استاد دکتر محمدعلی موحّد

🔶 یک سده در جست‌وجوی دانستن ✍️ اسماعیل ملاعباس‌زاده | مرداد ۱۴۰۵ بعضی کتاب‌ها را نمی‌خوانیم؛ با آنها هم‌سخن می‌شویم. آنچه نآمد در کتاب و در خطاب از همین دست است؛ حاصل سال‌ها همنشینی، گفت‌وگو و گوش سپردن سیروس علی‌نژاد به محمدعلی موحد. موحد در این کتاب تنها صاحب نام و آثار نیست؛ مردی است که از نفت و حقوق و تاریخ گذشته، بازار و سیاست و آشوب‌های زمانه را از سر گذرانده و سرانجام در قلمرو شمس و مولانا و زبان فارسی، ردّی ماندگار از خویش بر جای نهاده است. زندگی او گویی رشته‌ای است که در هر پیچ‌وخم آن، پاره‌ای از ایران یک سده را می‌توان بازشناخت. هنر علی‌نژاد آن است که در اندیشه ساختن تندیسی بی‌کاست از موحد نیست؛ انسان را با همه فراز و فرودهای زندگی‌اش پیش چشم ما می‌نشاند و می‌گذارد روایت، خود سخن بگوید. از همین رو، این کتاب بیش از آنکه شرح احوال یک مرد باشد، گفت‌وگوی یک نسل با حافظه یک سرزمین است. و چه نیکوست که در روزگاری که بسیاری شتابان می‌خوانند و زود از یاد می‌برند، هنوز مردی چون موحد با ذهنی بیدار و جانِ تشنه دانستن، از کارهای ناتمامش سخن می‌گوید؛ گویی برای دانستن پایانی نیست. آنچه نآمد در کتاب و در خطاب را باید خواند؛ نه تنها برای شناخت محمدعلی موحد، که برای دیدن بخشی از ایران در آینهٔ زندگی او؛ ایرانی که بخشی از تاریخ و فرهنگ یک سده‌اش در سرگذشت او بازتاب یافته است. شاید جان این کتاب در همین حقیقت ساده نهفته باشد: آدمی را تنها آنچه به پایان رسانده بزرگ نمی‌کند؛ گاه آنچه هنوز برای دانستن، جستن و فهمیدن در پیش دارد، روشن‌ترین گواه زنده بودن اوست. @sokhanrah_mollaabbaszadeh

پروردگارا ضمیرم را نیرویی تازه دِه و همهٔ رغبتِ مرا به سوی امور آسمانی معطوف گردان تا هرگاه طعمِ شیرینِ سُرورهای سَرمَدی را یک بار در کام چشیدم، دیگر از همهٔ لذایذ ناپاینده‌ی این دنیا بیزاری جویم. -تشبه به مسیح، توماس آکمپیس، ترجمهٔ سایه میثمی، نشر هرمس،ص۱۹۵. چون خوری یک بار از مأکولِ نور خاک ریزی بر سرِ نان و تنور -مثنوی معنوی، دفتر چهارم @golhaymarefat

فایل پی دی اف مقاله درباره بُرده و قضیب (چوب دستی) پیغمبر اکرم (ص)؛ مقاله ای از زنده یاد استاد احمد مهدوی دامغانی؛ اهدا به کتاب با قافله شوق (ارجنامه دکتر محمّدعلی موحّد) به اهتمام: محمّد طاهری خسروشاهی انتشارات دانشگاه تبریز اردیبهشت 1392 https://t.me/Safinehyetabriz

در سالروز رحلت غمبار نبی مکرم اسلام؛ حضرت محمد مصطفی صل الله علیه و آله وسلم، یادی می کنیم از ادیب والامقام مرحوم آقای دکتر احمد مهدوی دامغانی رحمه الله علیه. اوایل دهه نود که مشغول تدوین ارج‌نامه آقای دکتر محمدعلی موحد بودم، تماس تلفنی با جناب استاد مهدوی دامغانی برقرار کردم. شاگردنوازی فرمودند. و نام تبریز که آمد، مثل همیشه گوهر اشک نثار بر سیمای شریف نثار کردند. خواهش این بنده خدا را اجابت فرمودند و چند ماه بعد، مقاله ای همراه با یک نامه از طریق ایمیل، در ارتباط با نبی مکرم اسلام جهت اهدا به استاد موحد ارسال کردند. با گرامیداشت یاد مرحوم مهدوی دامغانی و آرزوی صحت و سلامت استاد محمدعلی موحد، فایل مقاله را همراه با متن نامه مذکور، تقدیم می کنم. 21 مرداد 1405 برابر با 28 صفر 1448 طاهری خسروشاهی

