راهک، راهنمای کتاب

فایل کامل روزنامه کیهان 23 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

روزنامه کیهان 23 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

📅 جمعه ۲۳ مرداد ۱۳۳۲ | آرامش پیش از مرحله عملیاتی 📍 ۵ روز تا کودتا جمعه ۲۳ مرداد ۱۳۳۲، برای بسیاری از مردم تهران روزی آرام و عادی به نظر می‌رسید. بازارها به مناسبت تعطیلی جمعه نیمه‌خاموش بودند، خیابان‌ها نشانی از بحران قریب‌الوقوع نداشتند و افکار عمومی هنوز از آنچه در پشت درهای بسته در جریان بود، آگاهی روشنی نداشت. اما در لایه پنهان سیاست، این روز یکی از حساس‌ترین مقاطع عملیات براندازی دولت ملی بود. ماه‌ها تماس محرمانه میان دربار، شبکه‌های نظامی مخالف، مأموران اطلاعاتی آمریکا و عوامل داخلی، اکنون به مرحله‌ای رسیده بود که طراحان آن در انتظار آغاز فاز اجرایی بودند. 🔻 فرمان عزل در اختیار شبکه عملیات بر اساس اسناد و روایت‌های منتشرشده درباره عملیات آژاکس، کرمیت روزولت، مأمور ارشد سیا در تهران، اکنون متن فرمان عزل دکتر محمد مصدق و فرمان انتصاب فضل‌الله زاهدی را در اختیار داشت؛ فرمان‌هایی که چند روز پیش به امضای شاه رسیده بودند. طرح عملیات بر این اساس تنظیم شده بود که فرمان‌ها در عملیاتی شبانه و با اتکا به نیروهای وفادار به دربار به نخست‌وزیر ابلاغ شوند و در صورت مقاومت، زمینه بازداشت او فراهم گردد. در کنار روزولت، گروهی از چهره‌های سیاسی و نظامی مخالف دولت در حال هماهنگی نهایی بودند؛ از جمله سرلشکر باتمانقلیچ، سرتیپ گیلانشاه، سرهنگ فرزانگان، سرتیپ تقی‌زاده، سید ابوالحسن حائری‌زاده، عبدالرحمن فرامرزی و پرویز یارافشار. این شبکه، پیوندی میان دربار، بخشی از ارتش، محافل سیاسی محافظه‌کار و حامیان خارجی عملیات ایجاد کرده بود. 🔻 مأموریت سرهنگ نعمت‌الله نصیری در این مرحله، سرهنگ نعمت‌الله نصیری، فرمانده گارد شاهنشاهی، نقشی کلیدی بر عهده داشت. او مأمور شده بود همراه با گروهی از افسران مورد اعتماد، فرمان شاه را شخصاً به دکتر مصدق ابلاغ کند. اهمیت این مأموریت در آن بود که موفقیت یا شکست آن می‌توانست سرنوشت کل عملیات را تعیین کند. به همین دلیل، تحرکات نصیری و همراهانش با احتیاط و پنهان‌کاری کامل انجام می‌شد و کوشش می‌شد هیچ نشانه‌ای از برنامه به بیرون درز نکند. 