕ምን ያህል ትንሽ ነጭ ሳጥኖች እንደቀሩህ ስታይ ትፈራለህ። ይህ ፍርሃት ግን ጥሩ ነው! ምክንያቱም እያንዳንዱ የቀረህ ነጭ ሳጥን ምን ያህል ውድ እንደሆነ እንድትረዳ ያደርግሃል! ለቀጣዩ አንድ ሳምንት፣ ይህንን አንድ ጥያቄ እራስህን ጠይቅ፦ 👕"ይህ ሳምንት በህይወቴ ታሪክ ውስጥ ቢፃፍ፣ ርዕሱ ምን ይሆን ነበር?" 👕ስለ ቢዝነሴ ያቀድኩበት ሳምንት? 👕በከንቱ ጭንቀት ያሳለፍኩት ሳምንት? 👕"ከምወዳቸው ሰዎች ጋር ጊዜ ያሳለፍኩበት ሳምንት" 👕 "ቲክቶክ ላይ Scroll እያረኩ ያባከንኩት ሳምንት"? ይህንን ጥያቄ ስትጠይቅ፣ ጊዜን እንደ ገንዘብ ማየት ትጀምራለህ። 👕እያንዳንዱን ቀን በዕቅድ ትኖራለህ። 👕ለማይጠቅሙ ነገሮች ጊዜህን መግደል ታቆማለህ 👕የቀሩህን ነጭ ሳጥኖች፣ በህይወትህ ውስጥ ምርጥ በሆኑት ታሪኮች ትሞላቸዋለህ። 😳ጊዜህን እየገደልክ ነው ወይስ ኢንቨስት እያደረክበት ነው? 📚 @Bemnet_Library