«طریق شما را آموختم. به خدا بنالید: ای خدا این دولت را به ما تو نمودی، ما را به این هیچ راهی نبود. کرم تو نمود، باز کرم کن، و از ما این دولت را باز مستان.» (مقالات شمس، تصحیح محمدعلی موحد، ص۷۵۶)

پانزدهم مرداد ۱۳۳۲، روز تلاقی سه بحرانِ هم‌زمان بود: ♦️بحران مشروعیت و تفسیر مشروطه در پیام‌های متفاوت شاه و مصدق؛ ♦️بحران فشار خارجی با ادامه موج تبلیغاتی و سیاسی آمریکا علیه دولت ملی؛ ♦️و بحران ائتلاف‌های داخلی با تلاش مخالفان برای سازمان‌دهی جبهه‌ای واحد در برابر دولت. در ظاهر، هنوز هیچ نشانه‌ی قطعی از سقوط قریب‌الوقوع دولت دیده نمی‌شد؛ اما مجموعه‌ی این تحولات نشان می‌داد که دولت مصدق در مرکز توفانی چندلایه قرار گرفته است: از یک سو دربار و بخشی از نیروهای سیاسی داخلی، از سوی دیگر فشارهای خارجی و جنگ تبلیغاتی، و در کنار آن جاه‌طلبی‌ها و رقابت‌های شخصی در صحنه سیاست ایران. آنچه در این روزها به‌آرامی شکل می‌گرفت، ائتلافی نانوشته میان دربار، مخالفان سیاسی، بخشی از شبکه نظامی و قدرت‌های خارجی بود؛ ائتلافی که تنها سیزده روز بعد، در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به پایان دولت ملی دکتر محمد مصدق انجامید. منابع: محمدعلی موحد، خواب آشفته نفت؛ روزنامه‌های اطلاعات و کیهان، مرداد ۱۳۳۲؛ اسناد و گزارش‌های مربوط به بحران مرداد ۱۳۳۲. @Mohammadmosaddegh

"هرگز کسی را ندیده‌ام که، هر قدر هم دیندار و مخلص، گه‌گاه انقطاعِ فیض را نیازموده و یا کاهش ایمان را حس نکرده باشد. تاکنون هیچ قدّیسی نبوده است که با وجود برخورداری از جذبه و اشراقِ شدید، دیر یا زود به ابتلا دچار نیامده باشد... هرآینه، ابتلای سابق، غالباً نشانه‌ی عافیتِ لاحق است." - تشبُّه به مسیح، توماس آکمپیس، ترجمهٔ سایه میثمی، نشر هرمس، ص۱۲۲-۱۲۳. "مرد آن است که در ناخوشی خوش باشد. در غم شاد باشد. زیرا که داند آن مراد در بی‌مرادی همچنان درپیچیده است. در آن بی‌مرادی امیدِ مراد است، و در آن مراد غُصّه‌یِ رسیدنِ بی‌مرادی. آن روز که نوبتِ تبِ من بودی، شاد بودمی که رسید صحّتِ فردا. و آن روز که نوبتِ صحّت بودی، در غصه بودمی که فردا تب خواهد بودن." -مقالاتِ شمس تبریزی، تصحیحِ محمدعلی موحد، خوارزمی، ص۶۴٠. @golhaymarefat

شعری از دکتر محمدعلی موحد🍃 کیستم؟ جوینده ای فرسوده پای  زادِ راهم شوق و امیّد و نیاز آشنایی نیْ و مقصدْ ناپدید  فرصتیْ کوتاه و راهی بس دراز رَهروم، رَه می سپارم، سال هاست   کارِ من، جز رفتنِ پیوسته نیست گر چه از این رنج، ناکامم هنوز    جز دلی پُرتاب و پایی خسته نیست  @golhaymarefat