🔻 هشدارهای حزب توده و مسئله «کودتای قریب‌الوقوع» در سوی دیگر، حزب توده ایران از طریق سازمان افسران مخفی خود در ارتش و شبکه‌های خبری غیررسمی، به نشانه‌هایی از تحرکات کودتاچیان دست یافته بود. روزنامه‌ها و بیانیه‌های وابسته به این حزب در روزهای اخیر بارها از «توطئه دربار و امپریالیسم» سخن گفته و نسبت به خطر کودتای قریب‌الوقوع هشدار داده بودند. این هشدارها امروز نیز ادامه داشت. با این حال، به نظر می‌رسد دکتر مصدق، با وجود آگاهی از وجود توطئه‌ها و مخالفت‌های گسترده، باور نداشت که شاه بتواند به‌صورت آشکار و با اتکا به نیروی نظامی علیه دولت قانونی اقدام کند؛ به‌ویژه آنکه او همچنان به قانون اساسی، حمایت افکار عمومی و مشروعیت ناشی از رفراندوم اتکا داشت. این فاصله میان اطلاعات موجود درباره خطر کودتا و برداشت دولت از میزان جدیت و امکان موفقیت آن، یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات در تاریخ‌نگاری مرداد ۱۳۳۲ است. 🔻 تهران آرام، خانه‌های امن بیدار در سطح شهر، نشانه‌ای از بحران قریب‌الوقوع دیده نمی‌شد. مردم زندگی روزمره خود را دنبال می‌کردند و حتی بسیاری از فعالان سیاسی نیز از زمان‌بندی دقیق عملیات اطلاعی نداشتند. اما در خانه‌های امن شبکه کودتا، باشگاه افسران و محافل سیاسی وابسته به دربار، فضای کاملاً متفاوتی حاکم بود. فهرست نیروهای همکار مرور می‌شد، مسیر حرکت واحدهای نظامی بررسی می‌گردید و جزئیات ابلاغ فرمان‌ها بارها بازبینی می‌شد. برای طراحان عملیات روشن بود که موفقیت این طرح، تنها به معنای سقوط یک دولت نیست، بلکه می‌تواند توازن قدرت میان سلطنت، مجلس و نیروهای ملی را برای سال‌های طولانی دگرگون کند. 🔻 آخرین روز آرامش پیش از بحران جمعه ۲۳ مرداد را می‌توان آخرین روز آرامش نسبی پیش از ورود بحران به مرحله عملیاتی دانست. از فردا، تحرکات شبکه کودتا شتاب بیشتری می‌گرفت و کشور به سمت شب ۲۵ مرداد و سپس ۲۸ مرداد حرکت می‌کرد؛ روزهایی که نه فقط سرنوشت دولت دکتر محمد مصدق، بلکه مسیر آینده مشروطیت، حاکمیت ملی و دموکراسی پارلمانی در ایران را تحت تأثیر قرار دادند. در پایان این روز، تهران هنوز آرام بود؛ اما در پشت این آرامش، فرمان‌ها آماده اجرا، افسران در انتظار دستور، شبکه‌های سیاسی در حال هماهنگی و طراحان عملیات در آستانه اجرای یکی از مهم‌ترین کودتاهای قرن بیستم در خاورمیانه قرار داشتند. 📚 منابع: روزنامه شجاعت، مرداد ۱۳۳۲؛ محمدعلی موحد، خواب آشفته نفت؛ اسناد وزارت خارجه آمریکا؛ خاطرات کرمیت روزولت؛ یرواند آبراهامیان، کودتا. 📌 ادامه این روزشمار را در کانال «مصدق به روایت تاریخ و اسناد» دنبال کنید. 📍 @Mohammadmosaddegh

