هاروت و ماروت

توفِت، گورستان کودکان کارتاژ، تونس. @Harut_Marut

قربانی کودکان، بخش دوم یهوه یا مولِک؟ در کتاب مقدس بارها از قربانی کودکان «برای مولِک» سخن به میان رفته است: فرزندان خود را در آتش برای مولِک (به عبری: لِـ ‌مولِک) تقدیم مکن و با این کار نام خدای خویش را بی‌حرمت مساز. (لاویان ۱۸: ۲۱) باور سنتی آن بود که مولِک نام خدایی کنعانی همچون بعل، کَموش، و عشتاروت بوده است که اسرائیلیان فرزندان خود را برایش قربانی می‌کردند. در قرن بیستم با کاوش‌های باستان‌شناسی کتیبه‌های فراوانی در منطقهٔ کنعان کشف شدند اما نامی از خدایی به نام مولِک در هیچ کجا به چشم نمی‌خورد. در سال ۱۹۲۱ گروهی از باستان‌شناسان فرانسوی در شمال آفریقا، محل سکونت کارتاژی‌ها (مهاجران کنعانی در شمال آفریقا) موفق به کشف گورستانی شدند که در آن بقایای سوختهٔ حیوانات و کودکان در کوزه‌هایی دفن شده بود. این گورستان با الهام از منطقه‌ای مشابه در اورشلیم که کودکان قربانی می‌شدند، (ارمیا ۷: ۳۱) «توفِت» نامیده شد. افزون بر این بقایا، ستون‌های یادبودی نیز در این گورستان و در جاهای دیگر کشف شدند که بر روی آن‌ها، قربانی‌کنندگان بیان کرده بودند که برای عمل به نذر خود، برّه یا آدمیزادی را به درگاه خدایان قربانی کرده‌اند. تقدیم به سرور بَعل‌حَمّون، و تقدیم به بانو تانیت، سیمای بَعل. نذری که حَمیلکَت پسر بو-عَشتاروت پسر نَبال سوگند خورده بود ادا کند: قربانی وعدهٔ آدمیزاد. زیرا بَعل‌حَمّون صدایش را شنید و او را برکت داد. واژه‌ای که در این جا «قربانی وعده» ترجمه شده، در کتیبه‌ها به صورت «مُلْک» آمده است. این واژه در زبان آرامی (زبانی هم‌خانواده با زبان کارتاژی و عبری) نیز وجود دارد و به معنی «وعده» است. در این شکل از قربانی، نخست شخص به ایزد وعده می‌دهد که اگر ایزد چنین و چنان لطفی در حقش بکند، به او قربانی تقدیم خواهد کرد. پس از آن که شخص به واقع به خواسته‌اش رسید، به وعدۀ خود عمل می‌کرد و قربانی تعیین‌شده را به ایزد تقدیم می‌کرد. این همان واژه‌ایست که در کتاب مقدس به صورت «مولِک» درآمده. (چرا حرف لام در مُلْک ساکن است و در مولِک کسره دارد؟ کمابیش به همان علت که فارسی‌زبانان لوستْر را لوستِر تلفظ می‌کنند.) مولِک نه نام یک ایزد، بلکه نام گونه‌ای قربانی است. اسرائیلیان باستان فرزندان خود را نه برای خدایی بیگانه، بلکه برای یهوه قربانی می‌کردند و کتاب مقدس می‌گوید این کار نام یهوه را بی‌حرمت می‌سازد. اما در کتاب مقدس گفته شده که کودکان «برای» مولِک قربانی می‌شدند. آیا این دلیل نمی‌شود که مولِک نام موجود دریافت‌کنندهٔ قربانی است، نه خود عمل قربانی؟ حرف اضافهٔ «ل» در زبان عبری علاوه بر معنای «برای»، گاه معنای «به عنوان» نیز می‌دهد. برای مثال خدا به ابراهیم دستور می‌دهد: پسرت را... «به عنوان» قربانی سوختنی (به عبری: لِـ ‌عُلا) تقدیم کن. (پیدایش ۲۲: ۲) در خصوص مولِک نیز حرف «ل» بیانگر گونهٔ قربانی است، و آیهٔ ابتدای بحث باید این‌گونه ترجمه شود: فرزندان خود را در آتش به عنوان مولِک تقدیم مکن و با این کار نام خدای خویش را بی‌حرمت مساز. (لاویان ۱۸: ۲۱) انتقاد و پاسخ این نظریه بلافاصله پذیرفته نشد. برخی مخالفان به کتیبه‌هایی از کنعان اشاره کردند که واژهٔ «ملک» در آن‌ها به کار رفته بود و این نظریه را توسعه دادند که «ملک» نام ایزد جهان زیرین بوده. اما در خط میخی پیش از نام خدایان علامتی شبیه به ستاره (موسوم به «دینْگیر») می‌آید. اما در این کتیبه‌ها پیش از واژهٔ «ملک» علامت دینگیر به کار نرفته است. محققان نتیجه گرفته‌اند که «ملک» در این کتیبه‌ها صرفاً به پادشاهان درگذشته اشاره دارد که باید برایشان آیین پرستش مردگان به جا آورده و به ایشان قربانی تقدیم می‌شد؛ قربانی‌هایی که البته هیچ گاه کودکان نیستند. یکی دیگر از مخالفان، مارتین بوبر، فیلسوف یهودی، به لاویان ۲۰: ۵ اشاره کرد که در آن عبارت «زناکاری از پیِ مولِک» آمده است؛ عبارتی که در کتاب مقدس در مورد خدایان بیگانه به کار می‌رود (برای مثال تثنیه ۳۱: ۱۶). اما وقتی به ترجمۀ یونانی قدیمی کتاب مقدس (موسوم به سبعینی) مراجعه می‌کنیم، می‌بینیم که حرف اضافهٔ «از پیِ» به صورت «با» ترجمه شده: زناکاری «با» مولِک؛ عبارتی که در مزمور ۱۰۶: ۳۹ نیز به کار رفته: «با کارهای خویش (اشاره به قربانی کودکان) زناکاری کردند.» این نشان می‌دهد که در متنی که در اختیار مترجمان یونانی قرار داشته، حرف اضافه در لاویان ۲۰: ۵ به صورت «با» ثبت شده بوده؛ اما کاتبان بعدی که تصور می‌کردند «مولِک» نام یک خداست، حرف اضافهٔ «با» را به «از پی» تغییر داده‌اند. منبع: Child Sacrifice in Ancient Israel Heath D. Dewrell @Harut_Marut