«آقا یک زمانی این مملکت پر از آدم حسابی بود. حالا دیگر کسی نمانده است. تعدادی را کشتیم. تعدادی را کرونا کشت. تعدادی هم خفقان گرفتند. سرمایه‌گذاری نکردیم که برداشت کنیم. هر چه سرمایه‌گذاری کنی برداشت می‌کنی. الان مداح‌های خوبی داریم.» استاد محمدعلی موحد @movahed1302

جایگاه دکتر محمدعلی موحد در ادبیات فارسی و مولوی‌پژوهی در گفت‌وگو با مسعود جعفری جزی (بخش دوم) استاد موحد با تصحیح انتقادی مثنوی، که مبتنی بر بررسی دقیق نسخه‌های خطی و مقایسه آن‌ها بود، متنی پاکیزه و معتبر ارائه کردند که به گفته برخی منتقدان، به عنوان “نسخه ناسخه مثنوی” شناخته می‌شود. این تصحیح، که چندین بار تجدید چاپ شده، به دلیل دقت علمی و جامعیت، بسیاری از نسخه‌های پیشین را از اعتبار ساقط کرد و به استانداردی جدید در مطالعات مثنوی تبدیل شد. علاوه بر این، استاد موحد در حال تدوین شرح دفتر اول مثنوی هستند که با هدف تبیین مفاهیم عرفانی، ادبی و فلسفی این اثر، به خوانندگان کمک می‌کند تا به لایه‌های عمیق‌تر مثنوی دسترسی پیدا کنند. این شرح، که انتظار می‌رود به زودی منتشر شود، به عنوان کلید فهمی برای مثنوی عمل خواهد کرد و راهگشای درک بهتر این اثر سترگ خواهد بود. این تلاش‌ها، با ارائه متنی دقیق و تفسیری عمیق، تحولی بزرگ در مطالعات مولانا ایجاد کرده و به علاقه‌مندان امکان داده است تا با اطمینان بیشتری به مطالعه مثنوی بپردازند. - ترجمه گزیده فصوص‌الحکم ابن عربی توسط استاد موحد چه ویژگی‌هایی دارد و چگونه به شناخت بهتر عرفان ابن عربی کمک کرده است؟ فصوص‌الحکم یکی از پیچیده‌ترین و عمیق‌ترین متون عرفان نظری است که به دلیل زبان دشوار و مفاهیم انتزاعی، معمولاً در محافل خاص عرفانی و با شرح‌های تخصصی مطالعه می‌شد. این اثر، که به زبان عربی نگاشته شده، در حلقه‌های عرفانی خاص، به‌ویژه میان پیروان مکتب وحدت وجود، جایگاه ویژه‌ای داشته است. استاد موحد، با همکاری مرحوم صمد موحد، گزیده‌ای از این اثر را به فارسی امروزی ترجمه کرده و با تحلیل‌های مختصر و روشن همراه ساخته‌اند. این ترجمه، با زبانی روان و قابل فهم، مفاهیم پیچیده عرفانی ابن عربی را برای مخاطبان عام قابل دسترس کرده و این اثر را از انحصار محافل تخصصی خارج کرده است. تحلیل‌های مختصر استاد موحد، که همراه با ترجمه ارائه شده‌اند، به تبیین مفاهیم دشوار فصوص‌ کمک کرده و خوانندگان را در درک بهتر عرفان نظری ابن عربی یاری می‌رساند. این کار، که بارها تجدید چاپ شده، نه تنها به شناخت بهتر ابن عربی در میان خوانندگان پارسی‌زبان کمک کرده، بلکه تفاوت‌های عرفان او با عرفان شاعرانه مولانا و عطار را نیز روشن ساخته است. این تلاش، با ارائه تصویری روشن‌تر از ابن عربی، به غنای مطالعات عرفانی در ایران افزوده است. - ویژگی‌های روش‌شناختی پژوهش‌های استاد موحد در حوزه عرفان چیست و چگونه این روش‌ها به مطالعات عرفانی اعتبار بخشیده‌اند؟ روش‌شناسی پژوهشی استاد در حوزه عرفان، ترکیبی از دقت علمی، نگاه انتقادی و زبانی روشن و قابل فهم است. ایشان در پژوهش‌های خود از منابع تاریخی و نسخه‌های خطی معتبر استفاده کرده و با سنجش دقیق این منابع، از هرگونه افسانه‌پردازی یا شیفتگی غیرمستند پرهیز کرده‌اند. این رویکرد علمی، که مبتنی بر بررسی انتقادی متون و غربال‌گری منابع است، به آثار ایشان اعتباری آکادمیک بخشیده است. در عین حال، زبان روان و روشن ایشان باعث شده که این پژوهش‌ها نه تنها برای پژوهشگران، بلکه برای مخاطبان عام نیز جذاب و قابل فهم باشد. استاد همچنین با نگاهی چندجانبه، به بررسی زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی دوران مولانا پرداخته‌اند. برای مثال، ایشان با معرفی مفهوم “ادبیات مهاجرت”، به تأثیر مهاجرت مولانا از بلخ به قونیه و شکل‌گیری ادبیات عرفانی در آناتولی پرداخته‌اند. این نگاه چندبعدی، که شامل تحلیل‌های تاریخی و اجتماعی است، به درک عمیق‌تر آثار عرفانی کمک کرده و مطالعات عرفانی را از رویکردهای صرفاً احساسی یا شاعرانه به سوی تحقیقی علمی و دقیق هدایت کرده است. - کارهای استاد موحد چه تأثیری بر نسل‌های بعدی پژوهشگران و مطالعات مولوی‌پژوهی گذاشته است؟ پژوهش‌های استاد موحد، به‌ویژه در حوزه مولوی‌پژوهی، تحولی عظیم در این زمینه‌ها ایجاد کرده و الهام‌بخش نسل جدیدی از پژوهشگران بوده است. روش علمی و دقیق ایشان، که مبتنی بر تحقیق مستند و پرهیز از شیفتگی غیرمنطقی است، به عنوان الگویی برای مطالعات عرفانی شناخته می‌شود. این رویکرد، که گاهی به “مکتب موحد” تعبیر می‌شود، به پژوهشگران جوان نشان داده که چگونه می‌توان با حفظ دقت آکادمیک، آثار عرفانی را به زبانی جذاب و قابل فهم ارائه کرد. علاوه بر این، آثار استاد موحد، به‌ویژه تصحیح مقالات و مثنوی، به جهانی‌شدن شناخت مولانا و شمس کمک کرده است. ارتباط ایشان با محافل علمی بین‌المللی، از جمله دانشگاه‌های ترکیه و همکاری با مستشرقانی مانند آربری و ولادیمیر مینورسکی، باعث شده که آثارشان در محافل ایران‌شناسی و عرفان‌پژوهی جهانی مورد توجه قرار گیرد. این تأثیر، به‌ویژه در میان پژوهشگران جوان، به شکل‌گیری نگاهی تازه به عرفان منجر شده و زمینه‌ساز ادامه این مسیر در آینده شده است. @shekoftandaraftab