برخی روزنامه‌های چاپ شده در 22 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh

روزنامه شجاعت 22 مرداد 1332 با تیتر اعلام خطر کودتا @mohammadmosaddegh

📅 ۲۲ مرداد ۱۳۳۲ 📍 ۶ روز تا کودتا هشدار علنی درباره کودتای در حال وقوع 📌به شکلی کم‌سابقه، روزنامه شجاعت که به جای به سوی آینده (ارگان حزب توده) منتشر می‌شد، در تیتر امروز خود نوشت: «مردم شرافتمند ایران، توطئه خائنانه کودتا در شرف اجرا است» در متن خبر، این روزنامه خطاب به مردم هشدار داد: «نقشه کودتای ضدملی و امپریالیستی دربار در شرف اجراست. ما به خلق ایران، به مبارزان ضداستعمار و تمام افراد شرافتمندی که نمی‌خواهند یوغ امپریالیسم را تحمل نمایند هشدار می‌دهیم. تیپ دوم به فرماندهی سرهنگ ممتاز برای اجرای کودتای درباری آماده می‌شود. دولت باید پنبه را از گوش خود درآورد، بلادرنگ سرهنگ ممتاز و همدستانش را بازداشت کند و توطئه کودتا را در جنین خفه سازد.» امروز که سال‌ها از آن روز گذشته، روشن است که افشای این خبر، به دلیل فعالیت سازمان افسران حزب توده و نفوذ برخی افسران در میان نیروهای کودتاچی ممکن شد و همین امر باعث انعکاس هشدار در روزنامه شد. 📌فرمان عزل مصدق در انتظار لحظه مناسب در پشت صحنه، اوضاع به‌شدت متشنج است. کرميت روزولت، مأمور ارشد سیا، فرمان عزل دکتر مصدق و انتصاب سپهبد فضل‌الله زاهدی به نخست‌وزیری را در اختیار دارد، اما طبق برنامه‌ریزی، اجرای آن را به اعلام رسمی انحلال مجلس هفدهم از سوی دولت موکول کرده است. گفته می‌شود احتمال دارد این تصمیم روز شنبه یا یکشنبه هفته آینده اعلام شود، و پس از آن مرحله نهایی عملیات جابه‌جایی قدرت آغاز گردد. 📌بازگشت دکتر فاطمی و آغاز مذاکرات با شوروی دکتر حسین فاطمی، وزیر امور خارجه، که به‌تازگی از سفر درمانی در اروپا بازگشته، امروز نخستین دور مذاکرات رسمی ایران و شوروی را در وزارت خارجه برگزار کرد. محور مذاکرات، اختلافات مرزی، مسائل اقتصادی و روابط دوجانبه بود. توافق شد دور دوم گفتگوها روز شنبه ۲۴ مرداد ادامه پیدا کند. 📌تحرکات دربار و فعالیت‌های شاه شاه و ملکه پس از ارسال پیام تبریک به رئیس‌جمهور پاکستان به مناسبت سالروز استقلال آن کشور، از رامسر به کلاردشت عزیمت کردند. این تحرکات ظاهراً جنبه تشریفاتی داشت، اما در واقع بخشی از سناریوی هماهنگ‌شده برای فاصله‌گیری ظاهری شاه از مرکز تصمیم‌گیری در تهران بود. 📌تکاپوی نیروهای سیاسی در تهران، رایزنی‌های گسترده‌ای میان مخالفان دولت در جریان است. موضوع انحلال مجلس، سرنوشت فراکسیون اقلیت، احتمال تشکیل «جبهه واحد» و نقش آیت‌الله کاشانی در این ائتلاف از محورهای اصلی گفتگوهاست. همراهی کاشانی با مخالفان دولت می‌تواند موازنه سیاسی را به ضرر مصدق تغییر دهد و زمینه را برای اقدام نهایی فراهم کند. 📚 منابع: شجاعت، ۲۲ مرداد ۱۳۳۲ آرشیو روزنامه‌های کیهان، اطلاعات، نیروی سوم، باختر امروز، ۲۲ مرداد ۱۳۳۲ 📚 با ما در ادامه این روزشمار حساس و تاریخی همراه باشید 📍 @Mohammadmosaddegh