قربانی کودکان، بخش اول در جهان باستان قربانی کودکان نامعمول نبود. قدیمی‌ترین بخش‌های کتاب مقدس به این قربانی فرمان می‌دهد: پسران نخست‌زاده‌ات را به من بده. با گاوان و گوسفندانت نیز چنین کن. نخست‌زادهٔ آن‌ها را هفت روز نزد مادرشان نگاه دار، ولی در روز هشتم آن را به من بده. (خروج ۲۲: ۲۹-۳۰) هدف از این قربانی متفاوت بود. ۱. بده‌بستان گاه فرزند اول را به خدایان اهدا می‌کردند تا خدا در مقابل فرزندان بیشتری ببخشد و از ایشان محافظت کند. در داستان قربانی ابراهیم، خدا به ابراهیم می‌گوید از آن جا که فرزند خود را از من دریغ نداشتی، به تو فرزندان بی‌شمار خواهم داد. (پیدایش ۲۲: ۱۶-۱۷) در داستان سموئیل، مادر سموئیل فرزند اول خود را به خدا تقدیم می‌کند (گرچه نه برای قربانی، بلکه برای خدمت مادام‌العمر در معبد) و در مقابل خدا به او فرزندان زیاد می‌بخشد. (۱ سموئیل ۲: ۲۰-۲۱) و در احکام محصولات کشاورزی نیز می‌بایست محصول درختان را در پنج سال اول تقدیم خدا کرد تا در مقابل خدا بر محصول بیفزاید. (لاویان ۱۹: ۲۳-۲۵) گرچه پیامبران کتاب مقدس بر این رسم می‌تازند، که نشان می‌دهد این رسم میان اسرائیلیان باستان وجود داشته، اما به نظر نمی‌رسد که چندان شایع بوده باشد. چرا که در داستان‌های کتاب مقدس از پیشینیان و پادشاهان، نخست‌زادگان زنده‌اند و به ندرت اشاره‌ای به قربانی نخست‌زاده مشاهده می‌کنیم. ۲. قربانی اضطراری گاه قربانی نخست‌زادگان در مواقع بحران انجام می‌شد. باور آن بود که قربانی فرزندی چنان ارزشمند که میراث‌دار خانواده است، خدایان را زیر دینی چنان عظیم می‌برد که ناگزیر لطفی بزرگ در حق قربانی‌کننده خواهند کرد و بحران را برطرف خواهند نمود. در کتاب مقدس، میشاع پادشاه موآب وقتی در محاصرهٔ اسرائیلیان قرار می‌گیرد و نابودی پادشاهی خود را نزدیک می‌بیند، بر دیوار شهر رفته، نخست‌زادهٔ خود را به عنوان قربانی سوختنی تقدیم کَموش، ایزد حامی موآب، می‌کند. بنا به کتاب مقدس این قربانی به واقع اثر می‌کند، خشمی عظیم علیه اسرائیلیان برانگیخته می‌شود و اسرائیلیان وادار به عقب‌نشینی می‌شوند. (۲ پادشاهان ۳: ۲۷) مورخان رومی نیز گزارش کرده‌اند که کارتاژی‌ها، مهاجران کنعانی ساکن در شمال آفریقا، در زمانۀ بحران فرزندان نخست‌زادۀ خود را برای کرونوس یا ساتورن قربانی می‌کردند. ۳. نذر گاه قربانی کودکان برای عمل به نذر بود. قربانی‌کننده نذر می‌کرد که اگر خدایان لطفی خاص در حق او بکنند، در مقابل هدیهٔ ارزشمندی به ایشان تقدیم خواهند کرد، از جمله کودکان خود را. اگر آن لطف خاص به واقع محقق می‌شد، نذرکننده هدیه‌ای که وعده داده بود را تقدیم خدایان می‌کرد. نمونه‌ای از این شکل قربانی را در ماجرای یَفتاح مشاهده می‌کنیم. یَفتاح، یکی از رهبران اسرائیلیان پیش از تأسیس نظام پادشاهی، نذر می‌کند که اگر در جنگ پیروز شود، پس از بازگشت هر چه از در خانه‌اش بیرون آید را برای یهوه قربانی خواهد کرد. یَفتاح پیروز می‌شود و چون بازمی‌گردد، دخترش آوازخوانان و دف‌زنان به استقبال پدر بیرون می‌آید. پدر جامه می‌درد و سوگواری می‌کند، اما باید به نذر خود عمل کند. در نتیجه دختر را به عنوان قربانی سوختنی به یهوه تقدیم می‌کند. (داوران ۱۱: ۳۰-۴۰) منبع: Child Sacrifice in Ancient Israel Heath D. Dewrell @Harut_Marut