جایگاه دکتر محمدعلی موحد در ادبیات فارسی و مولوی‌پژوهی در گفت‌وگو با مسعود جعفری جزی (بخش نخست) - فعالیت‌های پژوهشی استاد محمدعلی موحد در حوزه عرفان و مولوی‌پژوهی را چگونه می‌توان دسته‌بندی کرد و هر بخش چه ویژگی‌های شاخصی دارد؟ پژوهش‌های استاد محمدعلی موحد در حوزه عرفان و مولوی‌پژوهی را می‌توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد که هر یک نقش مهمی در ارتقای شناخت عرفان پارسی و شخصیت‌های برجسته آن ایفا کرده‌اند: مولانا و مثنوی معنوی: استاد موحد با تصحیح انتقادی مثنوی معنوی، یکی از دقیق‌ترین و معتبرترین نسخه‌های این اثر سترگ را ارائه کرده‌اند که بارها تجدید چاپ شده و به عنوان مرجعی استاندارد در مطالعات مولوی‌پژوهی شناخته می‌شود. این تصحیح، با تکیه بر نسخه‌های خطی معتبر و بررسی دقیق تفاوت‌های متنی، گامی بزرگ در ارائه متنی پاکیزه و قابل اعتماد از مثنوی برداشته است. همچنین، ایشان در سال‌های اخیر مشغول نگارش شرح دفتر اول مثنوی هستند که با هدف تبیین مفاهیم عمیق عرفانی و ادبی این اثر، راهنمایی جامع برای پژوهشگران و علاقه‌مندان فراهم می‌کند. این شرح، با نگاهی تحلیلی و علمی، به فهم بهتر لایه‌های معنایی مثنوی کمک خواهد کرد. شمس تبریزی و مقالات شمس: استاد موحد برای اولین بار تصحیح انتقادی مقالات شمس تبریزی را انجام دادند که تا پیش از آن، تنها نسخه‌های غیرانتقادی و غیرمعتبر از این اثر در دسترس بود. این تصحیح، با ارائه نسخه‌بدل‌ها، مقدمه‌های علمی و تعلیقات دقیق، مقالات شمس را به عنوان اثری مستقل و ارزشمند در عرفان پارسی معرفی کرد. علاوه بر این، تألیف کتاب‌هایی مانند «شمس تبریزی»، «قصه قصه‌ها» و «باغ سبز»، که به بررسی شخصیت شمس و پیوند عمیق او با مولانا می‌پردازند، نقش مهمی در بازتعریف جایگاه شمس به عنوان عارفی تأثیرگذار داشته است. ابن عربی و فصوص‌الحکم: استاد موحد، با همکاری مرحوم صمد موحد، گزیده‌ای از فصوص‌الحکم ابن عربی را به فارسی امروزی ترجمه کرده و با تحلیل‌های مختصر همراه ساخته‌اند. این اثر، که یکی از دشوارترین متون عرفان نظری است، پیش‌تر در محافل خاص و با شرح‌های تخصصی مطالعه می‌شد. ترجمه استاد موحد این متن را برای مخاطبان عام قابل فهم کرده و با ارائه تفسیری روان، ابن عربی را از دایره خواص به جامعه گسترده‌تری از خوانندگان معرفی کرده است. این کار، به ویژه به دلیل زبان روشن و تحلیل‌های دقیق، بارها تجدید چاپ شده و به شناخت بهتر عرفان ابن عربی کمک کرده است. هر یک از این بخش‌ها، با ویژگی‌هایی چون دقت علمی، استفاده از منابع معتبر و زبانی روان و قابل فهم، به غنای مطالعات عرفانی در ایران و جهان افزوده‌اند. - چرا تصحیح انتقادی مقالات شمس تبریزی توسط استاد موحد نقطه عطفی در مطالعات شمس‌شناسی محسوب می‌شود؟ تا پیش از کار استاد محمدعلی موحد، مقالات شمس تبریزی تنها در قالب چاپ غیرانتقادی احمد خوشنویس در دسترس بود که به دلیل فقدان دقت علمی و نبود نسخه‌بدل‌ها، اعتبار چندانی نداشت. بسیاری از پژوهشگران و حتی عامه مردم، شمس تبریزی را شخصیتی افسانه‌ای یا حتی ساخته ذهن مولانا می‌دانستند و برخی او را صرفاً درویشی کم‌اهمیت تلقی می‌کردند. استاد موحد با تصحیح انتقادی مقالات شمس، که شامل بررسی دقیق نسخه‌های خطی، ارائه نسخه‌بدل‌ها، نگارش مقدمه‌های جامع و افزودن تعلیقات علمی بود، این اثر را به متنی معتبر و قابل استناد تبدیل کردند. این تصحیح، چهره‌ای نو از شمس تبریزی به عنوان عارفی بزرگ و صاحب اندیشه‌ای عمیق ارائه داد و جایگاه او را در عرفان پارسی تثبیت کرد. استاد موحد به این کار اکتفا نکردند و با تألیف کتاب «شمس تبریزی»، که چندین بار تجدید چاپ شده، به تحلیل شخصیت و زندگی شمس پرداخت. همچنین، در آثاری مانند «قصه قصه‌ها» و «باغ سبز» به بررسی پیوند عمیق شمس و مولانا و تأثیرات متقابل این دو شخصیت بر یکدیگر پرداختند. این تلاش‌ها نه تنها شمس را از هاله افسانه‌ای خارج کرد، بلکه او را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین عارفان پارسی‌گو معرفی نمود. این تحول، به‌ویژه در نشان‌دادن تأثیر شمس بر تحول فکری و عرفانی مولانا، نقطه عطفی در مطالعات شمس‌شناسی و مولوی‌پژوهی ایجاد کرد. - تصحیح انتقادی مثنوی معنوی توسط استاد موحد چه تحولی در مطالعات درباره مولانا ایجاد کرده و چرا این کار اهمیت دارد؟ مثنوی معنوی، به عنوان یکی از شاهکارهای ادب پارسی و عرفان اسلامی، پیش از کار استاد موحد، عمدتاً بر اساس تصحیح رینولد نیکلسون، مستشرق برجسته انگلیسی در اوایل قرن بیستم، مطالعه می‌شد. سایر نسخه‌های موجود، که عمدتاً از روی چاپ‌های قدیمی و غیرعلمی تهیه شده بودند، فاقد دقت کافی بودند و گاه با خطاها و تحریفات متنی همراه بودند. @shekoftandaraftab