ایران، همچون مسأله‌ای فلسفی؛ نگاهی به کتاب ایران‌ستیزی مهدی خلجی - کتاب «ایران‌ستیزی: آینه‌های سیاه هویت، تجزیه‌گرایی، ناب‌گرایی، تعلیق» ، نوشته مهدی جامی را باید بیش از آن‌که فقط کتابی درباره‌ ملی‌گرایی یا هویت ایرانی دانست، کوششی برای مداخله در یکی از بنیادی‌ترین منازعات فکری ایران معاصر تلقی کرد؛ منازعه‌ای که از نظر نویسنده بر سر تعریف ایران، نسبت ایرانیان با میراث تاریخی خود، و امکان یا امتناع تداوم یک هویت مشترک شکل گرفته است. این اثر سومین دفتر از پروژه‌ گسترده‌تر «آینه‌خانه‌ هویت ایرانی» است و برخلاف دو دفتر پیشین، که عمدتا به عناصر سازنده و نیروهای مثبت هویت ایرانی می‌پرداختند، موضوع خود را به نیروهای منفی، گسست‌آفرین و ویران‌گر اختصاص داده است، نیروهایی که نویسنده آنها را «آینه‌های سیاه هویت» می‌نامد. مهدی جامی در مقدمه تصریح می‌کند که این کتاب از ابتدا قرار نبود اثری مستقل باشد. مطالب آن بخشی از پژوهش وسیع‌تر او درباره‌ هویت ایرانی بود، اما رخدادهای سال ۱۴۰۴، به‌ویژه جنگ ایران و اسرائیل و واکنش بخشی از جریان‌های سیاسی و رسانه‌ای ایرانی، او را متقاعد کرد که مسأله‌ «ایران‌ستیزی» خود به موضوعی مستقل تبدیل شده است. از دید او، جنگ تنها یک رویارویی نظامی نبود، بلکه صحنه‌ای بود که در آن نوعی دوپارگی عمیق در فهم وطن آشکار شد. در کنار همبستگی گسترده‌ جامعه برای دفاع از تمامیت ایران، او شاهد ظهور صریح گرایش‌هایی بود که نه صرفا با حکومت، بلکه با خود ایران سر ستیز داشتند. همین تجربه، انگیزه‌ اصلی نگارش کتاب معرفی می‌شود. بدین‌ترتیب، مسأله‌ مرکزی کتاب نه سیاست خارجی و نه روابط ایران با دشمنان بیرونی، بلکه پدیده‌ای درونی است: چگونه ممکن است ایرانی به نفی ایران برسد؟ چگونه وطن، زبان، تاریخ، فرهنگ و جامعه‌ خود را موضوع نفرت قرار دهد؟ جامی از همان ابتدا تأکید می‌کند که موضوع بحث او «ایران‌ستیزی ایرانیان» است، نه دشمنی دولت‌ها و ملت‌های دیگر با ایران. به اعتقاد او، این شکل از ایران‌ستیزی خطرناک‌تر است، زیرا از درون جامعه عمل می‌کند و اعتماد به نفس تاریخی یک ملت را هدف قرار می‌دهد. در اینجا نویسنده مفهوم «ایران‌ستیزی» را بسیار گسترده‌تر از معنای متعارف آن تعریف می‌کند. از نظر او، ایران‌ستیزی تنها دعوت به تجزیه‌ سرزمینی یا حمله‌ خارجی نیست، بلکه هر نگرشی است که بخشی از ایران را حذف‌کردنی بداند. این بخش می‌تواند زبان فارسی باشد، یا اسلام، یا سنت، یا روشنفکران، یا طبقه‌ متوسط، یا حتی بخشی از تاریخ و میراث فرهنگی. از نگاه جامی، هر پروژه‌ای که ایران را به اجزایی تقسیم کند و یکی از آن اجزا را سزاوار حذف بداند، در نهایت پروژه‌ای تجزیه‌گرایانه است، حتی اگر هرگز سخنی از جدایی جغرافیایی به میان نیاورد. از همین‌جا یکی از مهم‌ترین مفاهیم نظری کتاب شکل می‌گیرد: تجزیه‌گرایی. نویسنده این اصطلاح را از معنای صرفا سیاسی و جغرافیایی آن فراتر می‌برد و آن را به حوزه‌ اندیشه منتقل می‌کند. به تعبیر او، تجزیه تنها بریدن بخشی از خاک نیست، بریدن بخشی از حافظه، زبان، دین، فرهنگ یا تاریخ نیز نوعی تجزیه است. هر کس که می‌خواهد ایران را «منها»ی عنصری از هویت تاریخی‌اش بازسازی کند، از نظر نویسنده، در پروژه‌ای تجزیه‌گرایانه مشارکت دارد. این تعریف، شالوده‌ نظری تمام فصل‌های بعدی کتاب را تشکیل می‌دهد. برای توضیح این وضعیت، جامی استعاره‌ای به‌کار می‌برد که شاید مهم‌ترین تصویر کتاب باشد: «طبیبان مدعی». از دید او، بسیاری از روشنفکران، سیاست‌مداران یا فعالان فرهنگی، ایران را بیماری تصور می‌کنند که تنها راه درمانش جراحی است. هر یک از این طبیبان تیغ خود را بر عضوی از پیکر ایران می‌گذارند، یکی زبان را علت همه‌ مشکلات می‌داند، دیگری دین را، سومی سنت را، چهارمی تاریخ را، و پنجمی دولت یا قومیت را. حاصل این نگاه، نه درمان، بلکه تکه‌تکه شدن پیکر هویت ایرانی است. نویسنده در برابر این منطق، از کلیت تاریخی ایران دفاع می‌کند و معتقد است هیچ جامعه‌ای با حذف اجزای بنیادین خود بازسازی نمی‌شود. ادامهاین یادداشت را در وبسایت نیماد بخوانید: https://neemaad.com/nmd10033970.htm

اگه به فیلمنامه نویسی علاقمندید این اپلیکشن بهترین راهنما و دستیار شماست که بصورت محاوره از ایده تا نسخه نهایی را پشتیبانی میکنه. https://x.com/HSetareh/status/2088239019809177719