رقص بسمل رقص بسمل نامی است که فارسی‌زبانان به حرکات غیر ارادی موجودات زنده در آستانۀ مرگ داده‌اند. در مصر باستان این حرکات دارای معنایی رمزی از سوی خدایان تلقی می‌شدند. باور آن بود که با خروج جان حیوان، خدایان مهار بدن حیوان را در دست می‌گیرند و ارادهٔ خود را با این رقص هولناک به نمایش می‌گذارند. از همین‌جا، کاهنان مصری گوسفندی را به آستانۀ معبد می‌آوردند و شاهرگش را می‌بریدند. سپس عقب می‌رفتند تا حرکات گوسفند در حال مرگ را مشاهده کنند و با تعبیر آن حرکات - آیا به سوی معبد حرکت می‌کرد یا از آن دور می‌شد؟ نحوۀ حرکتش چگونه بود؟ در چه فاصله‌ای از معبد سرانجام فرو می‌افتاد؟ - آینده را پیشگویی می‌کردند. منبع: Ancient Mediterranean Sacrifice Jennifer Wright Knust @Harut_Marut

جعفر بن محمد صادق گفت: «در نوجوانی طواف می‌کردم و بسیار می‌کوشیدم و عرق از من سرازیر بود. پدرم در این حال مرا دید و گفت: پسرم جعفر، هرگاه خدا بنده‌ای را دوست بدارد، از عمل اندک او نیز خرسند می‌شود و او را به بهشت درمی‌آورد.» کافی ۲: ۸۶ از چه رو به‌عبث بامدادان برمی‌خیزید، و دیرگاه می‌خوابید، و نان رنج می‌خورید؟ که خدا آن که را دوست بدارد، حتی اگر خفته باشد، از نعمت‌ها می‌آکَنَد. مزمور ۱۲۷: ۲ @Harut_Marut

🖍 نطقیات برگزار می‌کند: 📣 دورهٔ تابستانی آشنایی با مسیحیت سومین بار که در نطقیات برگزار می‌شود. 👤 آموزگار: استاد فؤاد دانش‌پژوه ( دانش‌آموختهٔ ادیان - پژوهشگر ادیان ) 🗓 یکشنبه‌ها از ساعت ۲۰ تا ۲۱ (دوازده جلسه) 🗓 شروع دوره: یکشنبه ۱۸ مرداد 👈 برای آشنایی با استاد دانش‌پژوه به صفحه ایشان در ایکس ( توییتر ) و کانال تلگرامی ایشان مراجعه کنید: 🐣 ایکس ( توییتر ): فؤاد 📱 کانال تلگرامی هاروت و ماروت 🟢 معرفی دوره: مسیحیت یکی از ادیان ابراهیمی است که تأثیری ژرف بر تمدن و فرهنگ غربی گذاشته است. مسیحیت از دو دین دیگر ابراهیمی، یهودیت و اسلام، به سبب مفاهیم الهیاتی پیچیده‌ای همچون تثلیث، تجسد و فدیه، و سازمان‌های منحصربه‌فردی همچون کلیسا و رهبانیت، متمایز است. در این جلسات پس از معرفی کتاب مقدس و تاریخ صدر مسیحیت، این باورها و سازمان‌های مسیحی را به تفصیل بررسی خواهیم کرد. این دوره، مقدماتی است و پیش‌نیازی نمی‌خواهد. کوشیده‌ایم برای مخاطبانی که هیچ پیش‌زمینه‌ای در مطالعات ادیان ندارند، تصویری روشن از مسیحیت ترسیم کنیم. نگاه ما در این دوره، نگاهی تاریخی خواهد بود. به این معنا که خواهیم کوشید شکل‌گیری باورها و سازمان‌های مسیحی را در طول تاریخ پیگیری کنیم و ریشه‌های این نهادها را در باورهای پیشین و شرایط تاریخی بجوییم. 📘 منابع دوره: در این مسیر از منابع مختلفی استفاده خواهیم کرد، از جمله: ۱. عهد جدید، مقدمه‌ای تاریخی بر نوشته‌های مسیحی قدیم، بارت ارمان ۲. درآمدی به مسیحیت، مری جو ویور ۳. تاریخ کلیسای کاتولیک، هانس کونگ ۴. فلسفۀ آبای کلیسا، هری اوسترین ولفسن ۵. درسنامۀ الهیات مسیحی، آلیستر مک‌گراث 📽 فایل نمونۀ دوره ⭕ ارزیابی شرکت‌کنندگان دوره‌های قبلی از کلاسهای استاد دانش‌پژوه 💳 ۲۰ درصد تخفیف دانشجویی 📞 برای ثبت‌نام و مشاوره در خصوص دوره لطفا با آیدی زیر تماس بگیرید: t.me/nutqiyyat_admin ❇️ 🔮 t.me/nutqiyyat 🔮 t.me/nutqiyyatlib 🔮 t.me/nutqiyyat_classes 🔮 instagram.com/nutqiyyat 🔮 https://youtube.com/@nutqiyyat