🔰در رونمایی مثنوی مطرح شد؛ محمدعلی موحد: مثنوی معنوی شرح مقالات شمس است 🔸در نشست رونمایی نسخه‌ی قطع کوچک «مثنوی» محمدعلی موحد که از سوی نشر هرمس منتشر شده است، محمدعلی موحد با نگاهی عمیق به پیوند میان مولانا و شمس تبریزی، بر این نکته تأکید کرد که شناخت درست از «مثنوی معنوی»، تنها از طریق شناخت «مقالات شمس» و پیشینه ارتباطی این دو شخصیت ممکن است. 🔸سخنرانی دکتر موحد بر این محور می‌چرخید که مولانا را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن شمس تبریزی شناخت. ایشان بر لزوم گذار از تعاریف کلیشه‌ای و نگاه کردن به آثار مولانا به عنوان یک «شگفتی جهان بشری» تأکید کردند که هر عصر، حقیقتی تازه از آن می‌یابد. 🔸موحد بیان کرد که ابتدا با منتخباتی از مثنوی در دوران تحصیل آشنا شده است، اما نقطه تحول زمانی رخ داد که با «مقالات شمس» مواجه شد. به گفته وی، بسیاری از پژوهشگران پیش از این، مثنوی را از «پشت عینک ابن عربی» می‌دیدند و سعی داشتند مولانا را زیر سایه مکتب ابن عربی تعریف کنند. اما دکتر موحد معتقداست که مطالعه مقالات شمس، پژوهشگر را مجبور می‌کند که دوباره به مثنوی برگردد تا برکات و حقایق جدیدی را در آن کشفی کند. وی اشاره کرد که در مقالات، مولانا به گونه‌ای از ابن عربی و شیخ محمد یاد می‌کند که نشان می‌دهد دیدگاه او مستقل و فراتر از تعصبات مکتبی بوده است. 🔸موحد در بخش دیگری از سخنان خود، بر جایگاه والای مولانا به عنوان یک شاعر و عارف درجه‌یک تأکید کردند. ایشان با اشاره به استعاره‌های «نی» و «چنگ» در اشعار او، بیان کرد که مولانا در اوج عرفان، به زیبایی‌شناسی ادبی نیز دست یافته است. وی خاطرنشان کرد که در معیارهای امروزین ادبیات و زیبایی‌شناسی، مولانا به دلیل دقت در نظر شعری و توانایی در بیان رمزها، در جایگاه فوق‌العاده‌ای قرار دارد. ibna.ir/x6HYG @ibna_official

ورود استاد دکتر محمدعلی موحد به نشست عصر سه‌شنبه‌های بخارا به مناسبت انتشار نسخه قطع کوچک «مثنوی» در شش جلد شهر کتاب نیاوران سه‌شنبه بیست و سوم تیرماه ۱۴۰۵