🔍پژوهش گونه‌شناسی سیاسی ایرانیان منتشر شد پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات پژوهش «گونه‌شناسی سیاسی ایرانیان» را که توسط #آرش_نصر_اصفهانی و بر اساس داده‌های موج چهارم پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان تهیه شده است، منتشر کرد. این پژوهش ۶ گونه نگرشی متمایز را دسته‌بندی کرده است. در این تحلیل، میزان دینداری فردی، باور به جدایی دین از سیاست، اعتماد به سپاه، احساس آزادی در انتقاد از حکومت، حمایت از توزیع عادلانه‌تر منابع نفتی، ادراک تبعیض قومیتی و جنسیتی و احساس آزادی در پوشش، از جمله متغیرهای واردشده مدل نهایی بوده‌اند. بر اساس مدل نهایی، «منتقدان سکولار عدالت‌خواه» با ۲۴ درصد بزرگ‌ترین گروه شناسایی‌شده‌اند. این گروه عمدتاً جوان تا میانسال، تحصیل‌کرده‌تر و شهرنشین است و در کنار پایین‌ترین سطح دینداری و کمترین اعتماد به نهادهای حکومتی، تأکید زیادی بر عدالت اقتصادی دارد و احساس تبعیض قومیتی و جنسیتی در آن بالاست. ۸۲ درصد اعضای این خوشه از وضعیت سیاسی کشور ناراضی‌اند. «مذهبیان غیرایدئولوژیک حامی نظم موجود» با ۲۰ درصد دومین گروه بزرگ را تشکیل می‌دهند. این گروه بیشتر شامل افراد سالمندتر و روستایی‌تر، با تحصیلات پایین‌تر و وضعیت اقتصادی ضعیف‌تر است. آنان دینداری و اعتماد بالایی به نهادهای حکومتی دارند، اما از دخالت دین در سیاست حمایت نمی‌کنند. «منتقدان محافظه‌کار» با ۱۵ درصد، گروهی هستند که دینداری متوسط و اعتماد پایین به نهادهای حکومتی را با گرایش قوی به عدالت اقتصادی ترکیب می‌کنند، اما برخلاف گروه‌های سکولار، در حوزه آزادی‌های اجتماعی رویکردی محافظه‌کارانه‌تر دارند. «اسلام‌گرایان میانه‌رو» نیز ۱۵ درصد از نمونه را تشکیل می‌دهند. این گروه ضمن برخورداری از دینداری بالا و اعتماد نسبی به حکومت، حساسیت بیشتری نسبت به تبعیض علیه زنان و قومیت‌ها دارد. این خوشه بیشترین سهم زنان، معادل ۶۰ درصد، و بالاترین نرخ تأهل را در میان گروه‌ها دارد و سهم قابل توجهی از اعضای آن را خانه‌داران تشکیل می‌دهند. «اسلام‌گرایان حامی حکومت» با ۱۳ درصد، بالاترین سطح دینداری، قوی‌ترین باور به پیوند دین و سیاست و بیشترین اعتماد به نهادهای حکومتی را دارند. این گروه همچنین کمترین میزان نارضایتی سیاسی را نشان می‌دهد؛ به‌طوری که تنها ۲۳ درصد اعضای آن از وضعیت سیاسی کشور ناراضی‌اند. در نهایت، «سکولارهای آزادی‌خواه» با ۱۲ درصد جوان‌ترین گروه شناسایی‌شده‌اند؛ ۴۷ درصد آنان زیر ۳۰ سال سن دارند و سهم افراد مجرد و محصل و سطح تحصیلات دانشگاهی در این گروه بالاست. این گروه اگرچه فاصله زیادی از سیاست دینی دارد و اعتماد پایینی به حکومت نشان می‌دهد، برخلاف «منتقدان سکولار عدالت‌خواه»، تمرکز اصلی‌اش بر آزادی‌های فردی و اجتماعی است و نه عدالت اقتصادی. 🔶Ellinne

پرویز جاهد: ایرج رفت و با رفتنش، انگار درِ اتاقی قدیمی در ذهن من باز شد؛ اتاقی که سال‌هاست در گوشه‌ای از حافظه‌ام بسته مانده بود و حالا با شنیدن خبر درگذشت ایرج، ناگهان پر شد از صدا، تصویر، بو و خاطره. خاطرات کودکی‌ام زنده شدند؛ خاطرات شب‌های گرم، پرستاره و شرجی تابستان، سینماهای قدیمی شهر، چراغ‌های رنگارنگ سردر سینما، بو و مزۀ ساندویچ کتلت و صدای پروژکتوری که در تاریکی سالن، نورش را روی پرده می‌تاباند. https://raahak.com/?p=19455

رادیو مصدق، روزشمار کودتای 28 مرداد، بیست‌ویکم مرداد @mohammadmosaddegh

روزناه‌های چاپ شده در 21 مرداد 1332 @mohammadmosaddegh