در باور باستانی، حالات روانی مختلف انسان محصول «روحی» تلقی می‌شدند که در انسان حلول کرده است. در کتاب مقدس افسردگی شائول روحی از سوی خدا نامیده می‌شود که در شائول حلول کرده بود و او را رنج می‌داد. (۱سموئیل ۱۶: ۱۴) این تنها باوری خرافی نبود، بلکه دلیلی قانونی بود که می‌شد در دادگاه ارائه داد. بنا به کتاب مقدس بددلی شوهر به همسرش نیز محصول «روح غیرت» است که از سوی خدا در مرد حلول کرده است. مرد می‌توانست بر اساس همین دلیل که روحی از سوی خدا در او احساس بددلی برانگیخته، همسر خود را به دادگاه بکشاند. زن می‌بایست با نوشیدن از نوشیدنی آیینی که کاهن می‌ساخت، بی‌گناهی خود را اثبات کند. گرچه این نوشیدنی چندان مرگبار نبود: کاهن آب را با غبار کف معبد می‌آمیخت و بر آن نفرین می‌خواند که اگر زن گناهکار است، احشای او بدرد. (اعداد ۵: ۱۱-۲۲) @Harut_Marut

لوحهٔ عاج مگیدّو، ۱۳۰۰-۱۱۳۰ ق.م. در سمت راست فرمانروای فاتح کنعانی بر ارابهٔ جنگی، دشمنان را به اسارت می‌گیرد. دایرهٔ بال‌دار به نماد خدا بر فراز سرش از او حمایت می‌کند. در سمت چپ فرمانروای فاتح بر تخت نشسته و ضیافت پیروزی گرفته است. منبع @Harut_Marut

در کتاب مقدس سه تصویر مختلف از کارکرد صندوق عهد ترسیم شده است. در قدیمی‌ترین منابع، صندوق عهد تختگاه یهوه است. بر روی صندوق عهد مجسمۀ دو کروب (حیواناتی بال‌دار) قرار داشت و بنا به کتاب مقدس یهوه بر روی کروب‌ها می‌نشست. در تصویرپردازی جهان باستان، همچون لوحه‌ای از جنس عاج که در مگیدّو کشف شده، در دو سوی تخت سلطنت، دو حیوان بال‌دار نقش می‌شوند که هم پایهٔ تخت سلطنتند و هم نگهبان آن. اسرائیلیان صندوق عهد را به همراه خود در جنگ‌ها می‌بردند تا یهوه، خدایشان، که بر آن نشسته بود از لشکریان محافظت کند. اما هنگامی که صندوق عهد به معبد اورشلیم منتقل شد، کارکرد آن تغییر کرد. سلیمان دو مجسمۀ عظیم کروب ساخت که بر فراز صندوق بال گشوده بودند و این دو مجسمه به تختگاه تازه و عظیم یهوه تبدیل شدند. صندوق عهد که در زیر پای این تختگاه قرار داشت، دیگر صرفاً کرسی زیر پای یهوه قلمداد می‌شد. در لوحهٔ عاج مگیدّو می‌بینیم که در زیر تخت سلطنت، کرسی کوچکی نیز قرار دارد که بناست پادشاه/خدا پای خود را بر آن بگذارد. در کتاب مقدس به شکلی گذرا به این کارکرد جدید صندوق عهد اشاره می‌شود: آنگاه داودِ پادشاه بر پا ایستاد و گفت: «ای برادران و ای قوم من، به من گوش فرا دهید. در دل داشتم خانه‌ای استوار از برای صندوق عهدِ یهوه و کرسی زیر پای خدایمان بنا کنم...» (۱ تواریخ ۲۸: ۲) پس از آن که بابلیان صندوق عهد را از بین بردند تا طلای آن را برگیرند، کارکرد صندوق عهد برای بار سوم تغییر کرد. منبع کهانتی، بخش‌هایی از کتاب مقدس که پس از تبعید بابلی به‌دست گروهی از کاهنان نوشته شد، دیگر به نشستن خدا بر صندوق عهد اشاره‌ای نمی‌کند و در عوض صندوق عهد را صرفاً مخزن الواح تورات معرفی می‌کند. در این تصویر جدید، ارتباط میان حضور خدا و صندوق عهد از بین رفت: به واسطهٔ عمل به شریعت بود که خدا از قوم اسرائیل در جنگ‌ها محافظت می‌کرد. در نتیجه از بین رفتن صندوق عهد، در حضور خدا خللی ایجاد نمی‌کند، مادام که قوم اسرائیل همچنان به شریعت پایبند باشند. منبع: The Oxford Handbook of Ritual and Worship in the Hebrew Bible Samuel E. Balentine @Harut_Marut

در سال ۲۴۳ قبل از میلاد، شهبانوی بطلمیوسی، برنیس دوم، به درگاه ایزدبانو آفرودیته نذر کرد که اگر شوهرش، بطلمیوس سوم، به سلامت از جنگ بازگردد، گیسوی بلند خود را به ایزدبانو اهدا خواهد کرد. چنین هم شد و شهبانو برنیس موهای خود را برید و به معبد آفرودیته تقدیم…

در باورهای عامیانۀ ایران، رنگین‌کمان با گیسوان پیوند دارد: دختران به هنگام پدیدار شدن رنگین‌کمان به دشت می‌روند، گیسوان خود را می‌گشایند، و آن را شانه زده، یا مشت می‌کنند و به سمت رنگین‌کمان می‌گیرند، تا گیسوانشان همچون رنگین‌کمان بلند و پرپشت شود. منبع: دانشنامۀ فرهنگ مردم @Harut_Marut

ربّی مِشولّام زوشا، عارف یهودی: در روز قیامت از من نخواهند پرسید «چرا موسی نبودی؟»، بلکه خواهند پرسید: «چرا زوشا نبودی؟» منبع: Martin Buber: The Life of Dialogue Maurice S. Friedman @Harut_Marut

اگر کسی به بردگان فراری کمک کند، آنگاه حکمش مرگ است. قانون‌نامهٔ حمّورابی، مادهٔ ۱۵ اگر برده‌ای از خانهٔ ارباب خود نزد تو گریخت، وامگذار تا اربابش او را حبس کند. بلکه با تو میان خویشانت خانه کند؛ در هر شهر که برگزید، آسوده زندگی کند؛ او را میازار. عهد عتیق تثنیه ۲۳:‏ ۱۶-۱۷ @Harut_Marut

واکنش غریزی گوزن به احساس خطر، این است که چند لحظه خشک شود، به جهت خطر نگاه کند تا بتواند جهت فرار را تعیین کند. اما از دید سرخپوست‌ها، توقف و خیره شدن گوزن به شکارچی، نشانگر آن است که گوزن آگاهانه و از سر خیرخواهی خود را تقدیم شکارچی می‌کند تا شکارچی بتواند شکم خانواده و قبیله‌اش را سیر کند. منبع: From Ritual to God in the Ancient Near East: Tracing the Origins of Religion Nicola Laneri @Harut_Marut

🖍 دوره‌های تابستانی دین‌پژوهی استاد فؤاد دانش‌پژوه 🟢 آشنایی با یهودیت 🗓 شنبه‌ها از ساعت ۲۰ تا ۲۱ (دوازده جلسه) 👈 توضیحات کامل دوره و معرفی منابع 🎥 جلسهٔ نمونۀ دورهٔ یهودیت 🟢 آشنایی با مسیحیت 🗓 یکشنبه‌ها از ساعت ۲۰ تا ۲۱ (دوازده جلسه) 👈 توضیحات کامل دوره و معرفی منابع 🎥 جلسه نمونۀ دورهٔ مسیحیت 👈 برای آشنایی با استاد دانش‌پژوه به صفحه ایشان در ایکس (توییتر) و کانال تلگرامی ایشان مراجعه کنید: 🐣 ایکس ( توییتر ): فؤاد 📱 کانال تلگرامی هاروت و ماروت ⭕ ارزیابی شرکت‌کنندگان دوره‌های قبلی از کلاسهای استاد دانش‌پژوه 📞 برای ثبت‌نام و مشاوره در خصوص دوره لطفا با آیدی زیر تماس بگیرید: t.me/nutqiyyat_admin ❇️ 🔮 t.me/nutqiyyat 🔮 t.me/nutqiyyatlib 🔮 t.me/nutqiyyat_classes 🔮 instagram.com/nutqiyyat 🔮 https://youtube.com/@nutqiyyat

آیین تشرّف و درهم‌آمیختگی هویتی کسانی که با همدیگر واقعه‌ای سخت را پشت سر می‌گذارند، دچار گونه‌ای درهم‌آمیختگی هویتی پایدار می‌شوند، به گونه‌ای که هر یک هویت خود را ذیل گروه تعریف می‌کنند و حاضرند جان خود را برای گروه به خطر بیندازند. این درهم‌آمیختگی هویتی در طی زمان از بین نمی‌رود، بلکه با یادآوری‌های ادواری، زنده می‌ماند. این خصوصیت تکاملی از آن رو در انسان پدید آمده تا در طبیعت پرخطر، بهتر پیوند گروهی برقرار کرده، امکان پیروزی بیشتری بر خطرها داشته باشد. فرهنگ‌های مختلف آگاهانه یا ناآگاهانه از همین خصوصیت تکاملی استفاده می‌کردند تا اشخاص را به شکلی مصنوعی با گروه پیوند دهند. در قبایل بدوی هنگامی که پسران به سن بلوغ برسند و بخواهند وارد جرگهٔ مردان شوند، می‌بایست آیین تشرّفی اغلب سخت و دردناک را پشت سر بگذارند. به این ترتیب با ایجاد رنجی ساختگی، سازوکار تکاملی درهم‌آمیختگی هویتی فعال می‌شود و پسر را با گروه خود پیوند می‌دهد. زین‌پس مردان قبیله می‌توانند مطمئن باشند که پسر در شکار و جنگ به هم قبیله‌ای‌های خود پشت نمی‌کند. در برخی ادیان و گروه‌های نظامی نیز برای ایجاد سرسپردگی محض به گروه (که یعنی سرسپردگی محض به رهبر گروه) از همین روش استفاده می‌شود. شخص پیش از پذیرش به عنوان عضو رسمی دین یا گروه، می‌بایست آیین پذیرشی سخت و بی‌معنا پشت سر بگذارد. بی‌معنا بودن تجربهٔ سخت به خصوص حائز اهمیت است، چرا که در صورت معنادار بودن، بخش خودآگاه ذهن آن را برای خود حل می‌کند و سازوکار تکاملی ناخودآگاه نمی‌تواند به خوبی سکان را به دست بگیرد. منبع: The Ritual Animal: Imitation and Cohesion in the Evolution of Social Complexity Harvey Whitehouse @Harut_Marut